Dünyada qadın müəllimlərin sayı kişilərlə müqayisədə üstünlük təşkil edir. Lakin son illərdə bəzi ölkələrdə əks tendensiya müşahidə olunmaqdadır. Bunda məqsəd oğlan uşaqlarına kişi xarakterini aşılamaq, onlara problemli vəziyyətdə necə davranmağı öyrətməkdən ibarətdir. Bu ölkələrdən fərqli olaraq, Azərbaycanda kişi müəllimlərlə qadın müəllimlər arasında xeyli say fərqi var.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, hazırda Azərbaycanın 4481 ümumtəhsil məktəbində çalışan 149 min 602 nəfər müəllimin 80 faizini qadınlar, 20 faizini isə kişilər təşkil edir.
Bu yaxınlarda Elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev çıxışında mütləq şəkildə məktəblərdə kişi müəllimlərin sayının artırılması vacibliyini vurğulayıb: "Biz məktəblərdə kişi müəllimlərin çox olmasını istəyirik. Hesab edirəm ki, bu problemin aradan qaldırılması istiqamətində müvafiq tədbirlərin görülməsinə ciddi ehtiyac var. Təhsildə qadınların çox olması, kişilərin sayca azlıq təşkil etməsi gələcəkdə problemlərə səbəb olacaq".
Maraqlıdır, Azərbaycanda kişi müəllimlərin sayının azlığı nədən qaynaqlanır və bu problemin həlli istiqamətində nələr edilməlidir ki, kişi cinsindən olan abituriyentlər seçim edərkən pedaqoji ixtisaslara da üstünlük versinlər?
Aytəkin Kamranqızı: “Əvvəllər cəmiyyətdə müəllimin çox böyük nüfuzu var idi, lakin sonra…”
Sosioloq Aytəkin Kamranqızı bildirdi ki, bu kimi hallar şagirdlərdə kişi xarakteri, tərbiyəsini məhv edir və üçüncü cinsin yaranmasına səbəb olur: “Təhsil ocaqlarında çalışan müəllimlərin 95 faizdən çoxu qadındır. Kişi müəllimləri məktəbdən didərgin salırlar. Hətta kişilərə aid olan idman, bədən tərbiyəsi, hərbi hazırlıq kimi fənləri qadınlar tədris edir. Bu özbaşınalıqdır. Belə hallarda kişi xarakteri, tərbiyəsi sıfıra enir. Qadın müəllimlərin üzüyumşaqlığından şagirdlər istifadə edir. Bu da təlim-tərbiyənin, təhsilin aşağı düşməsinə səbəb olur. Təhsildə aparılan ”eksperimentlər” cəmiyyəti məhv edir. Bundan başqa, şagirdlərdə qadın psixologiyası yaranır. Yəni qadın elementləri oğlan şagirdlərində hiss olunur. Bu da üçüncü cinsin yaranmasına gətirib çıxarır. İnsan bioloji olaraq yaranır, amma psixoloji cəhətdən formalaşır. Dərindən məsələ budur. Məqsəd kişiləri də qadınlaşdırmaqdır”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, kişilərin təhsil sisteminə gəlməməyinin ən böyük faktorlarından biri, bəlkə də birincisi əmək haqqıdır: “Məlumdur ki, müəllimlərin əmək haqqı uzun müddət çox aşağı olub. Əlbəttə ki, müəllim maaşı ilə kişinin ev saxlaması müşkül məsələdir. Daha bir məsələ, müəllimin nüfuzu əvvəlki kimi deyil. Əvvəllər cəmiyyətdə müəllimin çox böyük nüfuzu var idi. Lakin sonra bunu qeyri-ciddi obyektə çevirməyə başladılar, bu da kişilərə psixoloji olaraq pis təsir edirdi. Digər amil isə ondan ibarətdir ki, son 30 ildə oğlanlarımızın psixologiyasında dəyişiklik baş verdi. 30 il xaotik dövr oğlanların xarakterində maddi amili gücləndirdi, mənəvi dəyərlər bir qədər arxa plana keçdi. Bu, cəmiyyətdə də belədir. Bunun da hesabına oğlanlarda təhsilə maraq, təhsilin müqəddəsliyi fikri aradan çıxdı. Oğlanların özündə də bu xaotik dövr çox əsəbi psixoloji bir xarakter formalaşdırdı, yəni müəllim üçün xarakterik olmayan bir forma. Bütün bunlar kişilərin təhsilə maraq göstərməsinə mane oldu. Amma digər ölkələrdə, məsələn, qardaş Türkiyə dövlətində çox sayda çox gözəl, özünü təhsilə həsr edən kişi müəllimlər var”.
Kamran Əsədov: “Məktəblərdə kişi müəllimlərin sayının artırılmasına böyük ehtiyac var”
Təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirdi ki, bu gün uşaq bağçalarından tutmuş yuxarı siniflərədək şagirdlər daha çox qadın müəllimlərlə ünsiyyətdə olurlar. Yuxarı siniflərdə də qadın müəllimlərin çoxluğu məktəblilərin xarakterinin formalaşmasına mənfi təsir edir. Çünki məktəblərdə bəzən şagirdlər qadın müəllimlərin zərif cinsin nümayəndəsi kimi zəif olduğunu düşünüb dərsi pozur, bu və digər formada xoşagəlməz ifadələr işlədirlər. Bəzən şagirdlər qadın müəllimlərdən çəkinməsə də, kişi müəllimlərdən çəkinirlər, nizam-intizama əməl edirlər: "Elə məktəblər var ki, orada hərbi hazırlıq və idman dərslərini qadınlar keçir. Mənim fikrimcə, bu düzgün deyil. Hərbi hazırlıq dərslərini məktəblərdə yalnız kişi müəllimlər keçməlidir. Şagirdlərin, xüsusilə də oğlanların paralel şəkildə həm kişi, həm də qadın müəllimlərin təsiri altında formalaşması daha düzgündür. Ailədə uşaq ata zabitəsi və ana mehribanlığı görür. Bu da onların kamil, məsuliyyətli bir vətəndaş kimi formalaşmasına kömək edir. Ancaq məktəbdə bu tənasüb gözlənilmir. Elə məktəblər var ki, orada pedaqoji kollektiv ancaq qadınlardan ibarətdir və burada təhsil alan şagirdlər ancaq qadınlarla ünsiyyətdə olurlar. Nəzər yetirsək görərik ki, xüsusi təyinatlı təhsil müəssisələrində neqativ halların sayı digər təhsil müəssisələri ilə müqayisədə çox azdır. Bunun başlıca səbəblərindən biri də sözügedən müəssisələrdə kişi müəllimlərin üstünlük təşkil etməsidir. Buna görə də məktəblərdə kişi müəllimlərin sayının artırılmasına böyük ehtiyac var".
Günel CƏLİLOVA
