Azərbaycanın beynəlxalq müstəvidə qurduğu iki və çoxtərəfli əməkdaşlıq bu gün ölkəmizi daha böyük nüfuz, həlledici söz sahiblərindən birinə çevirib. Bu hal, öz növbəsində, Azərbaycanla dünya dövlətlərinin və təşkilatlarının əməkdaşlığının daha da dərinləşməsinə rəvac verməkdə, o cümlədən Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı ölkəmizin maraqlarına cavab verən vəziyyətin formalaşmasına gətirib çıxarmaqdadır.
Qeyd edilənlərin əyani nümunəsini Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) son iclaslarında baş verən hadisələrdən, eləcə də Azərbaycan-Belarus əlaqələrinin inkişafının Ermənistana hansı zərbələr vurmasından aydın görmək olar.
Xatırladaq ki, KTMT-nin Astana iclasından sonra Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Belarusda sayca 5-ci rəsmi səfərdə olub. Ölkə başçısı Minskdə həmkarı Aleksandr Lukaşenko ilə həm təkbətək, həm də geniş tərkibdə görüşlər keçirib. Səfər nəticəsində ölkələrimiz arasında kənd təsərrüfatı, iqtisadiyyat, hərbi-texniki, sosial-müdafiə, hüquq-mühafizə və digər sahələri əhatə edən 9 sənəd imzalanıb. Onların içində ən vacib olanlardan biri dövlət başçıları tərəfindən imzalanmış “Azərbaycan Respublikası prezidenti və Belarus Respublikası prezidentinin birgə bəyanatı”dır. Bəyanatın 6-cı bənddə vurğulanıb ki, “Tərəflər Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin beynəlxalq hüququn ümumi qəbul olunmuş norma və prinsipləri, xüsusilə də dövlətlərin suveren bərabərliyi, sərhədlərin toxunulmazlığı, ərazi bütövlüyü və BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələri və ATƏT-in qərarları əsasında tezliklə sülh yolu ilə həllini vacib bilir”. Hesab edilir ki, bu, Azərbaycanın Belarusla münasibətlərinin intensiv inkiaşfı fonunda Bakının İrəvana vurduuğ növbəti sərt diplomatik zərbədir. Çünki belə vəziyyət Belarusun nümunəsində beynəlxalq ictimaiyyətin Azərbaycanın haqlı mövqeyinə dəstəyinin daha da güclənməsinin növbəti nümunəsidir. Eyni zamanda, rəsmi Minskin bu sənədə imza atması həm də onu göstərdi ki, Ermənistanla müttəfiqlik münasibətlərinə malik dövlətlər belə birmənalı şəkildə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyini dəstəkləyir. İşin ən önəmli tərəfi odur ki, İrəvanla eyni hərbi-siyasi bloka daxil olan dövlətlər bu dəstəyi təkcə kağız üzərində sərgiləmir.
Digər tətəfdən onu da xatırladaq ki, Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenko Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının iclaslarında işğalçı Ermənistanın ölkəmizə qaşı əsassız iddia və ittihamlarını dəfələrlə zərərsizləşdirib. Və bunu edən təkcə Belarus deyil. Bu baxımdan, prezident İlham Əliyevin Lukaşenko ilə birgə mətbuat konfransında söylədikləri həm də İrəvana mesaj xarakteri daşıyır: “Biz beynəlxalq təşkilatlarda aktiv qarşılıqlı fəaliyyət göstəririk, bütün məsələlərdə bir-birimizi dəstəkləyirik. Mən deyərdim ki, bu dəstək avtomatik xarakter daşıyır - hətta müzakirəsiz, məsləhətsiz, razılaşmasız. Hər hansı beynəlxalq təşkilatda Belarusla, yaxud hər hansı rəhbər orqanlara namizədliyi irəli sürülən bu ölkədən namizədlə əlaqədar məsələ qaldırılırsa, Azərbaycan qeyd-şərtsiz dəstək göstərir. Eyni münasibəti biz Belarus tərəfdən də görürük. Bu bizim münasibətlərimizin yüksək səviyyəsinin göstəricisidir. Biz, həmçinin, ya Azərbaycanın, ya da Belarusun iştirak etmədiyi, amma başqa ölkənin iştirak etdiyi təşkilatlarda da bir-birimizi dəstəkləyirik və bu da təbiidir. Bu bizim beynəlxalq siyasət, beynəlxalq münasibətlər, regional problemlər və beynəlxalq təhlükəsizliklə əlaqədar məsələləri müzakirə etdiyimiz kimi təbiidir. Bütün bunlar dostlar arasında təbiidir”.
