Ailə dəyərlərinin qorunmasında cəmiyyətin rolu

Azərbaycanın min illərə dayanan adət-ənənə topluluğu, köklü və yazılmamış qanunları var. Bu ənənələr bizdən öncə də olub, indi də var. Amma bizdən sonra necə olacağını düşünməyə və gələcək sağlam ailələr üçün zəmini gücləndirmək üçün fəaliyyətin gücləndirilməsinə ehtiyac var. Çünki indi cəmiyyət müasirlik faktorunun arxasınca yola çıxaraq yaşam tərzinə yeni ab-hava qatmaq istəyir. Bunu çox zaman "müasirlik" adlandırırlar.
Son illər əsasən cəmiyyətin gənc kəsiminin "avropalaşmaq" istəyi min illərin köklü adətlərinə yeni ab-hava qatmaqdadır. Sağlam ailəsi, dərin köklərə malik cəmiyyəti olan Azərbaycanın mənəvi dəyərlərinin yeniləşməsinə ehtiyac varmı?

Ailədən cəmiyyətə nə ötürülür?

Yenilik ailədən başlayır, axı ailə cəmiyyətin kiçildilmiş nümunəsidir. Sağlam köklərə malik ailədə müasirləşmək istəyinin qarşısı alınmır, indi müasir Azərbaycan ailəsi var, amma müasirlik ailənin illər boyu yaşadığı yaşam tərzini, cəmiyyətə baxışını və cəmiyyətdə təşəkkül tərzini dəyişməməlidir.
Ailənin sağlamlığı cəmiyyətin təməlinin sağlam qoyulması deməkdir. Sağlam cəmiyyətin təşəkkülündəki ailələr isə milli-mənəvi dəyərləri dəyər-dəyməzinə "sataraq" yenilik, müasirlik axtarışında olan ailələr olmamalıdır.
Azərbaycanın milli-mənəvi dəyərləri aspektindən sağlam ailə milli-mənəvi dəyərlərinə hörmət edən, ata-babasından aldığı adət-ənənəni övladına ötürən insanların olduğu ailədir. Bizim cəmiyyətin milli dəyər anlayışı ailədən başlayır. Bu səbəbdən hər bir azərbaycanlının ailəsindəki ənənəyə bağlılıq sağlam cəmiyyətin qurulmasına xidmət edir.
Sosioloq və psixoloqlar sağlam ailə üçün mənəvi dəyərlərin fiziki sağlamlıq qədər vacib olduğunu deyir. Psixoloq Elnur Məmmədli deyir ki, azərbaycanlı psixologiyasında ailə faktoru digər xalqlarla nisbətdə daha dərin və uzunömürlüdür. Onun sözlərinə görə, daha çox gənclərin "geridəqalmışlıq" hesab etdiyi adətlər sayəsində yüz illərdir ölkəmizdə normal cəmiyyət, sağlam toplum yaratmaq mümkün olub: "Azərbaycan ailələrində valideyn hətta övladını evləndirdikdən sonra belə öz yanından ayırmır, bir evdə yaşamaq istəyir.
Amma bir çox ölkədə uşağın 15-16 yaşı olan kimi valideyn tələb edir ki, get işlə, özünə ev tut, yaşa. Onlar üçün doğmalıq anlayışı yoxdur, ailədə hər kəs öz qazancı ilə yaşayır. Ona görə də cəmiyyətləri möhkəm deyil, ailə cəmiyyətə xeyir verə bilmir. Bu "xeyir" maddi yox, mənəvi məna kəsb edir. Yəni bu cür ölkələrdə ailələr cəmiyyətə yararlı fərdlər yetişdirmir. Dolayısı ilə həm ailə, həm də cəmiyyət möhkəm olmur".

Azərbaycanda ailə cəmiyyətə sağlam fərd verir

Son dövrlərdə Azərbaycanda da gənclərin əksəriyyəti ailə qurandan sonra ailəsindən ayrı yaşamağa can atır. Bundan başqa, ailəsi də eyni şəhərdə yaşadığı halda öz dostları, institut yoldaşları ilə birlikdə yaşamağın həvəsində olan kifayət qədər gənc var.
Müsahibimiz deyir ki, bu, televiziyaların, internetin bizim cəmiyyətə "töhfə"sidir: "Yeniyetmə görür ki, başqa ölkələrdə 15-16 yaşlı uşaqlar özü işləyir, pul qazanır, tək yaşayır, pulunu bara, əyləncə məkanlarına xərcləyir, heç kimə hesabat vermir. Bizim gənclərə bu cəzbedici təsir bağışlayır, çoxdandır ayrı yaşamaq, tək qalmaq barədə düşündüklərini reallaşdırmaq istəyir, amma valideynlər imkan vermir.
Tutaq ki, bir ailənin bir oğlu var, o, tələbə yoldaşlarının tək yaşadığını görür, həvəslənir. Kəndlərdən, kiçik şəhərlərdən təhsil almaq üçün böyük şəhərlərə gələn gənclərin kirayə evlərdə, yataqxanalarda öz yaşıdları ilə birlikdə qalması valideyni ilə yaşayan gənclərə olduqca maraqlı gəlir və onlar da ayrı yaşamaq istəyirlər. Valideynlər icazə vermir. Ailənin möhkəm təməlinin yavaş-yavaş boşalması da məhz bu kimi səbəblərdən yaranır".

