"Azərbaycan məktəblərində təxminən 3 mindən çox müəllim yeri vakantdır". Bunu Təhsil İnstitutunun İnsan Resursları Mərkəzinin direktoru Nurlan İsmayılbəyli deyib.
Onun sözlərinə görə, həm ötən il, həm də bu il üçün müəllimlərin işə qəbulu üzrə imtahanlarda təqdim olunan vakant yerlərdən bəziləri boş qalıb: “Tutulmayan vakant yerlər dərs saatları daha az olan və ucqar yerdəki məktəblərdədir. Bu il həm müddətli, həm də müddətsiz müqavilə ilə işə qəbul edilənlərin sayı təqribi 6 min nəfərdir. İl ərzində boş qalan yerlərə müddətli müqavilə ilə işə qəbul aparılacaq”.
Müddətli müqavilə nə deməkdir? Müddətli müqavilə orada işləyən müəllimə nə kimi üstünlüklər verir, yaxud vermir? O vakant yerlərin gələcəkdə tutulması gözlənilirmi? Əgər nəzərə alsaq ki, müəllimlər arasında test imtahanlarından imtina edənlər də var, demək o yer tutulmaya bilər. Müvəqqəti müqavilə ilə işləmək həmin müəllimlərə nə kimi imtiyaz, səlahiyyət verir,? Mümkündürmü, müvəqqəti müqavilə ilə işləyən müəllimlər daimi ştata keçirilsinlər? Özlərini yaxsi göstərən müəllimlər ola bilər. 3 min nəfər müəllimin hamısının yerini müvəqqəti müqavilə ilə doldurmaq, təbii ki, mümkün deyil. Amma necə etmək olar ki, bu mümkün olsun? Müvəqqəti müqavilənin mahiyyəti nədir?
“Qəti olaraq razılaşmaq olmaz ki, keçid balını toplayan müəllimlə müddətli müqavilə bağlanılsın”
Tanınmış təhsil eksperti Elşən Qafarov bizimlə söhbətində müddətli və müddətsiz müqavilə məsələsinə şərh verdi. “Müəllimlərin işə qəbul qaydaları mərkəzləşdirilmiş şəkildə 2011-ci ildən həyata keçirilməyə başlayıb. Keçən dövr ərzində müəllimlərin işə qəbulu müsabiqəsində kifayət qədər irəliləyişlər var. Amma son iki ildə sualların məzmununda dəyişiklik olduğu üçün bu, müəllimlərin işə qəbuluna müraciət edənlərin bəzən haqlı narazılığına səbəb olur. Azərbaycanda 4332 məktəb var. Dövlət məktəbindən söhbət gedir. Burada şagirdlərin sayı 1 milyon 600 min nəfərdir. 89 min 600-dən artıq sinif komplekti var. Ölkədə 152 min nəfər müəllim var. Ortalama olaraq Azərbaycan məktəblərində müəyyən ixtisaslar üzrə müəllim qıtlığı müşahidə olunur. Məsələn, ucqar yerlərdə kimya, fizika, xarici dil, xüsusən də tədris planında dərs saatı az olan fənlər sahəsində müəllim çatışmazlığı mövcuddur. Bütün bunların fonunda Təhsil İnstitutu müəllimlərin işə qəbulu müsabiqəsində il boyu müsabiqə aparır. Bu müsabiqənin əcaib formada bir neçə mərhələyə bölünməsi, daimiləşmə və sair adlar altında bu işin həyata keçirilməsi, düşünürəm ki, qəbuledilməzdir. Əgər müəllim keçid balını toplayıbsa, nəyə görə onunla müddətli əmək müqaviləsi bağlanılmalıdır? Sistemdə də o müəllimə ehtiyac var, bu halda hansı səbəbdən onunla müddətli əmək müqaviləsi bağlanılır? Bu məntiqi heç cür başa düşə bilmirəm. Deyək ki, vakant yer tutulmayıb. Amma həmin ixtisas üzrə vakant yerə müvafiq keçid balını toplamış, müsabiqədən keçmiş müəllimlərin göndərilməsi mümkündür. Nəyə görə müddətli əmək müqaviləsi bağlanmalıdır? Növbəti ildə niyə həmin yer üçün vakant elan edilməlidir? Belə bir fon yaradılır ki, ölkədə hər il bu qədər vakant yer olur. Elə yer var ki, 4-5 ildir vakansiyaya çıxarılır, müəllim gəlir 1 il müddətli əmək müqaviləsi ilə işləyir və sonra gedir. Burada hörmətli Nurlan müəllimin özü, Təhsil İnstitutunun, Təhsil Nazirliyinin əməkdaşları bir şeyi başa düşməlidirlər ki, təhsil şagird yönümlü olmalıdır. Özlərinin hansısa bir ekspermentlərini həyata keçirmələrindən asılı olmayaraq, ilk növbədə şagird düşünülməlidir. Biz şagirdi düşünmürük. Müəllim gəlir bir il ərzində dərs deyir, şagird ona öyrəşir, növbəti il müəllim həmin balı toplaya bilmədi, yaxud başqa bir şəxs o müəllimdən yüksək bal topladı və o kənarda qaldı. Şagird bir müəllimə öyrəşir, onun metodikasını götürür, müəllimin getməyinin şagirdə hansı psixoloji travmalar yaşatdığını heç kəs düşünmür. İkinci bir tərəfdən isə, müəllim sentyabrın 15-dən müddətli müqavilə ilə məktəbə gəlir və may ayında onun üçün daimiləşmə müsabiqəsi keçirilir. Bir ildir müəllim orada işləyir, buna nə müsabiqə keçirirsən? Əgər daimiləşmə üçün müsahibə mərhələsi keçirmək istəyitrsinizə bunu sentyabrın 15-nə qədər keçirin, müəllim də bilsin gedəcək, yoxsa getməyəcək. Bu, müəllimə, şagirdlərə, valideynlərə ciddi psixoloji travma yaşadır. Ona görə də, müəllimlərin işə qəbulunun texniki tərəflərində çox ciddi qüsurlar var. Qəti olaraq razılaşmaq olmaz ki, keçid balını toplayan müəllimlə müddətli müqavilə bağlanılsın. Müddətli müqavilə o vaxt bağlana bilər ki, o yerə heç kim getmir, keçid balını toplayan yoxdur. Keçid balına yaxın bal toplayanlar müvəqqəti müqavilə ilə göndərilə bilər. Amma yenə də burda biz müəllimi, şagirdi, valideyni nəzərə almalıyıq. Keçid balını hər bir ixtisas üzrə kifayət qədər toplayanlar var və onların müddətli müqavilə üzrə işə göndərilməsi qəbuledilməzdir, onlar birdəfəlik müəllim təyin olunmalıdırlar. Bu müddətli əmək müqaviləsi oyunbazlığını yığışdırmaq lazımdır. Müəllimlərin işə qəbulu müsabiqəsində yol verilən bu nöqsanlar aradan qaldırılmalıdır”.
E.Qafarov xatırlatdı ki, ötən il daimiləşmə üzrə keçirilən müsabiqədə səbəbsiz yerə bəzi müəllimlərlə müqavilə bağlanılmasından imtina edilib, bu da problem yaradıb.
İradə SARIYEVA
