Azərbaycan tarixi ilə bağlı araşdırma aparanların xeyli bir hissəsi ilkin mənbələrə baş vurmağa elə də maraq göstərmir. Bu da sonradan qalmaqala, narazılıqlara səbəb olan iddialara yol açır. Son dövrlər tarix dəsrlikləri çox tənqid olunur və bir tarixçi digərinin yazdıqlarını tənqid edir.
Bəzilərinin iddia etdiyinə görə, guya VIII sinif tarix dərsliyində yazırlar ki, 451-ci ildə burada “ermənilər yaşayıb”.
Qeyd edək ki, siyasi elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Zaur Əliyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında “VIII sinif tarix dərsliyində ermənilər barədə yazılıb. XI sinif tarix dərsliyində yazırlar ki, ermənilər bura gəlmədir, amma VIII sinif tarix dərsliyində yazırlar ki, 451-ci ildə burada ermənilər yaşayıb. O vaxt burada erməni vardı?” deyə bildirib.
Bizim özümüzə də qəribə gəldi ki, ermənilərin bizim bölgələrə köçürülüb məskunlaşdırılması tarixi bəlli ola-ola necə onların burada köklərini qədimləşdirmək olar?
“Avarayr döyüşlərini də dərsliklərdən çıxaran şəxsən mənəm”
Bu iddiaya aydınlıq gətirməsi üçün VIII sinif “Azərbaycan tarixi” dərsliyinin həmmüəllifi Hafiz Cabbarovla əlaqə saxladıq. H.Cabbarov iddiaların tamamilə əsassız olduğunu bildirdi. “VIII sinif “Azərbaycan tarixi” dərsliyində biz hələ xeyli əvvəlcədən konseptual olaraq ortaya qoymuşuq, sənədlər əsasında yazmışıq ki, 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsinin 15-ci maddəsinə görə ermənilər bizim bölgəyə köçürülüblər. O ki qaldı başqa məsələyə, İrəvan xanlığı mövzusunda şəxsən mən özüm yazmışam ki, məşhur erməni tarixçisi İonesyan özü “İrəvan əhalisinin böyük əksəriyyəti azərbaycanlılar idi” etirafını edib, yazıb. Söhbət 1828-ci ildən gedir. İrəvan əhalisinin böyük hissəsinin azərbaycanlılardan ibarət olduğunu təkcə biz demirik, erməni alimi də etiraf edir. Orada sənədlər, mənbələr əsasında bir fikir yazmışıq ki, o zaman Çar Rusiyanın bölgədə olan hərbi və diplomatik nümayəndəsi olan polkovnik Burnaşev Peterburqa məktub yazıb. Biz bu məktubun məzmunu və hansı arxiv sənədinə istinad edildiyini qeyd etmişik. O İrəvan, Qarabağ xanlıqlarını digər xanlıqlar kimi Azərbaycan xanlıqları hesab edir. Bunu da ona görə yazmışıq ki, bəziləri iddia edir ki, Azərbaycan sözü siyasi termin kimi yaranıb və sair. Eyni zamanda İranın bizə qarşı iddiası var. Dərslikdəki mövzular sənədlər əsasında yazılıb.
