“Ölkəmizdə hazırda fəaliyyət göstərən tibb müəssisələri arasında bərabərlik təmin edilmir”. Trend-in məlumatına görə, bunu deputat Rəşad Mahmudov Milli Məclisin iclasında “Mikro, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı haqqında” yeni qanun layihəsinin müzakirəsi zaman deyib.
Onun sözlərinə görə, tibb müəssisələri ölkəmizdə hazırda bir neçə formada fəaliyyət göstərir:
“TƏBİB-in nəzdində olan xəstəxanalar və tibb müəssisələri, Səhiyyə Nazirliyinin tərkibində olan Tibb Universiteti də daxil olmaqla, institutlar, özəl xəstəxanalar, bununla yanaşı fərqli-fərqli nazirliklər nəzdində olan tibb müəssisələri var. Qanunvericilikdə olan dəyişikliklərə əsasən, ƏDV-lər arasında ciddi fərqlər var. Bir qurum ƏDV-ni 1 % həcmində ödəyir, bir qurum özəl təşkilat kimi mənfəət vergisindən azaddır. Arada 1 %-dən 38 %-ə qədər dəyişən ciddi fərqlər əmələ gəlir. Bu fərqlər ölkədə bu gün görülən işə ciddi maneələr yaradır. Bu, dövlət-özəl tərəfdaşlığına əngəldir. Ona görə mən çox xahiş edirəm ki, bu fərqləri aidiyyəti qurumlar aradan qaldırsın, bu məsələnin həll yolları tapılmalıdır. Ölkənin müvafiq orqanı tərəfindən səlahiyyət verilən bütün qurumlar eyni fəaliyyətlə məşğul olursa, onlara tibb müəssisəsi adı altında qiymət verilsin”.
Deputat olduqca ciddi məsələni qabardıb. Bu halda sual yaranır, neçə ola bilər ki, gəlir əldə edən tibb müəssisələrində ƏDV-lər arasında 1 %-dən 38 %-ə qədər dəyişən ciddi fərqlər mövcud olsun?
Axşama qədər tibb müəssisələri, özəl klinikalar camaatın cibini soyurlar, milyardlarla vəsait əldə edirlər, amma bunların bir qismi vergidən azaddır, ya da ki, cüzi miqdarda vergi ödəyir.
Ölkədə bütün peşə və sənət sahibləri restoranda ofisantdan, qabyuyandan tutmuş müğənniyə, bənnaya, dəlləyə, taksi sürücüsünə qədər hər kəs vergi verir, amma bəzi tibb müəssisələri vergi vermir, ya da çox az vergi verir. Məsələ burasındadır ki, tibb müəssisələri ölkəmizdə ən çox gəlir əldə edən müəssisələrdir. Bu müəssiələrdə analizlərin, adi yoxlanmanın, həkim qəbulunun qiymətini hesabladıqda adam dəhşətə gəlir. Bilirik ki, bizim tibb müəssisələrində xidmət haqqı kifayət qədər bahadır. 50-60 manatdan ucuz həkim qəbulu yoxdur, ən zəif klinikalarda belə həkim qəbulu çox bahadır. Analizlər də ki, odu bahasına. Bunu hər kəs bilir. Bu halda özəl tibb müəssisələrinin bəzilərinin çox aşağı faizilə ƏDV ödəməsi və mənfəət vergisi ödəməməsi diqqəti çəkməyə bilmir.
ƏDV və mənfəət vergisinin 1-dən tutmuş 38 faizədək fərqlə tutulmasının səbəbinə aydınlıq gətirilməsi üçün Vergilər Nazirliyi ilə əlaqə saxladıq. Nazirlikdən bildirdilər ki, millət vəkilinin səsləndirdiyi rəqəmlər şübhə doğurur və onun araşdırımasına ehtiyac var. Nazirlikdən bu rəqəmlərin araşdırılacağı və sorğumuza cavab veriləcəyi bildirildi.
Bəs görək ekspertlər bu fərqi nə ilə izah edir? Necə ola bilər ki, qanunla bu qədər fərq təsbit edilsin?
Aydın Quliyev: “Tibb müəssisəsi mənfəət vergisindən necə və niyə azad edilməlidir?”
