Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin dinc yolla tənzimlənməsi Azərbaycanın, konfliktdə vasitəçilik edənlərin maraq dairəsində olsa da, Ermənistan rəsmilərinin açıqlamaları İrəvanda bu xüsusda qeyri-müəyyənlik hökm sürdüyünü göstərir. Digər tərəfdən, erməni rəsmilərinin açılqlamaları problemin hərbi müstəvidə həlli ehtimalını da əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Halbuki, məsələ güc yolu ilə çözüləcəyi təqdirdə Azərbaycanın düşmən üzərində qısa zaman kəsiyində böyük müvəffəqiyyətə imza atacağını qarşı tərəfdə də yaxşı bilirlər.
Bütün bunlara rəğmən, Ermənistanın müdafiə naziri David Tonoyanın sərsəm bəyanatları yeni savaşı körükləyən hal kimi çıxış edir.
Qeyd edək ki, erməni nazir yenidən Azərbaycanın yeni ərazilərinin işğal ediləcəyi barədə hədələyici bəyanatla çıxış edib. Tonoyan “Mediamaks” agentliyinə müsahibəsində “rəqibin arxa cəbhəsinə keçib xaos yaratmağa” hazırlaşan hücum bölmələri barədə danışıb. Xatırladaq ki, bundan əvvəl də Nyu-Yorkda erməni icması qarşısında çıxışı zamanı “yeni ərazilərin işğalı üçün yeni müharibə” formuluna keçdiklərini elan etmişdi. Tonoyanın bu sərsəm bəyanatına müdafiə naziri Zakir Həsənov AzTV-yə müsahibəsində cavab verərək bildirmişdi ki, artıq 90-cı illər deyil və ermənilərin yeni torpaqlar tutmaq üçün hücuma keçməsini səbrsizliklə gözləyir: “O zaman biz Tonoyanla, yəqin ki, İrəvanda rastlaşmalı olardıq”. Bundan nəticə çıxaran Tonoyan bildirdi ki, onlar müharibə arzulamır: “Azərbaycanın hərbi-siyasi rəhbərliyi ordunu sülhə hazırlamalıdır”. Müdafiə Nazirliyi mətbuat xidmətinin rəisi, polkovnik Vaqif Dərgahlı isə buna cavab olaraq diqqətə çatdırdı ki, ordumuz sülhə yox, savaşa hazırdır: “Dünyada elə bir dövlət yoxdur ki, onun ordusu sülhə hazırlaşsın. Orduların vəzifəsi sülhə yox, məhz müharibəyə hazır olmaqdır… Ermənistanın hərbi-siyasi rəhbərliyi birdəfəlik anlamalıdır ki, yalnız torpaqlarımızı işğaldan azad etdikdən sonra Ordumuz sülh haqqında düşünə bilər. İndiki şəraitdə isə Azərbaycan ordusu sülhə yox, müharibəyə hazırdır”.
Azərbaycanın bu xəbərdarlıqlarından lazımi nəticə çıxarmayan Tonoyan yenidən bəyan edir ki, Azərbaycan hərbi əməliyyatlara başlasa, o zaman erməni silahlı qüvvələri “təkcə B nöqtəsinə deyil, C, D, E nöqtələrinə də zərbə endirəcək”. Məsələyə yenidən münasibət bildirən polkovnik Vaqif Dərgahlı qeyd edir ki, Ermənistan müdafiə nazirinin səsləndirdiyi növbəti sərsəm fikirlər heç bir normal məntiqə sığmayan, anormal düşüncəli şəxsin sayıqlamasına bənzəyir: “Ermənistan hakimiyyətini təmsil edən bu şəxsin beynəlxalq terrorçulara bənzər tərzdə çıxış etməsi, bu məntiqlə davranaraq dinc əhaliyə qarşı açıq-aydın təhdid dolu fikirlər səsləndirməsi xaosun məhz rəsmi İrəvanın hazırkı rəhbərliyində mövcud olduğunu sübut edir. İşğalçı ölkənin müdafiə nazirinin son çıxışları Nikol Paşinyan hakimiyyətinə qarşı yönəlmiş və David Tonoyanın gələcək siyasi karyerası üçün hesablanmış hiyləgər planın bir hissəsidir. Ermənistan rəsmilərinin səsləndirdikləri müharibə hədəsi ilə dolu təhdidləri ciddi qəbul etməyən Azərbaycan ordusu torpaqlarımızı işğaldan azad etmək üçün döyüşə tam hazırdır”.