Bu dərslikdə ermənilərin bura Türkmənçay müqaviləsinin müvafiq bəndinə əsasən köçürüldüyü yazılıb. Bu əsassız iddianı irəli sürənlər ya nəyisə qarışdırırlar, ya da özlərini reklam etmək niyyəti güdürlər. Bilirsiz ki, biz dərslik məsələsində nə qədər həssasıq. Ola bilsin, bu məsələyə toxuna bilərlər; orada bir istinad var ki, 1441-ci ildə (bu da sənəd əsasında yazılıb, havadan yazmamışıq) Azərbaycan Qaraqoyunlu hökmdarı Cahan şah erməni katolik kilsəsinin Üçkilsədə yerləşməsinə icazə verir. Bu da rəsmidir. Hətta Prezident tərəfindən fəxri mükafatla mükafatlandırılmış “İrəvan tarixi” dərsliyində də, bir çox mənbələrdə də var. 1441-ci ildə erməni katolikosluğunun Kilikyadan Üçkilsəyə köçməsinə Cahan şahın icazə verməsi heç də ermənilərin kütləvi şəkildə bura köçürülməsi deyil. O, katolik kilsəsinin burada məskunlaşmasına icazə verir. Amma təəssüf ki, sonradan katolikosluq burada möhkəmlənərək bu və digər şəkildə öz mülklərini genişləndirmək siyasətini yürüdür. Hətta Matenadaranda belə bir sənəd var, erməni keşişləri etiraf edirlər ki, biz tədricən zorla, pulla satınalma yolu ilə və bu digər üsullarla öz mülklərimizi artırdırıq. Bütün bunlar onu göstərir ki, ermənilər bura gəlmədir. Bəziləri stəkanda fırtına yaratmaq istəyir, amma tarix elə bir məfhumdur ki, mənbələrə əsaslanır. Biz VIII sinif və digər dərsliklərdə ermənilərin bura gəlmə olduğunu vurğulamışıq” .
H.Cabbarov onu da bildirdi ki, V sinif, həm də digər siniflər üçün dərsliklərdə Kürəkçay müqaviləsinin 1805-ci ildə Qarabağ xanlığı və Çar Rusiyası arasında bağlandığını və burada ermənilər barədə bir kəlmə də olsun yazılmadığını qeyd ediblər: “Bu da həmin dövrdə Qarabağda heç bir erməninin olmamasının sübutudur. Çox təəssüf edirəm ki, bəziləri bunları görməzdən gəlib tamamilə uydurma söhbətlər edir. Dərslik haqqında iddia irəli sürən adamlar açıb VIII sinif Azərbaycan tarixi dərsliyinə baxmalıdır ki, görsün iddia etdiklər orda varmı? Halbuki, VIII sinif Azərbaycan tarixi dərsliyi XVI əsrin sonlarından 1828-ci ilə qədər olan Azərbaycan tarixi əhatə edir. Təbii ki, XVI əsrə aid olan tarix dərsliyində 451-ci ildən bəhs edilə bilməz. Heç bir dəsrlikdə qeyd etməmişik ki, “451-ci ildə burada ermənilər yaşaylb”, bütün dərsliklərdə ermənilərin bizim bölgəyə 1828-ci ildə köçürüldüyünü yazmışıq. Əsassız iddia irəli sürən(lər) isə unudurlar ki, bu keçmişdə, Sovet dövründə dəsrliklərdə yazılırdı. O isə VII sinif dəsrliyində idi. Sovet dövründə VII sinif “Azərbaycan tarixi” dərsliyində o vaxt Avarayr və Xalxal döyüşü barədə yazmışdılar ki, o zaman albanlarla ermənilər, gürcülər birlikdə Sasanilərə qalib gəldi. Sonradan şəxsən mən VII sinif dərslik müəlliflərinə təklif etdim ki, bu ideoloji cəhətdən doğru deyil, bunu ya redaktə edib düzəldin, ya da ixtisar edin. O zaman müəlliflər bunu ixtisar edib çıxardılar. Bir daha qeyd edim ki, Avarayr döyüşü ilə bağlı olan mövzular VI,VII,X sinif “Azərbaycan tarixi” dərsliyində olmalı idi. Bu gün “Azərbaycan tarixi” dərsliklərinin heç birində ümumiyyətlə bu döyüşlər barədə məlumat yoxdur. Gedin bir açıb dərslikləri oxuyun, görün orada nə yazılıb? Axı heç nə yazılmayıb. Avarayr döyüşlərini də dərsliklərdən çıxaran şəxsən mənəm. Amma bilmədən, araşdırmadan yalan məlumatlar yayırlar. Bu adamlar da ermənilər kimi yalandan, şişirtmədən istifadə edirlər. Bu çox gülməli və tragikomik bir ittihamdır” - deyə H.Cabbarov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
