İnternet əsrində yaşayırıq və həyatımızın hər hissəsində yeni texnologiyaların təsirini hiss edirik. Elə bir insan tapılmaz ki, informasiya-kommunikasiya texnologiyalarından istifadə etməsin, yaxud ona maraq göstərməsin.
Yeni texnologiyalar, kompüterlər, ağıllı telefonlar, daha fərqli texnologiyalar, vasitələr həyatımıza sirayət edir. “Ağıllı kənd”, “ağıllı şəhər” və başqa yeniliklər var ki, biz onları yeni texnologiyaların hesabına gerçəyə çevirmişik. Bu baxımdan, Azərbaycanın bu sahədə uğurları az deyil. Əlbəttə, nano texnologiyalar yiyələnmək üçün gələcəyimiz olan uşaqlara informasiya texnologiyaları uşaq bağçasından, orta məktəblərdən tədris edilməyə başlamalıdır. Bundan əlavə, təkcə informatika, alqoritmika və digər aidiyyatı dərslərin tədrisində deyil, başqa fənnlərin tədrisində də texnologiyalardan, xüsusi təchiz olunmuş kompüterlərdən istifadə edilməlidir. Orta məktəblərdə informasiya texnologiyaları necə tədris olunur? Orta məktəblərin komputer, internet təchizatı, informatika kabinetləri hansı səviyyədə qurulub?
Məktəblərin kompüter təminatı necə həyata keçirilir?
Məktəblərin kompüter təminatından danışarkən qeyd etmək olar ki, 2000-ci illərin əvvəllərindən fərqli olaraq, bu gün demək olar məktəblərin böyük əksəriyyəti kompüterlərlə təmin olunub, bir çox məktəblərdə ayrıca kompüter otaqları var ki, burada informatika, alqoritmika və başqa fənlər tədris olunur, şagirdlər tapşırıqları kompüter üzərindən işləyirlər. Mütəxəssislər qeyd edir ki, xüsusən də şəhər məktəblərində buna xüsusi diqqət göstərilir. Əlbəttə, informasiya texnologiyalarının əyani tədrisi üçün məktəblərdə güclü internet sistemi də olmalıdır ki, dərs prosesi kəsintisiz başa çatsın. Mütəxəssislər qeyd edir ki, 2004-cü ildə hər 1000 şagirdə 1 kompüter düşürdüsə, 2012-ci ildə hər 20 şagirdə 1 kompüter düşürdü, bu gün isə mənzərə tamamilə dəyişib, elə məktəblər var ki, az qala hər şagirdə bir kopmüter düşür, bəzən iki şagird bir kompüteri bölüşür. Onu da qeyd edək ki, 2013-cü ildə Azərbaycan məktəblərinin 83 faizinin kompüter avadanlıqları ilə təmin olunduqlarına dair informasiyalar vardı. İKT sahəsində həyata keçirilmiş olan "Azərbaycan Respublikasında ümumtəhsil məktəblərinin informasiya və kommunikasiya texnologiyaları ilə təminatı Proqramı çərçivəsində bu sahədə böyük işlər görülüb.
"Elektron Məktəb" layihəsi...
Təbii, elektron təhsil texnologiyalarının tətbiqinin genişləndirilməsi məqsədi ilə "Elektron Məktəb" layihəsi 2008-ci ildən etibarən həyata keçirilir. Bu layihənin də məktəb həyatında rolu az olmayıb.
