Bu gün Azərbaycan üçün ən ümdə məsələlərdən biri də beynəlxalq hüququn işlək vəziyyətə gəlməsi, onun tələb və normalarına əməl edilməsidir. Çünki məhz bu halda Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası kimi illərdir həllini gözləyən vacib məsələ qısa zaman kəsiyində həllini tapa bilər.
Digər tərəfdən, Bakının əsas istəklərindən biri dövlətlərin, onların müxtəlif qurumlarının ərazi bütövlüyü məsələsində beynəlxalq hüquq normalarını əməldə də göstərmələridir. Amma görünür, bu sahədə hələ də müəyyən problemlər var. Hər halda, bu yaxınlarda Fransanın bir neçə bələdiyyə başçısının Azərbaycanın işğal edilmiş ərazilərinə qanunsuz səfərləri də bunu təsdiq edir. Söhbət Alforvil, Valans, Sent-Etyen, Arnuvil bələdiyyə rəhbərlərindən gedir.
Aydındır ki, bu qanunsuz səfərlərin təşkilində Frnasadakı erməni lobbisinin rolu az olmayıb. Amma Fransanın rəsmi qurumlarının beynəlxalq qanunları pozaraq işğal edilmiş ərazilərə səfərləri Parisin özünə böyük zərbədir. Bununla, əvvəla, Fransanın da beynəlxalq hüquqa məhəl qomadığına dair təsəvvürlər yaranır, eyni zamanda erməni işğalının davamına zəmin yaradılır. Halbuki, Fransa ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədlərindən biridir və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü də tanıyır. Lakin Fransanın bir neçə bələdiyyə başçısının qanunsuz səfərləri Ermənistanın gücdən istifadə etməklə işğal etdiyi Azərbaycan ərazilərində yaratdığı qondarma separatçı rejimin təşviqinə xidmət edir. Digər tərəfdən, onların separatçı rejim təmsilçiləri ilə “bəyannamə” imzalanması beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinin növbəti dəfə kobud şəkildə pozulması deməkdir.
Diqqət çəkən məqam həm də odur ki, qeyd olunan səfərin təşkili və işğal olunmuş ərazilərdə yaradılmış terrorçu rejimlə imzalanan “bəyannamə” Fransanın özünün də qanunvericiliyi ilə ciddi ziddiyyət təşkil edir. Belə ki, Fransanın xarici işlər və Avropa məsələləri üzrə naziri və daxili işlər naziri tərəfindən 2018-ci il mayın 24-də “Yerli özünüidarəetmə orqanlarının xarici fəaliyyətinin hüquqi çərçivəsi” haqqında imzalanmış təlimata əsasən, yerli özünüidarəetmə qurumlarına Fransa tərəfindən tanınmamış ərazi vahidlərinin separatçı qurumları ilə hər hansı şəkildə müqavilələr bağlamaq, səfərlər həyata keçirmək və birgə tədbirlər təşkil etmək qadağandır. Deməli, qanunsuz səfər çərçivəsində imzalandığı iddia edilən “Dostluq haqqında Bəyannamə” heç bir hüquqi qüvvəyə malik deyil. Bu isə bir daha sözügedən bələdiyyə sədrlərinin Fransanın özünün qəbul etdiyi qanunlara saymazyana münasibətini ortaya qoyur. Eləcə də Fransa Konstitusiyasının 73-cü maddəsi və yerli özünüidarəetmə orqanlarının ümumi kodeksinin L.1115-1 maddəsinə uyğun olaraq qəbul edilmiş və qüvvədə olan bu təmimi təlimat məcburi xarakter daşıyır. Amma görünən odur ki, bu məsələdə adları çəkilən bələdiyyə rəhbərləri ölkə qanunvericiliyinə əməl etməyi düşünməyib. Belə vəziyyətdə ziddiyətli hal odur ki, Fransa hökuməti və müvafiq qurumlar bu qanunsuzluğun nəticələrinin aradan qaldırılması üçün lazımi qətiyyəti göstərmir. Bu isə təkcə Azərbaycanda yox, bütün dünyada Fransaya olan inam və etibarı sarsıdır.