Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımızın ana dilində təhsil alması artıq problemə çevirilir. Onlar Azərbaycan dilində təhsil almaqla bağlı çətinliklərlə üzləşirlər. Bu ölkədə Azərbaycandilli məktəblərin sayı get-gedə azaldılır. Gürcüstanda, milli məktəblərimizdə, Azərbaycan dilinə ayrılan saatların hesabına rus və ya digər xarici dillərə saat ayrıla bilməsinə dair bu ölkənin təhsil və elm naziri əmr imzalayıb.
Niyə xarici dillərə Azərbaycan dilinin hesabına saat ayrılmalıdır? Azərbaycan dilinin saatları niyə kəsilir? Halbuki, ora Azərbaycanlıların yasadığı kəndlərdir və tədrisdə Azərbaycan dili üstünlük təşkil etməlidir. Təəssüf ki, bunun əksini görürük.
“Bəzi məktəb direktorları artıq nazirlik tərəfindən Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənninə ancaq 3 saat verildiyini deyir”
Soydaşlarımız üzləşdikləri problemlərlə bağlı bu ölkənin Təhsil və Elm Nazirliyinə və parlamentə müraciət edib. Azərbaycan dilli məktəblərin müəllimlərinin müraciətlərini ictimailəşdirən, onların səsinə səs verən, onlara ciddi dəstək olan iqtisadiyyat üzrə fəlsəfə doktoru Aygül İsayeva ilə əlaqə saxladıq. A.İsayeva bizimlə söhbətində bildirdi ki, Gürcüstanda fəaliyyət göstərən Azərbaycan məktəblərinin sayı həm ilbəil azalır, həm də ki, müxtəlif səpkidə olan problemləri artır: “Təəssüflər olsun ki, bir çox məktəblərdə məktəb direktorları Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənni üzrə dərs saatlarını 5 saatdan 3 saata kimi azaltmağı planlaşdırırlar (artıq edənlər də var). Milli məktəblərimiz kütləvi surətdə bağlanaraq sayı 183-dən (1989-cu il) 116-ya (2022-ci il) qədər azalıbdır. 116 məktəbdən 79-u Azərbaycan, yerdə qalanı isə sektor, qarışıq məktəblərdir (Azərbaycan-gürcü; Azərbaycan-rus və s.). Gürcüstan Respublikasının təhsil qanunvericiliyinə görə əgər milli azlıq nümayəndələri gürcü və ya sektor məktəblərində təhsil alırlarsa, məktəb onlara ana dili üzrə fənnin tədris edilməsi təklifini irəli sürmək hüququna malikdir. Belə olan halda 1 qrupda şagirdlərin sayı minimum 10 nəfər olmalıdır. Məsələn tutaq ki, “A” ictimai məktəbi əvvəllər ancaq azərbaycandilli məktəb idisə, sonradan bu məktəbdə əlavə olaraq gürcü sektoru açmaqla Azərbaycan-gürcü sektoru yaratdılar. Məktəbin tam səlahiyyəti var ki, gürcü sektorunda təhsil alan azərbaycanlı şagirdlər üçün Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənninin tədrisini təşkil etsin. Bizim bəzi direktorlar (və ya direktoru əvəz edənlər) isə öz hüquqlarından istifadə edib gürcü və rus sektorlarında Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənninin tədrisini təşkil etmək əvəzinə, əksinə Azərbaycan məktəblərində, eləcə də azərbaycandilli şöbələrdə daha da dərs saatını azaltmağa çalışırlar...”
A.İsayeva vurğuladı ki, Gürcüstanın Təhsil və Elm naziri Mixeil Çxenkeli 19 avqust 2022-ci il il tarixində “Milli kurrikulumun təsdiq edilməsi haqqında” əmrə dəyişiklik edilməsi ilə bağlı №93/ნ saylı sərəncam imzalayıb. “Yeni qəbul edilmiş sərəncamda ana dilimizlə bağlı belə qərar yer tapıb: “Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənninə minimum 3, maksimum 5 saat vaxt ayrılır. Eyni zamanda, məktəb ikinci xarici dilin tədrisinə 1 və ya 2 saat ayırmaq qərarına gələrsə, ana dilinin tədrisinə maksimum 3 saat ayrılmalıdır”. Bu sərəncan 1 sentyabr 2022-ci il tarixindən qüvvəyə minir.