Ailənin təməlini möhkəm qursaq...

Sağlam ailənin təməli həm də sağlam evliliklə qoyulur. Gələcək ailənin hər iki fərdi bir-birini anlamaqla yanaşı, fiziki və mənəvi göstəricilərinə görə də uyğun olmalıdır. Ailədəki hər xırda narazılıqdan böyük problem yaradan tərəflərin sağlam ailə qurmaq şansı az olur ki, bunun zərərini də cəmiyyət çəkir.
Sosioloq Naib Allahverdiyev deyir ki, altruist təfəkkürdən eqoist təfəkkürə keçmə prosesi problemlər yaradır: "Sağlam ailə qurmaq istəyində olan bəzi kişilər gələcək uşaqlarını yaxşı tərbiyə edə biləcək qadın axtarır, bəzisi bir ömür boyu güvənəcəyi, sirdaş olacağı qadın axtarır, bəzisi isə ömür boyu aşiq ola biləcəyi bir qadınla evlənmək istəyir.
Əsas məsələ odur ki, ailə quran gənclər yalnız öz maraqlarını düşünərsə, cəmiyyətə xeyirləri dəyməz. Qurulacaq ailə cəmiyyətdə öz yerini harda görürsə yeri ordadır. Fərd olaraq cəmiyyətin lap dibində, heç kimə gərək olmayan, tüfeyli bir həyatda da yaşamaq olar, hamının hörmət etdiyi, inandığı, güvəndiyi bir yerdə də. Vacib olan ailədəki sağlam təməli qoruyaraq cəmiyyətdəki sağlam mövqeyə sahib olmaqdır".
Müsahibimiz deyir ki, sağlam ailənin qurulmasında əsas amillərdən biri də ailədə gender problemlərinə yer verməməkdir: "Cəmiyyətin bütün problemləri də məhz bu cür gender bərabərsizliyi olan ailələrdən qaynaqlanır. Bir ailədə ya kişi, ya da qadın liderliyi vacib deyil, amma bir çox ailələrdə bunun üçün dava olur. Ya qadın dediyinin olmasını istəyir, ya da kişi. Qarşılıqlı anlaşaraq, məsələni müzakirə edərək həll etmək istəmirlər, heç kim güzəştə getmir.
Çox vaxt kişi qadına "qadınsan, sən nə bilirsən" kimi iradlar tutur, qadının istəyini, mövqeyini nəzərə almadan mühüm qərar qəbul edir. Belə olduqda isə narazılıq böyüyür. Ailələrdə narazılıqların çoxalması cəmiyyətə də yansıyır. Çünki hər qalmaqaldan sonra məhkəmə dəhlizlərində davalar, çəkişmələr, hakim qarşısında ittihamlar başlayır. Sağlam ailəsi olmayan cəmiyyətin sağlam formalaşması mümkün deyil. Gender probleminin əsası da məhz ailələrdə qoyulur, cəmiyyətdə böyüyür".

Ailədə və cəmiyyətdə ahəng möhkəmlik yaradır

Sosioloq Əhməd Qəşəmoğlunun sözlərinə görə, ailə cəmiyyətin sosial mərkəzidir və o mərkəzin idarəsində ahəng önəmlidir: "Bu ahəngi ailədə yarada biliriksə, cəmiyyətimizdə də ahəng, uyğunluq və möhkəm təməl olur. Azərbaycanın ailə modeli, ailə institutu ölkənin ən böyük mənəvi dəyərlərindən biridir. Gərək bilək ki, ən böyük mənəvi dəyərimiz ailə institutudur və onu qorumalıyıq.
İndi dünyada elə proseslər gedir ki, mənəvi problemlər arxa plana keçməkdə və maddi dəyərlər önə çıxmaqdadır. Bu bizim cəmiyyətdə də baş verir. Ən xoşagəlməz hal budur ki, maddi dəyərlərə üstünlük verdiyimiz halda, mənəvi dəyərlərimiz çox güclü təzyiqə məruz qalır, bundan da ailə və cəmiyyət zərər görür. Çalışmaq lazımdır ki, ailədə mənəvi dəyərləri ön sırada saxlayaq. Bu, ailənin cəmiyyətdə sağlam yer qazanmasına kömək edəcək".