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Fransa Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli prosesində vasitəçilik missiyasını yerinə yetirən ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədr dövlətlərindən biridir. Belə durumda aydındır ki, Paris öz mandatına uyğun olaraq Qarabağ məsələsində tərəfsiz və obyektiv mövqe tutmalı, münaqişənin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həllinə nail olmaq üçün fəaliyyət göstərməlidir. Amma Frnasa hazırda bunun əksinə olan bir mövqe sərgiəlyir. Belə vəziyyət isə, ATƏT-in Minsk Qrupunun üzvü kimi, Fransanın beynəlxalq öhdəlikləri ilə ziddiyyət təşkil edir. Bu durumda Fransanın daha qətiyyətli mövqe sərgiləyərək obyektiv olması, ən azından, Parisin özünün beynəlxalq imici baxımından çox zəruridir. Təbii ki, bunu arzu edən Azərbaycan ictimaiyyəti Fransa hökumətindən barəsində bəhs edilən qanunsuz səfərlə bağlı dərhal ölçü götürülməsini və adekvat münasibət göstərilməsini gözləyir. Düzdür, Fransa Xarici İşlər Nazirliyi bildirir ki, Paris bir neçə Fransa bələdiyyəsi ilə qondarma “Dağlıq Qarabağ Respublikası”ndakı erməni separatçıları arasında imzalanan “Dostluq xartiyası”nı qəbul etmir: “Fransa dövlətinin bu məsələdə mövqeyi aydındır. Fransa “Dağlıq Qarabağ Respublikası”nı tanımır və Sent-Etyen şəhəri ilə "DQR" arasında imzalanan “Dostluq Xartiyasını”nı qəbul etmir". Amma ekspertlərin fikrincə, bu açıqlama yetərli hesab oluna bilməz. Fransa, ən azından, obektivlik naminə və Minsk Qrupunun, eləcə də BMT Təhlükəsizlik Şurasının üzvü kimi Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin beynəlxalq hüquqa uyğun ədalətli həllinə nail olunması, Təhlükəsizlik Şurasının bununla bağlı qətnamələrinin icrasının təmin olunması yönündə ciddi iradə ortaya qoymalıdır.
Bunu Fransa parlamentinin üzvü Andre Vilye də xüsusi olaraq vurğulayır:
“Fransa şəhər bələdiyyələrinin “Dağlıq Qarabağ Respublikası"ndakı erməni separatçıları ilə “Dostluq xartiyaları" imzalaması qəbuledilməzdir”. Onun sözlərinə görə, bu addım Azərbaycan torpaqlarının işğalının qəbul edilməsi deməkdir: “Fransa bələdiyyələrinin bu addımları ölkənin dövlət siyasətinə, həmçinin beynəlxalq sənədlərə ziddir”. A.Vilye deyib ki, rəsmi Paris Fransa şəhər bələdiyyələri ilə “Dağlıq Qarabağ Respublikası”ndakı erməni separatçıları arasında imzalanan “Dostluq Xartiyası”nı qəbul etmir. “Beynəlxalq ictimaiyyət, o cümlədən Fransa dövləti “Dağlıq Qarabağ Respublikası”nı tanımır. Bununla bağlı bir neçə qətnamə də mövcuddur. Bundan başqa, Fransa ATƏT-in Minsk qrupu çərçivəsində münaqişə tərəfləri arasında sülhün yaradılması prosesində iştirak edir. Fransa dövləti bu vəziyyətə göz yummamalıdır". Hər halda, indi Fransa real addımlar atmalıdır və onu da yaddan çıxarmamalıdır ki, Azərbaycan Paris üçün regionda daha böyük əhəmiyyətə malikdir. Təkcə bir faktı qeyd edək ki, Fransa şirkətləri Azərbaycanda dövlət sifarişi ilə həyata keçirilən çoxsaylı layihələrdə iştirak edir və bu layihələrin dəyəri təqribən 2 milyard avroya yaxındır. Bütün bunların Paris tərəfindən nəzərə alınması çox vacibdir.
Tahir TAĞIYEV