Qeyd edək ki, “Bakı-Xəbər” Media Qrupunun rəhbəri, politoloq Aydın Quliyev öz Facebook səhifəsində yazdığı “Hörmətli Rəşad Mahmudov, indi deputat çağırışına baxan kimdir?!” statusunda deputatın açıqlamasına maraqlı yanaşma sərgiləyib.
“...Bir neçə gün əvvəl Milli Məclisdə deputat Rəşad Mahmudovun bir çıxışı barədə rastıma xəbər çıxdı. Deputatın dediyi budur ki, tibb müəssisələrindən ƏDV və mənfəət vergisi 1-dən tutmuş 38 faizədək fərqlə tutulur. Nə qədər həqiqətdir, bilmirəm. Ancaq doğrudursa, böyük və həm də əcaib problemdir.
Tibb müəssisəsi mənfəət vergisindən necə və niyə azad edilməlidir? O hansı tibb müəssisəsidir ki, cəmi 1 faiz ƏDV ödəyir? Bu nə ayrı-seçkilikdir?
Rəhbərlik etdiyim “Bakı-Xəbər” qəzeti olaraq kollektivlə birgə hər ay 3 min manatdan çox məcburi sığorta və vergi ödəyirik. Bu bir qəzetdir, mənfəətlə işləmir, ancaq ödənişlər yerindədir.
Bəs tibb müəssisələri niyə ödəmir? TƏBİB-in, Səhiyyə Nazirliyinin, başqa nazirliklərin tibb müəssisələri və özəl klinikalar olmaqla ölkədə azı 4 seqment üzrə tibb ocaqları var. Hamısında da, maşallah, pullu xidmətlər tüğyan edir. Mərkəzi Klinik Cərrahiyyəyə tək giriş 25 manat, portala düşmək və bir gün sonra nəticə almaq şərtilə COVİD testinin qiyməti 90 manatdır. Halbuki, həmin test "Buta" klinikada həm də bir saat sonra nəticə vermək şərti ilə cəmi 40 manatdır. Fərqlərə baxın...
Dəllək, müğənni, taksi sürücüsü, az qala küçə muzıkantlarının da vergiyə cəlb olunduğu vaxtda "qaz vurub qazan dolduran" tibb müəssisələrini kim, niyə vergidən azad edib və ya "seqreqasiyalı vergiyə" cəlb edib? (biri 1, digəri 5 manat).
Millət vəkili, həm də böyük bir tibb müəssisəsinə rəhbərlik edən həkim-professor bunu deyirsə, deməli problem öz ağırlığı və kəskinliyi ilə ortadadır.
Bilmirəm, bəlkə qanunda fərqli məbləğlərdə vergi ödənişi arqumentlərlə əsaslandırılıb. Belədirsə, qanunları yazan məşhur millət vəkili və təbib-professor bunu niyə bilmir?
Ancaq hörmətli Rəşad Mahmudovun sonda kimlərəsə xitabən "xahiş edirəm, bu fərqlər aradan qaldırılsın" kimi müraciətinə tam haqq verə bilmədim. Çünki hörmətli professor, millət vəkili olaraq məsələyə daha təsirli səlahiyyətləri və rıçaqları olduğu halda, zəif çağırış yolu tutur.
Çağırışa baxan kimdir? Həm də millət vəkillərinin çağırışlarına heç kimin məhəl qoymadığını dəfələrlə elə millət vəkillərinin öz dillərindən eşitməmişik?!..”
Ekspertlər bildirir ki, bu məsələ çox aktualdır və doğrudan da ciddi fərqlər mövcuddur.
