Bildiyimiz kimi, Cəbrayıl rayonu ərazisində “Azərbaycan-Türkiyə Beynəlxalq Meşə Təlim Mərkəzi”, “Ağıllı Tingçilik” və “Dostluq Meşəsi” Kompleksi yaradılacaq. Oktyabrın 19-da Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Cəbrayıl rayonu ərazisində yaradılacaq “Azərbaycan-Türkiyə Beynəlxalq Meşə Təlim Mərkəzi”, “Ağıllı Tingçilik” və “Dostluq Meşəsi” Kompleksinin layihəsi ilə tanış olublar.
Cəbrayıl rayonu ərazisində yaradılacaq “Azərbaycan-Türkiyə Beynəlxalq Meşə Təlim Mərkəzi”, “Ağıllı Tingçilik” və “Dostluq Meşəsi” Kompleksinin layihələrinin, heç şübhəsiz ki, əhəmiyyəti böyükdür. Bilirik ki, Ermənistanın işğalı dövründə flora və faunamıza ciddi ziyan dəyib, onların kütləvi şəkildə məhv edilməsi həyata keçirilib.
Azərbaycan ərazilərini işğaldan azad etdikdən sonra burada yalnız tikinti-quruculuq işləri həyata keçirmir, həm də təbiətin, biomüxtəlifliyin, flora və faunanın bərpasını həyata keçirir. Mətbuatda gedən qeydlərə görə, işğal dövründə Şərq çinarı, adi nar, meşə üzümü, Eldar şamı və s. kimi flora növlərinə divan tutulub və az qala onların kökü kəsilmək üzrə olub. Qubadlı rayonu ərazisində qiymətli ağac növlərindən ibarət meşələr, böyük ehtiyata malik yeraltı sərvətlər, mineral maddələrlə zəngin su mənbələri istismar olunub, qeyri-adi flora və faunası ilə seçilən əsrarəngiz təbiət guşələri dağıdılaraq məhv edilib. Kəlbəcər rayonunda dəniz səviyyəsindən 1500-2100 metr yüksəklikdə bitən, hündürlüyü 25 metrə, diametri 48-120 santimetrə çatan Ayıfındığı və ya ağacvarı fındıq, Zəngilan rayonunda 107 hektar sahəyə malik Avropada 1-ci olan Şərq çinarı, qoz və digər qiymətli ağaclar ermənilər tərəfindən tamamilə qırılaraq içlik materialı kimi daşınıb. Məlumata görə, Ermənistan 246,217 hektar meşə sahəsini məhv edib. Ekologiya Nazirliyinin məlumatına görə, işğaldan azad edilən ərazilərdə 460 növdən çox yabanı ağac və kol bitkiləri bitir. Bunlardan 70-i dünyanın heç bir yerində təbii halda nəzərə çarpmayan endemik bitkilərdir.
Ermənistanın dağıtıdığı fauna və floramızın bərpası istiqamətində qardaş Türkiyənin göstərdiyi dəstəyin böyük mənası var. Son dövrdə Qarabağda bu istiqmətdə işlər yüksək səviyyədə gedir. Erməni işğalçılığı dövründə məhv edilmiş flora və faunanın bərpası yönündə Azərbaycan və Türkiyə birgə layihələr həyata keçirir.
“Bunlar kömək edəcək ki, daha qısa müddət ərzində, bəlkə 20 ilə bu landşaftları bərpa edək”
Xəzər Universitetinin Coğrafiya və ətraf mühit departamentinin müdiri Rövşən Abbasov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, Cəbrayıl rayonu ərazisində yaradılacaq “Azərbaycan-Türkiyə Beynəlxalq Meşə Təlim Mərkəzi”, “Ağıllı Tingçilik” və “Dostluq Meşəsi” Kompleksinin çox böyük əhəmiyyəti olacaq. Meşə bərpası sahəsində qardaş Türkiyənin böyük təcrübəsinin olduğunu deyən R.Abbasov hesab edir ki, sözügedən kompleks fəaliyyətə başlayandan sonra erməni vandalizminə məruz qalan meşələrimizin bərpa prosesi başlayacaq. “Ermənistanın flora və faunamıza vurduğu ziyanla tanışsınız. Bilirsiz ki, işğal dövründə çox qiymətli ağaclar kəsilib, meşələrimiz necə idarə olunub. Bu barədə geniş danışmaq istəmirəm. Türkiyədə meşə idarəetməsi çox inkişaf edib. Türkiyə bu baxımdan çox gözəl təcrübəyə malikdir, orada smart sistemlər çox yüksək şəkildə inkişaf edib. Meşələrin yanğından mühafizəsi, idarə olunması, yeni meşə sahələrinin salınması, onlara qulluq edilməsi kimi fəaliyyətlər Türkiyədə çox inkişaf edib. Qardaş ölkənin hər bir universitetində meşə fakültələri var. Orada hər il bəlkə minlərlə mütəxəssis yetişir. Dövlət meşə qurumları, meşə tədqiqat mərkəzləri var. Bu təcrübələr nə bizdə, nə Rusiyada, nə də başqa MDB ölkələrində var. Demək olar ki, dünyanın əksər ölkələrində yoxdur. Türkiyə mütəxəssislərinin köməyi ilə bu addım atılıb. “Azərbaycan-Türkiyə Beynəlxalq Meşə Təlim Mərkəzi”nin yaradılması çox müsbət haldır. Bu təlim mərkəzinin yaradılmasında məqsəd odur ki, həm meşəçi mütəxəssilərin, kvalifikasiyanın artırılmasına yönəlik çox saylı fəaliyyətlər həyata keçirilsin, həm də yeni, daha müasir və daha yaxşı meşə idarə etmə sitemləri Azərbaycana gətirilsin”.
R.Abbasov hesab edir ki, bu kompleksin yaradılması erməni terroru nəticəsində dağıdılan floramızın, meşə təsərrüfatınızın bərpasında bizə böyük imkan açacaq: “Təbii ki, bununla Ermənistan tərəfindən məhv edilən floramızın bərpasına nail ola biləcəyik. Bizim ağaclar, meşəlik ərazilərimiz elədir ki, yaxşı idarəçilik sistemi qurulanda 25-30 il ərzində onlar tamamilə bərpa olunur. Bir məsələ var ki, orada 1000 illik ağaclar var, onları geriyə qaytarmaq mümkün deyil. Onların yerində eyni növlərdən cavan ağaclar bitəcək, o landşaflar yenidən bərpa olunacaq. Əlbəttə ki, meşə uzun müddət aparsa da bərpa olunan bir landşaftdır, meşə özünü bərpa edə bilir. Lazımdır ki, o qorunsun, idarə olunsun. Yəni bizdə indiyə kimi yanlış yanaşma olub. Meşəlik ərazilərdə ağac qırmağa qoymurdular. Amma meşə idarə olunmalıdır”.
R.Abbasov vurğuladı ki, meşə yanğından mühafizə olunmalıdır, meşələrin arasında yanğın ayırıcı zolaqlar olmalıdır, ağacların müxtəlif xəstəlikləri olur, onların müalicəsi, meşə-sanitar tədbirləri və sair var, bunlar həyata keçirilməlidir: “Yəni orada çoxsaylı fəaliyyətlər tələb olunur. Təbii, bunlar kömək edəcək ki, daha qısa müddət ərzində, bəlkə 20 ilə bu landşaftları bərpa edək”.
İradə SARIYEVA