Boşanmalar sağlam cəmiyyəti hədələyir

Adət-ənənələrin gündəlik yaşayış tərzimizdən uzaqlaşdırılması sonda ailə institunun deformasiyaya uğramasına və ailələrin dağılmasına gətirib çıxarır. Əlbəttə, Azərbaycan qədim xalq adət-ənənələri, milli-mənəvi dəyərləri əsasında formalaşmış dövlətdir. Amma bu və ya digər səbəblər üzündən cəmiyyətin bəzi üzvləri tərəfindən bu dəyərlər göz önünə alınmır və sonda xoşagəlməz hallar baş verir. Bu hallar isə, ilk növbədə ailələrə, daha sonra cəmiyyətə təsir göstərir.
Bu gün, bütün dünyada olduğu kimi, Azərbaycanda da boşananların sayı artır. Hüquqşünas Elçin Namazov deyir ki, ölkəmizdə boşanma halları adətən müxtəlif səbəblərdən baş verir: "İnsanlar daha çox münasibətlərin yolunda getməməsi, xasiyyətin uyğun gəlməməsi səbəbindən boşanır. Ailə quranda fikir vermədikləri amillər sonradan onları narahat edir, boşanmaya qədər gətirib çıxarır. Cəmiyyətdə boşanma halları artırsa, bu, dövlət üçün də təhlükəlidir.
Bir çox hallarda siyasi opponentlər bunu sosial problemlərlə əlaqələndirməyə çalışır. Amma statistikaya nəzər saldıqda görürük ki, ailələrin dağılması heç də əsasən sosial-iqtisadi amillərlə bağlı deyil. Statistika göstərir ki, ölkəmizdə boşanmaların əksəriyyəti rəsmi nikah bağlamayan ailələrin payına düşür. Nigah müqaviləsinə barmaqarası baxılması sonda ciddi problemlər yaradır".

Sağlam ailə və cəmiyyət dövlətin marağındadır

Ümumiyyətlə, ailə dəyərlərinin qorunmasında cəmiyyətin və dövlətin bütün institutları, ekspertlər aktiv və məsuliyyətli olmalıdır. Əgər ailəyə "kiçik dövlət deyiriksə, o zaman onun böyük dövlətə, cəmiyyətə layiq olması üçün lazım olanı da etməliyik. Hər ailəni içindən sağlam qursaq, cəmiyyətə də sağlam fərdlər vermiş olarıq. Üstəlik, tək dövlət qurumlarından, səlahiyyətlilərdən kömək gözləmək əvəzinə hər bir fərd sağlam ailənin sağlam cəmiyyətdə təşəkkülünə öz yardımını etməlidir.
Bu gün ailələrin möhkəm, sağlam olması Azərbaycan dövlətinin də marağındadır. Axı sağlam cəmiyyəti sağlam ailə yaradır, sağlam dövləti isə sağlam cəmiyyət qurur. Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Hicran Hüseynovanın sözlərinə görə, Komitə ailələrlə bağlı dövlət siyasətinin təmin edilməsi məqsədi ilə bir sıra tədbirlər həyata keçirir. Komitə tərəfindən gənc nəsil arasında ailə dəyərlərinin qorunub saxlanması, uşaq və yeniyetmələrin milli-mənəvi ruhda tərbiyə edilməsi, onlara sağlam həyat tərzinin aşılanması istiqamətində mütəmadi olaraq genişmiqyaslı maarifləndirmə kampaniyası reallaşdırılır.
Uşaqların sağlamlığı, təhsil və rifahı, qadınların zorakılığa məruz qalamaması, ailə fərdlərinin işsizliklə üzləşməməsi üçün Komitə kifayət qədər iş görür. Bu gün müstəqil Azərbaycanda ailə siyasətinin əsas prinsipləri uğurla həyata keçirilir. Bu isə güclü, sağlam cəmiyyətin təməl daşlarının uzun müddət sarsılmayacağı deməkdir.
"Sağlam ailə, sağlam cəmiyyət, sağlam dövlət" prinsipi Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin fəaliyyətinin əsas prioritetlərindən birini təşkil edir. Bu istiqamətdə bu sahəyə birbaşa məsul olan Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi ilə yanaşı, Heydər Əliyev Fondunun, Gənclər və İdman, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi və Səhiyyə nazirliklərinin də fəaliyyəti təqdirəlayiqdir. Məhz bu fəaliyyət nəticəsində Azərbaycanda boşanmalar, müxtəlif ailə problemlərinin səviyyəsi digər ölkələrdən dəfələrlə aşağıdır.

Lalə Mehralı
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim edilir.