İkinci xarici dil üzrə saatların artırılması qətiyyən ana dili üzrə saatların azaldılması hesabına olmalı deyil. Azərbaycan məktəblərində necə ki, gürcü dilinə 5 saat ayrılır, ana dilinə də eynilə 5 saat ayrılmalıdır. Dövlət dili ilə ana dilinə ayrılan saatlar arasında fərq olmalı deyil. Gürcüstan dövləti qeyri-gürcüdilli məktəblərdə ikidilli (bilinqual) təhsilə keçməyi planlaşdırılır. Milli kurrikulumda ana dili üzrə dərs saatlarının azaldılmasına dolayı yolla imkan yaratmaqla bu məqsədə necə nail olmaq olar? Hələ mən, universitet səviyyəsində ümumiyyətlə ikidilli kadrların hazırlanmamasından danışmıram.
Məktəb direktorları ikinci xarici dil üzrə dərs saatlarını artırmasalar ana dili üzrə 5 saatı saxlaya biləcəklər (düşünürəm ki, hal-hazırda maksimum edə biləcəyimiz də məhz budur). Ancaq, bəzi məktəb direktorları artıq nazirlik tərəfindən Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənninə ancaq 3 saat verildiyini deyir, halbuki sərəncamda 3-5 saat yazılıb. Xarici dillərin öyrənilməsi də önəmlidir. Sadəcə olaraq ikinci xarici dil üzrə dərs saatlarının artırılması ana dilinin azaldılması hesabına baş verməli deyil. Nə üçün başqa fənlərin hesabına da deyil, məhz ana dilinin hesabına? Azərbaycan məktəblərində 1-ci xarici dil kimi adətən ingilis dili keçirilir, 2-ci xarici dil kimi isə rus və ya alman dili keçirilir. Gürcü dili dövlət dilidir, xarici dil kimi tədris edilmir, Azərbaycan dili isə ana dilimizdir. (bəzilərinin daha aydın başa düşməsi üçün açıqlama əlavə edirəm-A.İ)”.
A.İsayevanıb qeyd etdiyinə görə, mədəni surətdə pambıqla elə baş kəsərlər ki, heç ruhun da inciməz. “Müəllimlər arasında nə üçün bu il daha çox narazılıqlar, şikayətlər oldu sualına cavab vermək üçün Gürcüstanın Təhsil və Elm naziri Mixeil Çxenkelinin keçən il və bu il “Milli kurrikulumun təsdiq edilməsi haqqında” əmrə dəyişiklik edilməsi ilə bağlı imzaladığı sərəncamları müqayisə etmək kifayətdir. Məsələn, cənab nazirin 2021-ci ilin 3 avqust tarixində imzaladığı №59/ნ saylı sərəncamda IX sinif üçün nəzərdə tutulan tədris planında “ana dili” üçün nəzərdə tutulan həftəlik dərs saatlarının qarşısında 5 saat yazılıb. IX sinifdə həftəlik ümumi dərs yükü maksimum 37 saat təyin edilmişdi. Tədris planında nəzərdə tutulan fənlər nazirliyin təyin etdiyi saatlara uyğun olaraq keçirilirdi. Hətta ikinci xarici dilə 2 saat ayrılanda belə ümumi 37 saatlıq limiti aşmırdı. Ona görə də keçən il ana dili üzrə həftəlik dərs saatını 5 saat, ikinci xarici dil üzrə isə 2 saat saxlamaq mümkün idi. Gürcüstanın Təhsil və Elm naziri Mixeil Çxenkeli 19 avqust 2022-ci il il tarixində “Milli kurrikulumun təsdiq edilməsi haqqında” əmrə dəyişiklik edilməsi ilə bağlı imzaladığı №93/ნ saylı sərəncamda isə IX sinif üçün nəzərdə tutulan tədris planında “ana dili” üçün nəzərdə tutulan həftəlik dərs saatlarının qarşısında 3-5 saat yazılıb. IX sinifdə həftəlik maksimum ümumi dərs yükü isə keçən il ilə müqayisədə 2 saat az, yəni 35 saat təyin edilib. Belə olan halda, məktəb direktorunun ikinci xarici dil üzrə dərs saatlarını artırması, ana dili üzrə dərs saatlarının azalması hesabına baş verəcək. Nə üçün məhz ana dilinin hesabına? Çünki, nazirlik belə qərar qəbul edib: “Azərbaycan dili və ədəbiyyat fənninə həftədə minimum 3, maksimum 5 saat vaxt ayrılır. Eyni zamanda, məktəb ikinci xarici dilin tədrisinə 1 və ya 2 saat ayırmaq qərarına gələrsə, ana dilinin tədrisinə maksimum 3 saat ayrılmalıdır.”
