ABŞ prezidentinin milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə müşaviri Con Boltonun regiona səfəri və burada verilən açıqlamalar fonunda belə bəlli olur ki, Vaşinqton qarşıdakı dövr ərzində Cənubi Qafqazda işləmək istədiyi əsas dövlət qismində Azərbaycanı görür. Çünki məhz Azərbaycan bu gün regionda geosiyasi və geoiqtisadi hadisələrin inkişaf axarını müəyyən edən əsas dövlət qismində çıxış edir. Elə bu səbəbdəndir ki, ABŞ rəsmisi açıq şəkildə Azərbaycanla münasibətlərin onlar üçün böyük əhəmiyyət kəsb etdiyini vurğulayır.
Con Bolton qeyd olunan xüsusda bildirir: “Birləşmiş Ştatlar Cənubi Qafqazı özü üçün strateji baxımdan son dərəcə mühüm region hesab edir. Biz Cənubi Qafqazı Birləşmiş Ştatlar üçün strateji baxımdan son dərəcə mühüm region hesab edirik. Söhbət, xüsusilə Rusiya və İranla həmsərhəd olan yeganə ölkədən, yəni Azərbaycandan gedir”. Boltonun sözlərinə görə, Azərbaycanın beynəlxalq enerji bazarında faydalı rolunu davam etdirməsi ABŞ üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir: “Bu mənim Azərbaycana ilk səfərimdir. Bildiyim qədər, ABŞ Prezidentinin təhlükəsizlik üzrə müşaviri kimi ilk olaraq Azərbaycana mən gəlmişəm. Səfərim çərçivəsində Prezident İlham Əliyev və xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarovla görüşlər keçirdim. Görüşlər zamanı geniş müzakirələr apardıq. O cümlədən, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması, Azərbaycanla ABŞ arasında iqtisadi sahədə əməkdaşlıq, “Cənub Qaz Dəhlizi“ məsələlərini müzakirə etdik. Biz Azərbaycanın beynəlxalq enerji bazarında oynadığı mühüm rolu da müzakirə etdik. Azərbaycanın bu sahədə öz faydalı rolunu davam etdirməsi bizim üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir”. Müşavir vurğulayıb ki, Azərbaycan alternativ enerji mənbələrini təmin etməkdə mühüm rol oynayır: “Eyni zamanda, biz Azərbaycanla ABŞ hökuməti arasında əməkdaşlığı, o cümlədən qlobal terrorçuluğa, insan alverinə və narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsinə qarşı mübarizədə birgə tərəfdaşlığımız barədə fikir mübadiləsi apardıq”.
Bu açıqlamalardan bir daha görünür ki, Azərbaycanla əməkdaşlığın bundan sonra davam etdirilməsi Vaşinqton üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Gürcü ekspert İrina Corbenadze qeyd edir ki, bunun ümdə səbəblərindən biri regionda məhz Azərbaycanın müstəqil siyasət aparmasıdr. O bildirir ki, Ermənistan və Gürcüstandan fərqli olaraq, Azərbaycanın müstəqil qərar qəbul edəcəyini ABŞ-da da yaxşı bilirlər: "Azərbaycan ən mürəkkəb və inadkar ölkə təsiri bağışlayır. Hər şeydən öncə ona görə ki, Azərbaycan müstəqil, özünü müdafiə edə bilən və istənilən beynəlxalq meydanda özünün milli maraqlarını qoruya bilən ölkədir".
Belə vəziyyətdə daha bir mühüm məqam ABŞ-ın Ermənistan üzərində təzyiqlərinin artması, Bakı ilə müqayisədə İrəvanın arxa plana keçməsidir. İrina Corbenadze qeyd deir ki, buna səbəb İrəvanın ABŞ-ın mövqeyinə zidd siyasət sərgiləməsidir. Məsələn, Ermənistanın baş naziri səlahiyyətlərini icra edən Nikol Paşinyan bildirir ki, Ermənistan İranla Avrasiya İttifaqı arasında etibarlı ticarət əlaqələrinin qurulmasında effektiv platforma olmağa hazırdır: “Ermənistan Avrasiya İttifaqının İranla quru sərhədi olan yeganə üzvüdür. Mehri azad iqtisadi zonası ticarət əlaqələrinin inkişafı üçün əlavə stimul verir”. ABŞ isə Paşinyanın onun istəklərinin əksinə olaraq Rusiya və İrana meyllənməsini qəbul etmək istəmir. Elə bu səbəbdən vurğulanır ki, indi İrəvanın manevr imkanları çox məhduddur. Çünki bölgədə gərgin geosiyasi mübarizə gedir və hər bir dövlət mövqeyini dəqiq ifadə etməlidir. Artıq ABŞ-ın Ermənistandakı səfiri Riçard Millz da xəbərdarlıq edib ki, İranla əlaqələr məsələsində Vaşinqtonla məsləhətləşmək lazımdır. Yəni Amerika Ermənistana xərclədiyi kapitalın və Paşinyana verdiyi dəstəyin əvəzini gözləyir.
Qeyd edək ki, bundan öncə ABŞ dövlət katibinin Avropa və Avrasiya məsələləri üzrə köməkçisinin müavini Corc Kent ABŞ-ın İrəvana İranla ticarət məsələsində heç bir güzəşt tətbiq etməyəcəyini deyib. O, xüsusilə İranla ticarət əlaqələri quran şirkətlərin ABŞ sanksiyalarından yaxa qurtara bilməyəcəyini vurğulayıb. Amerikalı ekspert Ves Martin isə Ermənistandakı daxili vəziyyətdən də ABŞ-ın narazı qaldığını bildirir. Məsələn, o, Nikol Paşinyanın ölkədəki hüquq-mühafizə orqanlarından öz siyasi rəqibləri ilə hesablaşmaq üçün istifadə etdiyini bildirir: “Paşinyanın ilk hədəfi keçmiş hzakimiyyət təmsilçiləri oldu. Paşinyan, həmçinin, erməni mediasından, xüsusi xidmət və hüquq-mühafizə orqanlarından da yararlanmağa çalışır. Qorxulu olan onun təkcə sabiq iqtidar nümaynədələrinə təzyiqi deyil, həm də dekabr seçkisində populyarlığından istifadə edərək qalib gələcəyi və bundan sonra onun öz kampaniyasını sonuncu rəqibi məhv olana qədər davam etdirəcəyidir. Böyük güclər onu çərçivələr daxilində qalmağa məcbur etməsə, o öz düşmənlərini məhv etməyi dayandırmayacaq. Paşinyan Ermənistanda demokratiyanı məhv etməklə bərabər, Qafqaz regionunu da böyük destabilizasiyaya itələyəcək. ABŞ Paşinyanın sözlərinə əvvəlki kimi inanmağa davam etsə, çox şey itirə bilər”. Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, Ermənistan ABŞ üçün heç də mütəffiq qismində qəbul olunmur.
Nahid SALAYEV
