44 günlük Vətən müharibəsindəki qələbə ərəb dünyasında Azərbaycana olan marağı ciddi şəkildə artırıb. Bu fikirləri livanlı hüquq müdafiəçisi, xarici siyasət və beynəlxalq hüquq üzrə ekspert Tarik Şandib səsləndirib.
O qeyd edib ki, Azərbaycanın öz əzəli torpaqlarını Ermənistanın işğalından azad etməsi və bu şanlı zəfər onun ərəb dünyasında gündəmə gəlməsində böyük rol oynayıb: “44 günlük Vətən müharibəsindən sonra ümumilikdə ərəb dünyasında Azərbaycan haqqında yeni və daha fərqli fikir formalaşdı. Qarabağda zəfər Azərbaycan xalqını sevindirdiyi kimi, bu ölkəni İslam dünyasının bir parçası hesab edən ərəbləri də sevindirdi”. O hesab edir ki, ərəblər Azərbaycanın tarixi adət-ənənələri, mədəniyyəti haqqında daha geniş və dərin bilgiyə sahib olmaq istəyirlər. T.Şandib onu da vuğulayıb ki, Azərbaycanın Türkiyənin qardaşı, siyasi və hərbi müttəfiqi olması faktı da ərəb dünyasında rəğbətlə qarşılanır: “Azərbaycanın ərəb ölkələri ilə də əlaqələrini inkişaf etdirməsi olduqca mühümdür”. Livanlı hüquq müdafiəçisi onu da qeyd edib ki, Azərbaycan İslam dünyasına ciddi töhfə verən dərin dövlətçilik ənənələrinə sahib ölkədir: “Ərəb dövlətləri ilə əlaqələrin inkişaf etdirilməsi, heç şübhəsiz, hər kəsin maraqlarına xidmət edir”. Hazırda ərəb ölkələrinin Azərbaycanla münasibətlərin daha da dərinləşməsi müşahidə edilir. Məhz bu səbəbdəndir ki, ötən ilin noyabrında Əlcəzair Xalq Demokratik Respublikasının paytaxtı Əlcəzair şəhərində Ərəb Dövlətləri Liqasının 31-ci Zirvə toplantısına Azərbaycan fəxri qonaq statusunda dəvət olundu. Xatırladaq ki, qərargahı Qahirədə yerləşən Ərəb Dövlətləri Liqası 1945-ci ildə Qahirədə təsis edilib. 22 dövlətin üzv olduğu təşkilatın dünya iqtisadiyyatında böyük payı var. Bunu şərtləndirən əsas səbəblərdən biri odur ki, ərəb ölkələrində zəngin ehtiyatlara malik neft-qaz yataqları mövcuddur. 2005-ci ildə Azərbaycan ilə Ərəb Dövlətləri Liqası arasında Anlaşma Memorandumu imzalanıb. Azərbaycan bu qurumda müşahidəçi statusuna malikdir. Ərəb ölkələri, həmçinin mütəmadi olaraq Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinə öz dəstəyini də ifadə ediblər. Eyni zamanda, Ərəb Dövlətləri Liqasının bütün üzv dövlətləri Azərbaycanın hazırda sədrlik etdiyi Qoşulmama Hərəkatının da üzvləridir. Azərbaycanın sədrliyi dövründə Qoşulmama Hərəkatının beynəlxalq miqyasda rolu artıb. Elə bu da ərəb dünyasında xüsusi diqqətlə izlənilir. Azərbaycan və ərəb dünyası arasında İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində də çox müsbət münasibətlər mövcuddur.
Ötən ay Ərəb Parlamentinin prezidenti Adel bin Əbdulrəhman əl-Asumini qəbul edərkən prezident İlham Əliyev bu xüsusda bildirib ki, Azərbaycanın ərəb ölkələri ilə münasibətləri uğurla və hərtərəfli inkişaf edir. Dövlət başçısı ərəb ölkələrinin həm işğal dövründə, həm İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı, həm də zəfərdən sonra Azərbaycanla həmrəy olmasını yüksək qiymətləndirib və Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü ilə bağlı İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində də çoxsaylı qətnamələr qəbul olunmasının önəmini qeyd edib. Ərəb dünyasının məşhur ekspertlərindən biri olan Məhəmməd Saleh Alftayeh isə bildirir ki, Rusiyanın Ukraynada apardığı müharibə dünyada və regionda yeni geosiyasi reallıqlar yaradıb və beynəlxalq platformalarda bununla bağlı səylərin əlaqələndirilməsi həm Azərbaycanın, həm də ərəb ölkələrinin maraqlarına uyğundur. Onun sözlərinə görə, Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsindən sonra bir çox ölkələr Rusiya ilə Qərb arasında neytral mövqe tutmaq istəyir: “Azərbaycan və bir çox ərəb ölkələri Qərbdə siyasi və iqtisadi müttəfiqlərinin olması fikrini bölüşür. Lakin Rusiya coğrafi baxımdan daha yaxındır və Aralıq, Qara və Xəzər dənizləri ilə həmsərhəd regionda cərəyan edən proseslərdə daha çox iştirak edir”. Alftayeh qeyd edib ki, Çin və Qərb arasında gərginlik artdığı üçün Azərbaycan və ərəb dünyasının nüfuzlu ölkələrinin koordinasiyalı fəaliyyəti gələcəkdə faydalı olacaq. Politoloq vurğulayıb ki, Azərbaycan strateji baxımdan Çin və Cənub-Şərqi Asiyanı Avropa ilə birləşdirən ticarət yolları üzərində yerləşir: “Qərb Çindən ticarət asılılığını zəiflətdikcə və İndoneziya, Malayziya, Banqladeş və Vyetnam kimi Cənub-Şərqi Asiyanın digər ölkələri ilə əlaqələri genişləndirdikcə, bu coğrafi mövqe əhəmiyyətli olaraq qalacaq. Bu ölkələrin əksəriyyəti həm də İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvüdür və Fars körfəzi ölkələri, həmçinin Türkiyə ilə yaxşı münasibətlərə malikdir. Odur ki, müsbət neytral mövqedə olmaq və beynəlxalq platformalarda səyləri əlaqələndirmək uzunmüddətli perspektivdə həm Azərbaycan, həm də ərəb ölkələri üçün faydalıdır”. Onu da qeyd edək ki, bu gün ərəb dünyası üçün Azərbaycanla enerji müstəvisində fəaliyyətin koordinasiya edilməsi də ön planda yer alır. Bu məsələ Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatının (OPEC) baş katibi Haysam Əl-Qaysın prezident İlham Əliyevlə görüşündə də diqqət mərkəzinə olub. Baş katib vurğulayıb ki, prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan OPEC+ formatı yaranan ilk gündən bu əməkdaşlığa böyük töhfə verir və o, buna görə dövlət başçısına minnətdarlığını bildirib.
Tahir TAĞIYEV
