Bölgələrlə Bakıdakı nəqliyyat vasitələrinin sığortahaqları fərqli olacaq. Bu nüans avtonəqliyyat vasitələrinin icbari sığortası ilə bağlı oktyabrın 1-dən qüvvəyə minən qaydalarda öz əksini tapıb. Yeni qaydalara əsasən, sığorta haqları 4 əsas amil nəzərə alınaraq müəyyənləşdiriləcək.
Belə ki, ilk öncə sığorta haqlarının sürücülərin daşıdığı risqin səviyyəsinə görə müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulur. Baza sığorta haqqı, yəni 50 manat dəyişdirilmir və olduğu kimi qalır. Lakin risq səviyyəsinə görə baza sığorta haqqına yeni əmsallar tətbiq edilir. Məlumdur ki, sürücünün yaşı və sürücülük təcrübəsi nə qədər azdırsa onun yol-nəqliyyat hadisəsi törətmək risqi o qədər yüksəkdir. Ona görə də baza sığorta tarifinə yaş və sürücülük təcrübəsinə görə 1,35-1,05 intervalında əmsallar tətbiq edilir.
Digər risq amili nəqliyyatın intensivliyi ilə bağlıdır. Nəqliyyat vasitələrinin daha sıx, intensiv olduğu yerlərdə yol-nəqliyyat hadisələrinin tezliyi daha yüksək olur. Ona görə də Bakı şəhərinə 1,1, Sumqayıt və Abşerona 1,05, digər bölgələrə isə 0,95 əmsalı tətbiq edilir. Yəni digər bölgələrdə sürücülər daha az sığorta haqqı ödəyəcəklər.
Üçüncü amil nəqliyyat vasitəsinin istismar müddətinə bağlıdır. Daha köhnə nəqliyyat vasitələrinin yol-nəqliyyat hadisə tezliyi yüksək olduğundan, istismar müddəti 10 ilin aşan nəqliyyat vasitələrinə 1,05, 20 ili aşan nəqliyyat vasitələrinə 1,1 əmsalı, istismar müddəti 10 ildən az olan nəqliyyat vasitələri üçün isə 1 əmsalı tətbiq olunur.
Qeyd edək ki, sığorta haqları ilə nəzərə alınacaq amillərin bir neçəsi narazılığa səbəb olub.
Yeni qaydalarda qeyd olunan bəzi nüanslar indiyə qədər olan normativ aktlarını da şübhə altına alır. Belə ki, qeyd edilir ki, sürücünün yaşı və təcrübəsi nə qədər azdırsa o daha çox sığorta ödənişi edəcək. Yaşa görə əmsalın tətbiq edilməsi aidiyyəti qurumlar tərəfindən verilən sürücülük vəsiqəsinin gücünü şühbə altına alır. 25 yaşında olan sürücü və ya az müddət təcrübəsi olan şəxs idarə etdiyi nəqliyyat vasitəsini peşəkar şəkildə sürürsə ona əmsalın tətbiq edilməsi düzgün deyil. Nəzərə almaq lazımdır ki, yaşından asılı olmayaraq, istənilən şəxs yol hərəkət qaydalarını mükəmməl şəkildə bilə, nəqliyyat vasitəsini düzgün şəkildə idarə edə bilər. Bu səbəbdən də yaş və təcrübəni əsas gətirib yüksək əmsalın tətbiq edilməsi düzgün sayılmır.
Həmçinin, narazılığa səbəb olan məqamlardan biri də nəqliyyat vasitələrinin istismar müddəti ilə bağlıdır. Məlumdur ki, yeni avtomobil 5 il müddətinə texniki baxışdan keçmir. Çünki həmin nəqliyyat vasitəsi təzə olduğu üçün sərbəst şəkildə idarə edilə bilər. Ancaq ili köhnə olan avtomobillər hər il texniki baxışdan keçirilməlidir. Bu ümumi bir qaydadır. Nəqliyyat vasitəsi texniki baxışdan keçir, birka avtomobilin ön şüşəsinə vurulur. Bu o deməkdir ki, həmin maşın istifadəyə yararlıdır. Ancaq yeni qayda da ili köhnə avtomobillər daha artıq sığorta ödənişi etməlidir. Sual yaranır ki, avtomobil istifadəyə yararlı kimi texniki baxışdan keçibsə, avtomobilin ön şüşəsinə birka vurulubsa, o zaman həmin nəqliyyat vasitəsinə niyə artıq əmsal hesablanmalıdır?
Bir sözlə, avtomobil sahiblərinin yeni qaydalara münasibəti birmənalı deyil.
İlkin İbrahimov: “Nümunəvi sürücü mükafatlandırıldığı kimi, intizamsız sürücü də cəzalandırılmalıdır”
Mövzu ilə bağlı fikir bildirən sığorta sahəsi üzrə ekspert İlkin İbrahimov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, Mərkəzi Bankın sığorta ödənişləri ilə bağlı tənzimləyici qaydaları noyabrın 1-dən qüvvəyə minəcək: “Mərkəzi Bankın sığorta haqqına dair qaydalara etdiyi əsas dəyişiklik bonus-malus sistemi ilə bağlıdır. Bonus-malus sistemi o deməkdir ki, bu sistem vətəndaşı həvəsləndirir, yəni əgər qəza hadisəsi baş verməyibsə, vətəndaşa sığorta haqqı hesablanan zaman endirim edilir. Yox, əgər intizamsız sürücü bir neçə dəfə qəza hadisəsi törədirsə, bu zaman sığorta haqqı artır. Nümunəvi sürücülərin mükafatlandırılması, sığorta haqqında onlara güzəşt olunması əvvəlcədən də var. Lakin məsuliyyətsiz sürücülərə yönəlik çəkindirici tədbirlər yox idi. Yəni kobud məsuliyyətsizlik üzündən tez-tez qəza törədən sürücülərə yönəlik ciddi tədbirlər yox idi, olsa da işləmirdi. İndi sürücünün yaşı, avtomobilin yaşı, sürücülük vəsiqəsinin alınma müddəti, etibarnamənin olub-olmaması və avtomobilin istifadə edildiyi regionlara uyğun olaraq əmsallar tətbiq olunur”.
