Məlum olduğu kimi, Azərbaycan və Belarus arasında münasibətlərin dinamik inkişafı bu gün Ermənistanda çox böyük narahatlıq yaradır. Özü də bütün bunlar o fonda baş verir ki, Belarus- Ermənistan münasibətləri sürətlə pisləşməyə doğru gedir. Məhz belə bir vaxtda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Belarusa səfər etməsi Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında (KTMT) baş verənlər fonunda Ermənistanda daha böyük əndişəyə səbəb olur.
Bu barədə danışmazdan öncə qeyd edək ki, KTMT-nin son sammiti Belarus- Ermənistan münasibətlərində yeni gərginliyə səbəb olub və buna səbəb də rəsmi İrəvandır. Məsələ bundadır ki, həmin sammitdən sonra düşdüyü pərt vəziyyətdən xilas olmaq üçün Ermənistanın baş naziri vəzifəsini icra edən Nikol Paşinyan və onun komandası müxtəlif manevrlər etməyə çalışır. Məsələn, onlar təşkilata üzv olan Belarus və Qazaxıstanın Azərbaycanla əlaqələri inkişaf etdirməsini “qeyri-demokratik” addım kimi qələmə verməyə çalışırlar. Xatırladaq ki, bundan əvvəl də Paşinyan Ermənistanın Belarus və Qazaxıstandan prezidentlər səviyyəsində izahat tələb edəcəyini qeyd edib. O, Belarus və Qazaxıstan liderlərini Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı ətrafında yaranan vəziyyəti bu təşkilatın üzvü olmayan ölkə ilə, konkret halda Azərbaycanla müzakirə etməkdə günahlandırıb: “Heç kim belə bəyanatlarla çıxış etmək hüquqına malik deyil, çünki Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında qərarlar ümumi razılıq əsasında qəbul edilir və biz artıq bununla bağlı mövqeyimizi bildirmişik. Bu necə qarşılana bilər ki, məsələn, mən Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının üzvü olmayan hər hansı ölkənin səfirini dəvət edirəm və ona bağlı qapılar formatında keçirilən iclasdan danışıram. Mən ona təəccüblənmişəm ki, 30 il dövlətin rəhbəri statusunda olan insan belə addım atsın. Və mən, əlbəttə, Belarus Prezidentindən izahatları tələb edəcəm, özü də yalnız Belarus Prezidentindən deyil”.
Artıq Minsk bu mövqeyə qarşı sərt münasibət sərgiləyib. Belarus Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat katibi Anatoli Qlaz Paşinyana cavab olaraq qeyd edib: “Böyük siyasətdə “küçə demokratiyası”nın qaydalarını deyil, qəbul edilmiş və tamamilə aydın etiket normalarını rəhbər tutmaq lazımdır. Görünür, Ermənistan baş nazirinin səlahiyyətlərini icra edən şəxs özünü cəzalandırmaq, yaxud əfv etmək səlahiyyətlərinə malik beynəlxalq prokuror zənn edir”. Aleksandr Qlaz əlavə edib ki, Ermənistan rəhbərinin bu davranışı, ola bilsin, KTMT-nin keçmiş baş katibi Yuri Xaçaturovla bağlı məqbul görünə bilər, lakin dövlətlərarası münasibətlərdə tamamilə aydın protokol və etiket qaydaları var: “Yəqin Paşinyan hələ başa düşməyib ki, “küçə demokratiyasının” qaydaları böyük siyasətdə işləmir. Təəsüf, ümid edirik ki, zaman ötdükcə keçib gedəcək”.
Göründüyü kimi, işğalçı ölkə baş verən son proseslər fonunda isterik bir vəziyyətə düşüb. Məhz belə bir vaxtda Prezident İlham Əliyevin Belarusa səfəri Ermənistanda yaranan narahatlığı daha da artırır. Erməni şərhçi Akop Badalyan yazır ki, Azərbaycan Prezidentinin Belarus səfəri Bakının KTMT-də Ermənistanı küncə sıxışdırmaq planlarından vaz keçmədiyini və nəticələr əldə etməyə davam etdiyini göstərir. “Daşnaksütyun” fraksiyasının rəhbəri Armen Rüstəmyan KTMT-də yaranan qarşıdurmadan Azərbaycanın yararlanacağını bildirib. Belarusu tənqid edən erməni şərhçi Tavos Arşakyan Lukaşenkonun Ermənistana ağır zərbə vurduğunu qeyd edib. Hətta o, Ermənistanın Belarusla diplomatik əlaqələri kəsməsi çağırışı ilə çıxış edib.