Bununla yanaşı, Azərbaycan və Belarus arasında hərbi müstəvidə dinamik şəkildə inkişaf edən münasibətlər də həm iki dövlətin yüksək səviyyəli əlaqələrinin təsdiqi, həm də Ermənistanın mövqelərinin sarsıdılmasına yönəlik məqamdır. Görünür, elə bu səbəbdəndir ki, Azərbaycan-Belarus münasibətlərinin belə dinamik inkişafı, eləcə də KTMT-də baş verənlər Ermənistan cəmiyyətinin, o cümlədən də Nikol Paşinyanın getdikcə daha çox narahatlığına rəvac verir. Amma erməni siyasi dairələr İrəvanın KTMT-də uğursuzluğa düçar olmasının Azərbaycanın diplomatik uğurlarından, Nikol Paşinyanın səhv siyasəti və ağılsızlığından qaynaqlandığını bildirir. Elə “Daşnaksütyun” fraksiyasının rəhbəri Armen Rüstəmyan da hesab edir ki, KTMT-də problemlər yaranacaqsa, bu, ilk növbədə Azərbaycanın xeyrinə olacaq. Erməni şərhçi Aram Amatuni isə yazır ki, Ermənistanın KTMT-də mövqeyi hələ Serj Sarkisyanın dövründən zəif idi: “Hələ o vaxt KTMT-də və Avrasiya İqtisadi İtifaqında Ermənistanı alçaldırdılar, Azərbaycan isə, bu ittifaqların üzvü olmasa da, orada daim onun maraqları müdafiə olunurdu. Bu o vaxtlar idi ki, “Daşnaksütyun” Respublika Partiyası ilə birlikdə iqtidarı bölüşdürürdü. Serj Sarkisyan bütün bu təhqirləri gizlədir və məğlubiyyəti ört-basdır etmək üçün əlindən gələni edirdi. İndi Paşinyan Sarkisyanın mirasını daşıyır və o, Sarkisyandan fərqli olaraq, Ermənistanın təhqiramiz mövqedə olduğunu gizlətmədi”.
Nikol Paşinyan isə yaranmış vəziyyətdə günahı yenə Belarus və Qazaxıstanda axtarır. Ermənistanın baş nazir əvəzi Prezident İlham Əliyevin Belarusa səfəri zamanı bu ölkə ilə hərbi-texniki əməkdaşlıq haqqında memorandum imzalanmasına münasibət bildirərkən bu xüsusda qeyd edib: “Hələ üç ay öncə “Polonez”lərin Azərbaycana çatdırılması ilə bağlı müqavilə imzalanmışdı, hərçənd, həmin vaxt KTMT-də baş katib Ermənistanın nümayəndəsi idi. Biz bu sazişlərə qarşı çıxırıq, hesab edirik ki, KTMT-də əməkdaşlıq ruhuna və Ermənistanın maraqlarına ziddir. Bu məsələdə ən əhəmiyyətli məqam budur ki, biz izahatları almalıyıq, hər bir ölkə üçün tərəfdaşlığın öhdəlikləri aydın olmalıdır. Biz o ittifaqın öhdəliklərini yerinə yetiririk ki, burada bəzi tərəfdaşlarla tərəfdaşlıqdan danışmaq mümkün deyil”. Amma Belarus rəsmi səviyyədə bəyan edib ki, belə açıqlama Paşinyanın siyasi naşılığından irəli gəlir və İrəvanın narazılığına rəğmən, Minsk Bakı ilə hərbi sahədə də əməkdaşlığını inkişaf etdirəcək. Rusiyalı politoloq Modest Kolerov isə bildirir ki, Ermənistanın Belarusa, KTMT-nin digər üzvlərinə qarşı getmək cəhdləri İrəvanın öz zərərinə olacaq: “Ermənistan KTMT-yə öz şərtlərini diqtə etmək qərarına gəlib. Bu mümkün olmayacaq. Əsas böhran KTMT-də yox, Ermənistanın idarəçilik sistemindədir. Paşinyanın Ermənistanın mövqeyi ilə bağlı dediklərinin heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Belə ki, qərar konsensusla qəbul edilir. Lukaşenko və Nazarbayevi təhdid etmək ona kömək etməyəcək”.