Ekspert bildirdi ki, yeni qaydaya görə, sığorta haqqı hesablanan zaman avtomobilin daha çox istifadə olunduğu əraziyə görə əmsallar tətbiq ediləcək: "Daha çox istifadə olunan ərazi deyəndə avtomobilin uçotda olduğu yer nəzərdə tutulur. Regionlar üzrə ən yüksək sığorta haqqı Bakıda olacaq. Paytaxtda istifadə edilən avtomobillər üçün sığorta haqqı hesablananda baza məbləği 1,1 əmsalına (50 manat x 1,1=55 manat) vurulacaq. Danılmaz faktdır ki, paytaxt ərazisində sıxlıq artdığına görə qəza riski də çoxalıb. Ona görə digər şəhər və rayonlara nisbətən Bakıda sığorta haqqı daha yüksəkdir. Rayon qeydiyyatında olan maşınlar üçün daha az sığorta haqqı ödəniləcək. Bakı qeydiyyatında olan avtomobillər üçün isə daha çox sığorta haqqı hesablanacaq”.
Sürücünün yaşı və təcrübəsi ilə tətbiq ediləcək əmsala gəlincə, ekspert dedi ki, yeni qaydaya əsasən, sığorta haqqı hesablanan zaman avtomobil sürücülərinin yaşı və sürücülük təcrübəsinə görə əmsallar tətbiq ediləcək. Avtomobil sürücülərinin yaşı və təcrübəsi az olduqca sığorta haqqı da artacaq: “Məsələn, 16-25 yaş arasında olan sürücünün 2 ilədək təcrübəsi varsa, bunun əmsalı 1,35, 3-4 illik təcrübəsi varsa, 1,30 olacaq. Ən aşağı əmsal 10 il və daha çox təcrübəsi olanlar üçündür. 16-25 yaş arasında olan sürücülər və 65 yaşdan yuxarı sürücülər üçün sığorta haqqı daha yüksək olacaq. Yaşa görə ən aşağı əmsallar 30-65 yaş arasındadır. Yaşa görə sığorta ödənişinin artması risq faktoru ilə bağlıdır. Məlumdur ki, sürücünün yaşı və sürücülük təcrübəsi nə qədər azdırsa onun yol-nəqliyyat hadisəsi törətmək risqi o qədər yüksəkdir. Eyni zamanda, 65 yaş aralığında olan şəxslərin sağlıq problem olduğu üçün onlar da risqli kateqoroyaya aid edilir”.
Ekspert onu da əlavə etdi ki, yeni qaydaya görə, avtomobilin istismar müddətinə görə əmsallar tətbiq ediləcək: "Köhnə avtomobillər üçün sığorta haqqı daha yüksək olacaq. 10 ilədək olan maşınlarda sığorta haqqı 1 əmsalına vurulacaq, 10-20 illik maşınlar üçün bu əmsal 1,05, 20 ildən artıq olanlar üçün isə 1,10 olacaq. Başqa sözlə, 20 ildən çox istehsal tarixi olan avtomobilləri sığortalamaq yeni maşınlarla müqayisədə daha baha olacaq.
Bəli, siz düz deyirsiz ki, Dövlət Yol Polisi hər il köhnə maşınları texniki baxışdan keçirir və istifadəyə yararlı olması ilə bağlı birka verir. Ancaq onu da deyim ki, köhnə maşınlar texniki baxışdan keçsələr də, yenə risqli sayılırlar. Fərqi yoxdur, istənilən əmlak və əşya uzun müddət istifadə edilirsə onun risqi, qəza olma ehtimalı artır”.
Sığorta eksperti hesab edir ki, 4 qaydanın hər biri ədalətlidir. Ona görə ədalətli qərardır ki, nümunəvi sürücü mükafatlandırıldığı kimi, intizamsız sürücü də cəzalandırılmalıdır.
Elməddin Muradlı: “Sürücülərin ziyanına olan qərarı Mərkəzi Bankın sədri bir imza ilə həll edir, amma sürücülərin xeyrinə olan iş üçün...”
Nəqliyyat eksperti Elməddin Muradlı isə bildirdi ki, bu aydan etibarən sürücülər daha çox sığortapulu ödəyəcək: “Sürücünün yaş həddi, sürücülük təcrübəsi, avtomobilin texniki vəziyyəti, neçə nəfərin idarə etməsi, harada sürülməsi nəzərə alınacaq. Maraqlıdır, sürücülərin ziyanına olan qərarı Mərkəzi Bankın sədri bir imza ilə həll edir. Amma sürücülərin xeyrinə olan iş üçün, yəni qəza zamanı sığorta ödənişinin 5 min manatdan daha artıq olması üçün qanun layihəsi hazırlanmalı, 125 deputat səs verməli, sonra isə Prezident təsdiq etməlidir. Söhbət sığortadan gedirsə bu yanaşma qeyri-bərabərdir. Zəhmət çəkib ödənişi də artırsınlar. Zaman bunu tələb edir”.
Günel CƏLİLOVA
