Məlumdur ki, qanunvericilikdə Azərbaycanda tütün və tütün məmulatların reklamı qadağan olunub, tütün və tütün məmulatının istehsalı və (və ya) satışı ilə məşğul olan şəxslərə isə sponsorluq qadağan edilib.
“Reklam haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa görə, tütün, tütün məmulatlarının və onların ləvazimatlarının, o cümlədən tənbəki çubuqlarının, qəlyanların, elektron siqaretlərin, siqaret kağızlarının, alışqanların reklamı qadağandır. Təəssüf ki, əksər hallarda bu qadağa əməl edilmir, marketlərdə açıq aşkar siqaretin reklamı aparılır. Böyük marketlərdə kassaların yanında dayanan müxtəlif firmaların nümayəndələri alıcılara siqaret çəkib-çəkmədikləri ilə bağlı sual verirlər. “Hə” cavabı aldıqdan sonra isə təmsil etdikləri firmanın məhsulunun – siqaretin reklamı, təşviqi başlayır.
Maraqlıdır, dükan və marketlərdə siqaretin reklamı düzgündür?
“Qanunu pozduqlarına görə, həmin şirkət təmsilçiləri cərimə olunmalıdırlar, çünki…”
Sosioloq Aytəkin Kamranqızı bildirdi ki, qanun qəbul olunub, amma bəzən buna əməl edilmir. Qanunda qeyd edilir ki, tütün məmulatlarının, siqaretlərin tək-tək satışı qadağandır. Lakin biz müşahidə edirik ki, hər yerdə tək-tək satış həyata keçirilir: “Azərbaycanda heç bir halda siqareti reklam etmək olmaz: “Dükanlarda siqaretin üzərində alışqanın, yaxud siqaretin verilməsi, ya da hədiyyə kimi başqa bir şeyin verilməsi tütün məmulatlarının reklamı deməkdir. Bu isə qeyri-qanunidir. Amma təəssüflər olsun ki, aidiyyəti qurumlar indi buna fikir vermirlər. Kim necə istəyir, elə də edir. Qanunu pozduqlarına görə, həmin şirkət təmsilçiləri cərimə olunmalıdırlar. Çünki bu, dükanlarda aşkarcasına reklam aparmaqdır”.
Sosioloq məhsullarının təbliği ilə bağlı başqa bir məsələyə də toxundu: “Bütün dünyada tütün əleyhinə mübarizə aparıldığı bir vaxtda Azərbaycanda elektron siqaretlər dəbə minib. Ölkəmizdə geniş yayılan və hər yerdə guya siqaretdən asılılığın qarşısını aldığı deyilən “elektron siqaret”lərin reklamı aparılır. Hansı ki, “elektron siqaret”in tərkibində də insana zərərli olan maddələr, məsələn nikotin var. Buna baxmayaraq, “elektron siqaret”i ölkəmizə gətirənlər vəziyyətdən istifadə edib satışını aparırlar”.
Son olaraq onu da deyək ki, hər il dünyada tütünçəkmənin yaratdığı xəstəliklərdən 6 milyondan çox insan vəfat edir. Təkcə XX əsrdə 100 milyon insan tütünçəkmə nəticəsində ölüb. XXI əsr ərzində 1 milyard insanın məhz tütünün yaratdığı xəstəliklərdən dünyasını dəyişəcəyi proqnozlaşdırılır.
Dünya əhalisinin 30 faizi siqaret çəkir. Dünyada uşaqların 50 faizi tütün tüstüsü ilə çirklənmiş hava ilə nəfəs alır. İş yerlərində tütün tüstüsünün təsiri nəticəsində hər il 200 min insan həlak olur. ABŞ-da hər il 3000 siqaret çəkməyən insan ağciyər xərçəngi xəstəliyindən ölür. Səbəb isə başqalarının çəkdiyi siqaretin ətrafa yayılan tüstüsü ilə nəfəs almaqdır.
Günel CƏLİLOVA