İndi görünən odur ki, Azərbaycanın Belarusla əməkdaşlığını daha da dərinləşdirməyə hazırlaşması və bunun hərbi sahədə də özünü göstərməsi Ermənistanın mövqeyini daha da sarsıdacaq. Gözlənir ki, Azərbaycanla Belarus arasında hərbi əməkdaşlığın səviyyəsi artan templə yüksələcək. Onu da qeyd edək ki, Belarus Rusiyadan sonra bir sıra silahları, xüsusilə raket sistemləri istehsal edən, güclü müdafiə sənayesinə malik ölkədir. Məhz bu durumda Belarusa səfəri zamanı Prezident İlham Əliyev bildirib ki, Belarus və Azərbaycan növbəti Belarus hərbi texnikası partiyasının ölkəmizə çatdırılması üzrə müqavilə üzərində işləyirlər: “Ən qısa müddətdə Belarusdan növbəti hərbi texnika partiyasının alınması üçün müqaviləyə transformasiya olunacaq”. Aparılan danışıqların yekunu üzrə Belarus Hərbi Sənaye Dövlət Komitəsi ilə Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi arasında hava hücumundan müdafiə silah və texnikasının təchizi sahəsində qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi barədə qarşılıqlı anlaşma haqqında memorandum imzalanıb. Bu fonda gözlənir ki, Azərbaycan Belarusdan yeni hərbi texnikalar, o cümlədən daha müasir “Polonez” operativ-taktiki komplekslərini alsın. Söhbət Belarusda hazırlanan “Polonez-3” modelindən gedir. Elə belaruslu ekspert Yuri Şevtsov da bunu istisna etmir: “Azərbaycan və Belarus hərbi-texniki sahədə əməkdaşlığı genişləndirir və bununla da strateji tərəfdaşlığı möhkəmləndirir, yeni növ “Polonez” silahları isə Azərbaycanın hərbi potensialını daha da gücləndirəcək. Azərbaycan ödəniş qabiliyyətli ölkədir və bu, hərbi əməkdaşlıq sahəsində nəzərə çarpır. Azərbaycan qısa müddət əvvəl yeni Belarus raket sistemini alıb. Bu sistem Belarus üçün çox vacibdir. İlk dəfə Belarus öz raketini istehsal edib. Bu sistem ixrac üçün nəzərdə tutulub. Azərbaycan bu sistemin beynəlxalq silah bazarına yolunu açan ilk vacib ölkə oldu”. Ekspert əlavə edib ki, bu gün “Polonez”in iki versiyası var – “Polonez-1” və “Polonez-2”: “Bundan başqa, “Polonez-3” modeli hazırlanır və fikrimcə, Azərbaycan bu modeli də almağı arzulayacaq”. Qeyd edək ki, Azərbaycanla Belarus arasında hökumətlərarası razılaşmaya əsasən, 301 millimetrlik “Polonez” əməliyyat-taktiki raket kompleksləri hələ iki il əvvəl ölkəmizə gətirilib. İndi yeni anlaşmalar fonunda, Azərbaycan həm bu raketlərin daha müasir varinatını, həm də yeni silahları Belarusdan alacaq. Burada Belarus blogeri və politoloqu Andrey Porotnikovun bu günlərdə verdiyi maraqlı bir açıqlamanı da xatırlatmaq yerinə düşərdi. O qeyd edib ki, Belarusda uzunmənzilli reaktiv yaylım atəş sistemi “Polonez” Azərbaycanın pulu hesabına yaradılıb. Andrey Porotnikov Azərbaycanı postsovet məkanında Belarusun strateji tərəfdaşı adlandırıb və əlavə edib ki, bu həm də iki ölkənin liderləri arasındakı mövcud ilıq şəxsi münasibətlərə görə mümkün olub: "Azərbaycan Belarusu kassa qırılmaları adlandırılan vaxtda xilas etmişdi. Yəni Rusiya qazı üçün borcların ödənilməsinə öz pulumuz olmayanda biz qısa müddətə Azərbaycandan kredit götürdük. Belarus və Qazaxıstanın Ermənistan nümayəndəsinin KTMT-nin rəhbər vəzifəsinə təyinatını ardıcıllıqla bloklamalarını xatırlamaq olar. Bu, Bakının ünvanına aydın jest idi ki, KTMT Azərbaycanla qarşıdurmada Rusiya müttəfiqi Ermənistanın aləti olmayacaq, Bakı burada heç nədən ehtiyat etməyə bilər, çünki təşkilatın daxilində etibarlı tərəfdaşları var". Bütün bunların fonunda, demək olar ki, Azərbaycan və Belarus arasında münasibətlər Ermənistanın bütün narahatlığına baxmayaraq, dinamik şəkildə inkişaf edəcək.
Nahid SALAYEV