Eyni mövqe Belarusdan olan ekspert Lev Marqolin tərəfindən də sərgilənir. O, Ermənistanın Belarus və Azərbaycan arasında hansısa formada problem yaratmasının mümkünsüz olduğunu bildirir: “Belarus başçısı Aleksandr Lukaşenko və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev arasında olan etimad səviyyəsi çox yüksəkdir”. Ekspertin sözlərinə görə, Lukaşenkonun Azərbaycana böyük simpatiyası var və bu ölkə üçün ata bilməyəcəyi addım yoxdur: “Belarus Azərbaycan üçün bütün sirləri açır. Azərbaycan Belarus üçün o qədər maraqlı bir ölkədir ki, onun xətrinə Ermənistanla münasibətləri təhlükə qarşısında qoymağa hazırdır”. Marqolin qeyd edib ki, Azərbaycan və Belarus arasında iqtisadi münasibətlər yüksək səviyyədə inkişaf edib: “Bu əlaqələr və qarşılıqlı maraqlar olduqca güclüdür. Buna görə də, Ermənistanla münasibətləri təhlükə qarşısında qoymağa hazırıq”.
Ermənistanın Respublika Partiyasının parlamentdəki fraksiyasının rəhbəri Vaqram Baqdasaryan isə qeyd edir ki, əslində, problemlər İrəvanın özündən qaynaqlanır. Onun sözlərinə görə, Azərbaycana münasibətdə Belarusun bəyanatları qəbuledilməzdir, amma Ermənistan tərəfindən də əvvəldən səhvlər olub: “Yuri Xaçaturov bütün üzvlər tərəfindən baş katib təyin edilmişdi. Məsələ onun həbsinə çatanda bütün tərəfdaş ölkələrin rəhbərləri məlumatlandırılmalı idi. Hər bir halda, situasiya Ermənistanın xeyrinə deyil”. O, Belarusun bundan öncə də Ermənistana neqativ münasibətinin olduğunu, amma bunun ictimai şəkildə elan edilmədiyini deyib. Baqdasaryan, həmçinin, 6 dekabrda baş tutacaq KTMT iclasının “dost xarakterli” olmayacağını vurğulayıb. Aydındır ki, belə vəziyyətdə Azərbaycan Ermənistanın mövqeyini KTMT-də daha uğurla sarsıda biləcək. Bunu sabiq dövlət müşaviri Qabil Hüseynli də istisna etmir: “Ermənistan Azərbaycan torpaqlarını işğal edən ölkədir. Ermənistan Azərbaycanın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına üzv ola biləcəyindən qorxaraq, Lukaşenko və Nazarbayevi olmayan şeylərdə şərləməyə çalışmaqda davam edir. Şərləmək isə ermənilərin köhnə peşəsidir. Hazırkı mənzərə Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatındakı müttəfiqlərin Ermənistana güvənmədiyini, etibar etmədiyini göstərir. Bu dövlətlərin Ermənistana etibar etməməkdə haqqı var. Çünki Paşinyan böyük dövlət təcrübəsi olan Nursultan Nazarbayevin, eləcə də onun kimi kifayət qədər təcrübəsi olan Lukaşenkonun yanında bir neçə boy aşağı görünür. Paşinyanla nə normal polemika aparmaq mümkündür, nə də ciddi normal söhbətlər aparmaq. Lukaşenko və Nazarbayev bu regionda baş verən proseslərin anatomiyasına tam bələddir. Bu baxımdan, onlar Paşinyanla danışmağa çox meylli olmurlar”. Ermənistanın KTMT-dəki gələcəyinə gəlincə, Qabil Hüseynli bildirib ki, bu dövlət özünü hər zaman hər tərəfə meyl edən bir dövlət kimi göstərib: “Ermənistan Qərbə daha çox meyllənir. Erməni diasporu Qərbdə daha güclüdür, oradan daha çox yardım alır. Günlərin birində Ermənistan Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatını tərk etsə, fikrimcə, buna heç kim təəccüblənməyəcək”. Beləliklə, qeyd edilənlərdən aydın görünür ki, Azərbaycan KTMT çərçivəsində İrəvana getdikcə daha böyük diplomatik zərbələr endirir və Belarusla münasibətlərini inkişaf etdirərək Ermənistanı daha çıxılmaz vəziyyətə salır.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