Baş verənləri şərh edən Rusiyanın “reqnum“ portalı da yazır ki, Ermənistanın hərbi müstəvidə Azərbaycan qarşısında özünü öyməsi sadəcə gülüncdür: “Bu günlərdə Ermənistanın hökumət başçısının mətbuat xidməti, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın müdafiə naziri David Tonoyanla birlikdə Gümrü şəhərinə gedərkən bu şəhərdə yerləşən Rusiya Müdafiə Nazirliyinin 102-ci hərbi bazasını ziyarət etdiyi barədə məlumat verdi. Bazanın komandanlığı Ermənistanın baş nazirinə Rusiya hərbi qulluqçuları üçün yaradılan həyat və peşə fəaliyyəti şəraitini təqdim etdi. Nikol Paşinyan hərbi bazanın muzeyini ziyarət edərək təqdim edilən eksponatlarla tanış oldu, fəxri qonaq kitabına qeydlər etdi və sonra Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Cənubi Hərbi Dairəsinin xarici obyektinin ərazisində fəaliyyət göstərən kilsəyə yollandı. Bu məlumatda Rusiya hərbi bazasının rəhbərliyinin baş nazir və müdafiə nazirinə təqdim etdikləri infrastruktur obyektlərinin siyahısı diqqəti cəlb edir, onlara hamam, əsgər klubu, muzey və kilsəni, qısacası, əsgərə qürbətdə olmadığı halda çox çətin olan hər şey göstərildi. Eyni zamanda, bu səfər zamanı Paşinyan və Tonoyana qərargah, idarəetmə və kommunikasiya kompleksi, döyüş texnikalarının saxlama məntəqələri, poliqonlar, təlim sinifləri, arsenallar, yeni silahlar və hər hansı bir özünə hörmət edən hərbçinin, xüsusilə zabit və komandirin qürur məsələsi hesab edilən obyektlərlə tanış olması barədə bir kəlmə də məlumat yoxdur. Buna görə də təəssürat yarandı ki, hərbi baza komandanlığı Cənubi Qafqazda Rusiyanın acılı müttəfiqinə əyani nümunə ilə göstərmək istəyirdi ki, əsgərlər dövlət və onun təyin etdiyi hərbi hakimiyyət tərəfindən özlərinə elementar hörməti qaytarmaq üçün bu yaxınlarda erməni ordusunda baş verən növbəti qalmaqalın tərkib hissəsi kimi komandirlərinə qarşı üsyan etməyə və ya nümayiş keçirməyə məcbur olan ikinci və ya üçüncü növ insanlar kimi deyil, hərbi formada olsalar belə özlərini insan kimi hiss etmək üçün hansı şəraitdə yaşamalıdır. Rus hərbçiləri Paşinyan və Tonoyana özünə və öz vətəndaşlarına hörmət edən hakimiyyətin müdafiəçilərinə qarşı necə davranmaları və onların normal həyat və uğurlu xidməti üçün hansı şərait yaratmalı olduğu barədə master klass nümayiş etdirdilər. Aydındır ki, erməni ordusu buradakı zabit və əsgərlərin həyat keyfiyyəti standartlarından Ağrıya olduğu qədər uzaqdır, yəni ora heç vaxt çata bilməzlər, yüksək tonlu, lakin uşaq beşiyindəki oyuncaq kimi içi boş siyasi bir bəyanatla çıxış edtdiyiniz zaman təmamilə gülməli görünməmək üçün onlar barədə heç olmasa adekvat təsəvvürə malik olmaq vacibdir. Paşinyan və Tonoyanın Gümrüdəki rus hərbi bazasına səfərinin məzmunu, xüsusilə Ermənistan ordusunun Azərbaycana qarşı yeni təcavüzkar müharibəyə və yeni ərazilərin ələ keçirilməsinə hazır olduğunu vurğulayan Ermənistan müdafiə nazirinin ABŞ-dakı son bəyanatı fonunda gülünc görünür. Ermənistanın siyasi elitası erməni əsgərinin necə təchiz edilməsini və yuyunmasını təsəvvür etmirsə, onun Azərbaycana qarşı yeni müharibədə ölməyə hazır olmağından necə danışa bilər? Baxmayaraq ki, bəzi erməni əsgərləri üçün döyüş meydanında erkən ölüm kazarmalardakı heyvan kimi yaşayışa yaxşı alternativ kimi görünə bilər. Göründüyü kimi, Ermənistan baş naziri və müdafiə naziri Rusiya ilə hərbi-texniki əməkdaşlıq çərçivəsində Gümrüdəki 102-ci bazada müvəffəqiyyətlə ordu karantin ekspress kursunu müvəffəqiyyətlə keçiblər, onları burada şəxsi gigiyena vasitələrindən istifadə etməyi və əsgərin gündəlik həyatında çox əhəmiyyətli olan digər məsələləri (məsələn, boyunağı tikmək) öyrədiblər ki, onlar yeni əldə etdikləri bilikləri erməni silahlı qüvvələrini modernləşdirməsi və Azərbaycana qarşı yeni döyüşlərdə hazırlamaq üçün istifadə