Milli Tədris Planına istənilən fənnin əlavə edilməsi və ya istənilən fənn üzrə dərs saatlarının artırılması heç bir halda ana dili üzrə dərs saatlarının azalması hesabına baş verməli deyil. Nə üçün başqa fənlərin hesabına deyil, məhz ana dilinin hesabına baş verməlidir? Nə üçün tədris planında başqa fənlərin qarşında 3-5 saat deyil, məhz ana dilinin qarşısında 3-5 saat yazılır? “Təcavüzə məruz qalan” nə üçün ana dili olmalıdır?
Bizim hal-hazırda çalışdığımız sərəncamda 3-5 saatı ləğv etdirmək, milli tədris planına ana dili üzrə həftəlik dərs saatlarını birbaşa 5 saat yazdırmağa nail olmaqdır. Həmçinin “məktəb ikinci xarici dilin tədrisinə 1 və ya 2 saat ayırmaq qərarına gələrsə, ana dilinin tədrisinə maksimum 3 saat ayrılmalıdır” şərti də ləğv edilməlidir. Çıxış yolu yəqin ki, ümumi dərs saatlarını artırmaqdadır. Belə olan halda ana dili üzrə dərs saatları 5 saat olaraq qalacaq, eyni zaman da ikinci xarici dil də tədris olunacaq.
Qeyd edim ki, əvvəllər Azərbaycan dili və ədəbiyyat üzrə həftəlik dərs saatları 7 saat idi, daha sonra 6, sonra 5, sonda isə 3-5 saat olaraq təyin edilib. Kim qarantiya verə bilər ki, gələn il yeni sərəncam imzalananda #ana#dili üzrə dərs saatlarının qarşısına birbaşa 3 saat yazılmayacaq?
Gələcək fəsadlar açıq-aydın görünür. Ana dili xarici dil ilə eyniləşdirilir. Xarici dil ilə ana dilinə ayrılan saatlar eyniləşdiricələksə, o zaman hansı azərbaycandilli məktəbdən söhbət gedə bilər?
Çox təəssüflər olsun ki, bəzi mənşəyi bəlli olmayan ünsürlər başımızın altına yastıq qoymağa çalışırlar, sanki təşvişə ehtiyac yoxdur deyə insanlarda çaşqınlıq yaradırlar. Səhv etmirəmsə “# sapı özümüzdən olan baltalar” ifadəsi ancaq bizdə işlənir. Nə qədər qanı xarab olmalısan ki, dəstək olmaq əvəzinə, əks gedəsən...
Qeyd edim ki, Nazirin imzaladığı sərəncamlarda tədris edilən fənnin adı kimi “ana dili” və ya “etnik azlığın dili” sözləri yazılır, əslində isə tədris olunan fənn Azərbaycan dili və ədəbiyyatdır. Ana dilinə 3 saat ayrılması o deməkdir ki, həftədə 2 saat Azərbaycan dili, 1 saat isə ədəbiyyat keçiriləcək, proqramda nəzərdə tutulanı da çatdırmaq mümkün olmayacaq”.
Müəllimlərin müraciətinə cavab verilib verilmədiyinə gəlincə, A.İsayeva bildirdi ki, parlamentdən reaksiya gəlib, onlar bu məsələni araşdıracaqlarını deyirlər, amma nazirlikdən hələ reaksiya yoxdur, amma yaxın günlərdə olacağı gözlənilir.
İradə SARIYEVA