Qeyd edək ki, 2016-cı ildə ölkə üzrə 43 ümumi təhsil müəssisəsi "Elektron məktəb” layihəsinə cəlb olunmuşdu və layihənin məqsədi informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının təhsil sistemində geniş və hərtərəfli istifadəsi, o cümlədən əldə edilmiş müsbət nəticələrin Azərbaycanın digər təhsil müəssisələrində tətbiqi idi. O da vurğulanırdı ki, "Elektron məktəb” layihəsinə cəlb olunan ümumtəhsil məktəbləri Bakı, Gəncə, Sumqayıt, Şirvan, Lənkəran, Şamaxı, Quba, Tovuz, Ağdaş və Ağstafada yerləşirdi. "Elektron məktəb” layihəsi çərçivəsində seçilmiş təhsil müəssisələrində vahid informasiya mühiti yaradılırdı, təhsil müəssisələri zəruri avadanlıqlar, proqram təminatı ilə təmin edilib, kadrların (inzibati, pedaqoji, texniki və s.) İKT sahəsində bilik və bacarıqlarının artırılması üçün tədbirlər görülürdü. Bununla yanaşı, təhsil müəssisələri fiber-optik kabel vasitəsi ilə Azərbaycan Təhsil Şəbəkəsinə sürətli çıxışla təmin edilmişdi. Bir sözlə, layihənin həyata keçməsi üçün zəruri işlər görülürdü. Ümumiyyətlə, “Elektron məktəb” layihəsi çərçivəsində tədris müəssisələrində tətbiq olunan texnologiyalar Azərbaycanda informasiya kommunikasiya texnologiyalarına əsaslanan Milli Təhsil Modelini formalaşdırmağa xidmət edib. Qeyd edək ki, bu layihə üçün pilot məktəblər seçilmişdi və pilot məktəblərdə “bir şagird – bir kompyuter” layihəsi də tətbiq edilirdi. Layihə çərçivəsində məktəblilərə həm dərsdə, həm də evdə istifadə üçün noutbuklar verilmişdir. Bu, tədrisdə informasiya texnologiyalarının tətbiqini daha da effektiv etmişdi. Eyni zamanda "Elektron məktəb” layihəsinə qoşulan məktəblərdə elektron jurnallardan və valideyn nəzarət sistemindən istifadə olunur. Bu həllər vasitəsilə məktəblərin daxili idarəetməsi həyata keçirilir, şagirdlərin qiymətləndirilməsi üçün elekton jurnallardan istifadə olunur, valideynlər öz uşaqlarının davamiyyətini onlayn rejimdə və ya SMS-lər vasitəsilə izləyə bilirdilər.
Bu proseslərin hamısı mövcud təhsil sistemində yaşanan yeniliklərə bir dəstək, stimul oldu ki, bu gün daha böyük layihələrin şahidi oluruq.
Məktəblərin elektron sistemə qoşulması istiqamətində...
Əlbəttə, məktəblərin kompüterləşdirilməsi işinin belə sürətlə həyata keçirilməsinin təşəbbüskarı ölkə başçısı İlham Əliyevdir və onun təhsil sahəsinə göstərdiyi qayğı təqdirəlayiqdir.
Onu da bildirək ki, təkcə paytaxt məktəblərinin deyil, ən ucqar rayon və kəndlərin də kompüter təminatı mövcuddur. Məktəblərin elektron sistemə qoşulması istiqamətində dövlətin həyata keçirdiyi fəaliyyət genişdir. Elm və Təhsil Nazirliyinin məktəblərin kompüter təchizatı ilə bağlı məlumatında qeyd edilir ki, 2021-ci təqvim ilində ölkənin təhsil müəssisələri üçün indiyədək ən çox sayda - 21 000 kompüter alınıb. Məktəblərin yeni alınmış kompüterlərlərlə təchizatı nəticəsində 300 min şagirdin rəqəmsal bacarıqları artacaq, 400 minə yaxın şagirdin summativ qiymətləndirilməsi rəqəmsallaşır, 5 regionun (Bakı, Gəncə, Mingəçevir, Şirvan, Sumqayıt) 365 min nəfər şagirdi üçün e-jurnal və e-gündəlik sisteminin tətbiqi mümkün olunub. Qeyd edək ki, pandemiya dövründə də bu sahədə xeyli işlər görüldü, onlayn tədrisə keçid məsələsində elektron resurslardan geniş istifadə olundu. Məktəblərin yeni nəsil kompüter, informasiya texnologiyaları ilə təchiz olunması prosesi 2022-ci ildə də davam etdirilib. Bu gün məktəblərin böyük əksəriyyətinin öz kompüter şəbəkəsi var. Əlbəttə, bu amillər şagirdlərin gələcəkdə yeni texnologiyaları daha dərindən mənimsəməsinə, gələcəkdə tətbiq etmələrinə şərait yaradacaq. Onu da vurğulayaq ki, bu sahədə tədrisi də yüksək peşəkarlığa malik müəllimlər həyata keçirir.
Gələcəyimiz yeni texnologiyaların inkişafı ilə bağlıdır və odur ki, orta məktəblərdə bu işin günü-gündən daha da müasirləşməsinə ehtiyac var...
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