edə bilsinlər. Hər kəs əsgəri çəkmə geyməyi öyrənə bilməz, amma hər kəs rahat divanda oturaraq ətirli Azərbaycan çayı ilə müharibə haqqında müzakirə apara bilər. Bu baxımdan, "Baharın 17 anı" filmindən bir epizod yaddaşda canlanır, Müller rolunu ifa edən Leonard Bronevoy əfsanəvi fraza işlədir: "Bizim rəhbərlərimiz bəzən gündəlik iş praktikası olmadığı üçün özlərinin fantaziyaya qapılmasına imkan verirlər. Rəhbər göstərişlərini isə sirkdə əhilləşdirilən meymun da verə bilər. Cənab Tonoyana isə sovet tərbiyəsinin olmaması səbəbindən bu boşluğu doldurmaq və ordunun əsgərləri üçün kifayət qədər alt paltarı olmadığı zaman müharibəni qazanmaq haqqında danışmağın əxlaqsız və mənəviyyatsız addım olduğunu başa düşməsi vacibdir. Gümrüdəki Rusiya hərbi bazasını ziyarət etdikdən sonra nəhayət bunu başa düşdüyünə ümid edirik". Rusiya portalında səslənən bu fikirləri “İnsan haqları naminə jurnalistlər” ictimai təşkilatının sədri Janna Aleksanyan və Helsinki assosiyasiyasının vəkili Ara Qaraqözyan da bölüşür. Ara Qaraqözyan konkrert olaraq əsgər Artur Hakobyanla bağlı baş verən hadisəni xatırlatmaqla qeyd edib ki, cinayət işi uzun müddətdir davam edir: “Artur iddia edir ki, 1 ildən artıq xidmət etdiyi dövr ərzində mütəmadi olaraq işgəncələr nəticəsində psixi sağlamlıq problemləri əmələ gəlib. Onu Kanazdakı hospitala təxliyyə edib, daha sonra tərxis ediblər. Kassssiya məhkəməsinin qərarından sonra prokurorluq işi yenidən açdı. Lakin prokurordan mənə daxil olan cavabda bildirilir ki, mənim iddiam əsassızdır və cinayət işini xüsusi istintaq xidmətinə göndərilməsi rədd edilir”. O əmindir ki, kassasiya qərarından sonra yenə də cinayət işini gizlətməyə, ört-basdır etməyə çalışırlar. Bildirilir ki, Artur Hakobyanın xəstəliyi irsidir. Belə olan halda onu necə orduya aparmaqları barədə yaranan suala cavab verən yoxdur. İstintaq işini aparan Gorus qarnizonu prokurorluğu bu məsələni araşdırmaq niyyətində deyil. Vəkil Qaragözyan cinayət işinin gizlədilməsi yolu ilə xitam veriləcəyinə əmin olduğunu bildirir. Janna Aleksanyan da Artur Hakobyanın məsələsinə toxunarkən bildirib ki, hospitalda ona baş çəkərkən pis vəziyyətdə olan Artur Hakobyan fasiləsiz hansısa zabitin adını təkrarlasa da, həmin zabit dindirilməyib. Ermənistan Müdafiə Nazirliyi isə baş verən hadisələrin araşdırılmasında maraqlı deyil, məqsədi zabitlərini məsuliyyətdən yayındırmaqdır. Aleksanyan milliyyətcə yezidi Yuri Broyanın işini xatırlatmaqla qeyd edib ki, hərbi hospitalda olan hərbi qulluqçunun işi yerində sayır: “Heç bir irəliləyiş yoxdur. Həmin hadisəni araşdırmağa başlayarkən heç bir müalicə getmirdi. O danışa bilmirdi, indi müalicə gedir, qismən danışa bilir. Xəstə əsgərlərin səhhətinin bərpa edilməsi üçün hospitalda heç bir ciddi müalicə aparılmır, Müdafiə Nazirliyi maraqlanmır”. Janna Aleksanyan digər hadisələri yada salaraq, Armen Ozanyanın yüksək təzyiq altında və mərkəzi sinir sistemi pozğunluğu ilə orduya çağırıldığını qeyd edib: “Ermənistan ordusunda baş verən özbaşınalığa, işgəncə və zorakılıq hallarının aradan qaldırılmasına dövlət iradə nümayiş etdirib, orduya diqqət ayırmalıdır, ancaq bunu görmək olmur. Nə qədər qətl və özünəqəsd ola bilər?”. Janna Aleksanyan son zamanlar müşahidə etdiklərinə əsaslanaraq qeyd edir ki, Ermənistan Müdafiə Nazirliyi təmamilə məsuliyyətdən yayınır: “İnqilabdan sonra təmamilə biganə olublar, inqilab orduya təsir etməyib”. O, belə vəziyyətdə bu ordu ilə Azərbaycanı hədələməyin mənasız bir məşğuliyyət olduğunu da etiraf edib. İndi erməni tərəfini maraqlandıran əsas məsələ bütün bunların ölkə rəsmiləri, əsas etibarı ilə müdafiə naziri tərəfindən nəzərə alınmasıdır. Əks təqdirdə onları Azərbaycan ordusunun başa salması qaçılmaz olacaq.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
