İnternet bilmədiyimiz sualın cavabını tapmaq, dünyada nələr baş verdiyini öyrənmək, boş vaxtımızı qiymətləndirmək, oyun oynamaq üçün ən yaxşı vasitələrdən biri, bəlkə də birincisidir.
Lakin internet təkcə imkanları və üstünlükləri ilə bizi cəlb etmir. Onun yaratdığı təhlükələr bəzən insanları psixi xəstəliklərə, hətta ölümə aparır. İnternetdən ən çox zərər görən isə uşaqlardır. İnternet məkandakı maraqlı, maraqlı olduğu qədər də təhlükəli oyunlar uşaqların psixologiyasına birbaşa təsir edir.
Dünyanın bir çox ölkələrində uşaqlara təhlükəli oyunlar oynamaq qadağan edilib. Zorakılıq təbliğ edən oyunlar yığışdırılıb və bir çox internet saytlarında bu oyunların yayımlanmasına icazə verilmir. Çünki oyunlar uşaqları ailəsindən uzaqlaşdırır və ziyanlı mühitə çəkə bilir. İnternet oyunları hazırlayan şirkətlər uşaqlara və yeniyetmələrə “pul qazandıran varlıqlar” kimi baxır. Onların səhhətini düşünmədən aqressiya və həyəcan yaradan oyunlar hazırlayır. Nəticədə isə uşaqlar zorakılıqları görüb, öyrənərək böyüyürlər.
Bu gün internet məkanında ən çox oynanılan oyunlardan biri “Yandere Simulator” adlı kompüter oyunudur. Bu kompüter oyunu dünyada həyəcan təbilinin çalınmasına səbəb olub. Məlumat üçün bildirək ki, “Yandere” sözünün hərfi mənası “xəstə ruhlu aşiq” deməkdir. “Yandere Simulator” oyununda da əsas personaj qeyri-sağlam, normal olmayan hisslərlə sevdiyi oğlanı digər qızlara qısqanır. Buna görə də ona yaxınlaşan qızları öldürür və qətlin bütün dəlillərini məhv edir.
Öldürmə rejimi seçilməzsə, oyunçunun qarşısına digər qızların söhbətlərinə qulaq asmaq, fotoşəkillərini çəkmək və yaymaq kimi iyrənc üsullarla rəqiblərini oyundan kənarlaşdırmaq məqsədi qoyulur. Bir sözlə, bu oyun zorakılıq, ölüm, təhdidi təbliği edir. Qeyd etdiyimiz kimi, artıq bir sıra ölkələrdə bu oyun qadağan edilib. İki il əvvəl gəncləri intihara sövq etdiyi səbəbilə böyük müzakirələrə səbəb olan “Mavi balina”ya bənzər bu oyun mütəxəssislərdə narahatlıq yaradıb.
Maraqlıdır, bu cür oyunların yayılmasının qarşısını almaq üçün hansı addımlar atılmalıdır?
“Hər hansı etapı keçə bilməyən oyunçulara isə təhqirlər yağdırırlar, mənəviyyatını alçaldırlar, onları oyundan çıxarmaqla hədələyirlər, hətta oyunçular...”
Psixoloq Könül İsmayılova qeyd etdi ki, hazırda virtual aləm asılılığından nəinki yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlar, eləcə də böyüklər əziyyət çəkir: “Ümumiyyətlə, insanlar daha çox kriminal tipli hadisələrə maraq göstərirlər. Telekanallarda da ən çox izlənilən verlişlər kriminal xəbərlərdir. Yaxşı bir hadisə baş versə, heç kəs buna fikir verməyəcək, ancaq hardasa bir qəza olsa, hamı hadisə məkanına yığışacaq. Uşaqlar da bizim kimi bu cür tendensiyalara daha çox maraq göstərirlər. Kompüter oyunlarının kriminal hadisələrin baş verməsində böyük rolu var”.
Psixoloqun sözlərinə görə, Azərbaycanda uşaqlar arasında internet asılılığı problemi var: “Azərbaycanda internet istifadəçilərinin sayı sürətlə artır, onların əksəriyyəti də uşaq və yeniyetmələrdir. İnternet istifadəçilərinin sayının artması ölkənin istənilən nöqtəsində internetə çıxış imkanlarının olması ilə bağlıdır. Valideynlər uşaqlarına bahalı telefonlar, noutbuklar alır. Amma internetdən istifadə səviyyəsi artdıqca uşaq və yeniyetmələrin internetin zərərinə məruz qalma halları da çoxalır”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, təhlükəli, ölüm saçan oyunlar xüsusi proqram vasitəsilə sosial şəbəkələrə yayılır və kütlə yığır. Bundan sonra isə oyunun idarəediciləri fəaliyyətə keçir: “Oyun qurulur və “öz qurbanlar”ını gözləyir. İştirakçılar oyuna qoşulur və admin gəlir, onlara oyunun qaydalarını öyrədir. Adminlər xüsusi profillə sistemə daxil olduqları üçün onları qara siyahıya atmaq olmur. Onlar hər yerinə yetirilən tapşırığa görə iştirakçını həddindən artıq tərifləyirlər, onun psixoloji durumu ilə oynayırlar. Hər hansı etapı keçə bilməyən oyunçulara isə təhqirlər yağdırırlar, mənəviyyatını alçaldırlar, onları oyundan çıxarmaqla hədələyirlər. Hətta oyunçuları özlərindən asılı duruma salan adminlər onları ya özlərini, ya da ətrafındakıları öldürməyə də vadar edirlər. Beləliklə, bir insanın həyatı ilə oynayırlar. Nəhayət, ən son oyun oynanılır, dəfələrlə eyni turu keçə bilməyən iştirakçı sonda ağır cəza alır – özünü ya da ətrafındakı şəxsi öldürmək. “Yandere Simulator” adlı kompüter oyununda da qalib tərəf bir qızı öldürməlidir. Beləliklə, iştirakçı ona verilən tapşırığı yerinə yetirərək, yəni bir qızı öldürərək son oyunu oynayır və “qalib” gəlir”.
Günel CƏLİLOVA
