Daşınmaz əmlak bazarını tənzimləyən hüquqi və struktur islahatları nəticəsində bu sahənin inkişafını əngəlləyən mənfi halların miqyasını bir qədər azaltsa da, bina və torpaq satışı ilə bağlı müxtəlif əyinti və dələduzluq halları hələ də az deyil.
Bunlardan əsasən eyni əmlakın iki, üç, dörd müştəriyə satılması hallarına rast gəlinir. Bu kimi halların qarşısını almaq üçün qanunla müvafiq işlər görülür. Belə ki, bina və torpaq sahələrinin kimə aid olduğunu öyrənmək daşınmaz əmlakın dövlət reyestri ilə mümkün ola bilər. Ancaq daşınmaz əmlakın dövlət reyestrinin qapalı olması buna imkan vermir, odur ki, narazılığa səbəb olub. Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Qanunun 5-ci maddəsi “Dövlət reyestrinin açıqlığı” adlanır. Lakin ölkəmizdə daşınmaz əmlakın dövlət reyestri qapalıdır.
“Açıq dövlət reyestri korrupsiyanın qarşısını alır, məmurlar əmlakı yaxınlarının adına əldə etsə belə, bunu araşdırmaq mümkün olur”
İqtisadçı Əkrəm Həsənov bildirdi ki, açıq dövlət reyestri məmur özbaşınalığının qarşısını alır: “Danılmaz faktdır ki, daşınmaz əmlakın dövlət reyestrinin qapalı olması özbaşınalıq və rüşvətxorluğun yaranmasına yol açır. “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Qanunun 5-ci maddəsi “Dövlət reyestrinin açıqlığı” adlanır. Ancaq ölkəmizdə daşınmaz əmlakın dövlət reyestri qapalıdır. Əksər ölkələrdə bu reyestr hamıya açıqdır. Belə ki, bütün məlumatlar müvafiq portalda yerləşdirilir və bu, şəffaflığın əsas göstəricilərindən biridir. Çünki açıq dövlət reyestri korrupsiyanın qarşısını alır. Məmurlar əmlakı yaxınlarının adına əldə etsə belə, bunu araşdırmaq mümkün olur. Eyni zamanda açıq dövlət reyestri məmur özbaşınalığının qarşısını alır. Daşınmaz əmlakın özəlləşdirilməsi, müvafiq razılıqların verilməsi və s. şəffaflaşır. Məsələn, hansısa razılığı bir vətəndaşa verib, digərinə verməmək (rüşvət istəmək) mümkünsüz olur. Açıq dövlət reyestri insan haqlarının həyata keçirilməsini də asanlaşdırır. Əgər şəffaf və effektiv iqtisadiyyat qurmaq istəyiriksə, ilk növbədə, daşınmaz əmlakın reyestrini açıq etməliyik. İnsan hüquqları sırasında ən vacibi mülkiyyət hüququdur. Mülkiyyət hüququnun obyektləri sırasında isə ən vacibi daşınmaz əmlakdır. Çünki torpaq və miqdarı məhdud olan nemətdir. Buna görə də onun üzərində ictimai nəzarət yoxdursa, digər şeylər haqda danışmaq belə əbəsdir”.
Günel CƏLİLOVA