Akif Nəsirli: “Fərqin qoyulması düzgün deyil, hamısı eyni qaydada mənfəət vergisi ödəməlidir”
Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin rəhbəri Akif Nəsirli “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, millət vəkilinin qaldırdığı problem çox aktualdır, o tamamilə reallıqdan çıxış edib. “Əslində, cənab deputat əsaslı, köklü məsələyə toxunub. Amma məsələ burasındadır ki, TƏBİB-ə, Səhiyyə Nazirliyinə aid olan bir çox dövlət tibb müəssisələri, dövlət xəstəxanaları dövlət təmiantında olduğuna, bəziləri sığorta hesabına maliyyələşdirildiyinə görə həmin müəssisələrin ƏDV-si 1 faizə endirilib. Yəni bir tərəfdən dövlət tibb müəssisələrinə büdcədən vəsait verir, xərclərini ödəyir, digər tərəfdən ondan ƏDV kimi, tutaq ki, 18 faiz vergi alır, bu bir az məntiqsiz çıxır. Ona görə də həmin o müəssisələrin əlavə dəyər vergisini 1 faizə qədər endiriblər. Digər tərəfdən, özəl tibb müəssisələri var ki, onlardan hansının dövriyyəsi aşağıdır, kiçik və orta sahibkar sinfinə, qrupuna daxildir, onlar 18 faiz ƏDV verir, amma mənfəət vergisi vermir, mənfəət vergisindən azaddırlar. Tutaq ki, dövriyyəsi daha çox olan və ƏDV ödəyən iri özəl tibb müəssisələri 18 faiz ƏDV, 20 faizə yaxın isə mənfəət vergisi verməli olurlar. Ona görə də qruplar arasında fəqr var. Mən də onun tərəfdarıyam ki, tibb müəssisəsidirsə, eyni işlə məşğul olurlarsa, bunlar kateqoriyalara bölünsə də uzaqbaşı iki kateqoriyaya bölünməlidirlər: sadələşdirilmiş vergi sistemi ilə işləyənlər, dövriyyəsi az olanlar, bir də ƏDV-yə cəlb olunanlar, geniş dövriyyəyə sahib olan tibb müəssisələri”. Ekspertin fikirlərindən belə nəticəyə gəlmək olar ki, tibb müəssisələrinin ƏDV və mənfəətdən vergi tutulmasına uyğun olaraq kateqoriyalara bölünməsi məntiqsizdir və hər bir tibb müəssisəsi mənfəət vergisi ödəməlidir. Ekspertə görə, belə olduğu halda belə çıxır ki, dövlətin maliyyələşdirdiyi tibb müəssisələrində işləyən əməkdaşların maaşlarından sığorta da tutulmasın, amma tutulur: “Sığorta tutulursa əlavə dəyər vergisi məsələsində də dövlət, özəl, yaxud kiçik və orta sahibkarlıq müəssisələrinə də münasibət eyni qaydada olmalıdır. Fərqin qoyulması düzgün deyil, hamısı eyni qaydada mənfəət vergisi ödəməlidir”.
Sadəcə, onlar mikro, kiçik, orta və iri sahibkarlıq subyektləri kimi kateqoriyalara bölünə bilər deyən ekspertin fikrincə, bu da dövriyyəsinə görə edilə bilər. “Onların başqa prizmadan kateqoriyalara bölünməsi doğru olmazdı. Tutaq ki, nazirliklərin tərkibində fəaliyyət göstərən tibb müəssisəsi nəyə görə dövlət büdcəsinə 18 faiz ƏDV ödəməsin? Hər halda, o nazirliyə aid olan vəsaitdən o tibb müəssisəsi maliyyələşdirilir. Tibb müəssisəsi maliyyələşdirilirsə, deməli ƏDV-yə cəlb edilməlidir. Hesab edirəm ki, deputatın qaldırdığı məsələ əsaslıdır. Onu da qeyd edim ki, tibb müəssisələrinin kateqoriyalara bölünməsi yalnız dövriyyəsinə görə olmalıdır. Başqa bir prizmadan tibb sahəsində çalışan sahibkarların və dövlət müəssisələrinin kateqoriyalara bölünməsi doğru deyil, hamısına münasibət eyni olmalıdır, fərq aradan qaldırılmalıdır”-deyə A.Nəsirli qeyd etdi.
Göründüyü kimi, sözügedən məsələ özəl və dövlətdən maliyyələşən tibb müəssisələrinə münasibətlə bağlıdır. Eyni zamanda burada bəzi özəl tibb müəssisələrinin başqa özəl tibb müəssisələrindən fərqli olaraq mənfəət vergisi ödəməməsi, çox aşağı faizlə ƏDV ödəməsi məsələsi də üzə çıxır. Yəqin ki, Vergilər Nazirliyi bu məsələyə aydınlıq gətirəcək və yaranmış fərqlə bağlı açıqlama verəcək...
Leyla QARAXANLI
