Amerika Birləşmiş Ştatlarında bu ölkənin dövlət katibi Entoni Blinkenin iştirakı ilə Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin görüşü, bundan sonra davam edən proseslər Cənubi Qafqaza artıq sülh gələ biləcəyinin ilk işartıları hesab olunur.
Görüşə ev sahibliyi edən ABŞ müzakirələrin ilkin nəticələrindən artıq məmnun qaldığını bildirir. ABŞ Dövlət Departamentinin mətbuat katibinin müavini Vedant Patel görüşlə bağlı qeyd edir: “ABŞ Cənubi Qafqaz regionunda sülhsevər gələcəyə nail olmaq istəyir. Buna görə bu həftə danışıqları asanlaşdırmaq məqsədilə Cənubi Qafqaz regionunda dinc gələcəyi təmin etmək üçün birlikdə çalışan Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov və Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanı qəbul etməkdən məmnunuq”.
Onun sözlərinə görə, ABŞ Cənubi Qafqazda sülhün mümkün olduğuna inanır: “Dövlət katibi Blinken xarici işlər nazirlərini qarşılamaqdan və Corc Şultz adına Xarici İşlər üzrə Milli Tədris Mərkəzində keçirilən açılış plenar iclasında iştirak etməkdən şərəf duydu. Dövlət katibi hesab edir ki, birbaşa dialoq problemlərin həlli və davamlı sülhə nail olmaq üçün açardır. Bu, onun dərindən məşğul olduğu şeydir. Burada ABŞ Dövlət Departamentinin Qafqaz danışıqları üzrə baş müşaviri Lui Bono da fəal iştirak edir. Biz buna diqqət yetirməyə davam edəcəyik. Biz inanırıq ki, bu iki ölkə arasında sülh mümkündür və biz onları alqışlamaqdan məmnunuq. Nəticədə bunun necə olacağı iki ölkənin verəcəyi qərardan asılıdır. Son nəticədə biz Cənubi Qafqazda sülhün mümkün olduğuna inanırıq. Biz Cənubi Qafqazda regionunda iki ölkə arasında sülh və sabitliyin əldə olunması yollarını axtarırıq”. ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken də görüşlə bağlı maraqlı açıqlamalar verib: “Dialoq Cənubi Qafqaz regionunda davamlı sülhə nail olmaq üçün açardır. Bu həftə Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov və Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanla yeni Corc Şultz adına Xarici İşlər üzrə Milli Tədris Mərkəzində sülh danışıqlarına ev sahibliyi edirik. Dialoq Cənubi Qafqaz regionunda davamlı sülhə nail olmaq üçün açardır”. Dövlət Departamentinin adının çəkilməsini istəməyən yüksək rütbəli rəsmilərindən biri qeyd edib ki, ABŞ-ın öhdəliyi Cənubi Qafqaz üçün dinc, demokratik və firavan gələcəyi təşviq etməkdir: “Biz uzun müddətdir deyirik ki, birbaşa dialoq davamlı sülhə nail olmaq üçün problemlərin həllinin açarıdır. Biz müzakirələrin həftə ərzində davam edəcəyini gözləyirik”. Xatırladaq ki, görüşdən əvvəl Blinken Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevə zəng vurub. Dövlət Departamentinin vebsaytında qurumun sözçüsü Metyu Millerin açıqlamasında bildirilib ki, Blinken Azərbaycan-Ermənistan sülh müzakirələrinin əhəmiyyətini vurğulayıb, ABŞ-ın dəstəyinin davam edəcəyini vəd edib. Blinken sülhüm mümkünlüyünə inandığını bildirib. ABŞ dövlət katibinin bu günlər eyni məzmunda Ermənistan baş naziri ilə də söhbəti olub. Bundan əvvəl, aprelin ortalarında isə Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmisi Mariya Zaxarova Azərbaycan və Ermənistanın danışıqların növbəti raundunun Rusiyada keçirilməsinə razılıq verdiyini bəyan etmişdi: “Bizim sülh müqaviləsinin hazırlanması ilə bağlı Azərbaycan və Ermənistana hərtərəfli köməyimiz azalmayıb. Tərəfdaşlarımız ikitərəfli danışıqların növbəti raundunun bizim ərazimizdə keçirilməsi ilə bağlı təklifimizi qəbul ediblər”. Amma prosesdə ABŞ qabağa düşüb və sülh üçün “yol xəritəsi” məhz ABŞ-da hazırlanır. “Yol xəritəsi”ndə söhbət yalnız sülh müqaviləsindən getmir. Ekspertlərin fikrincə, bununla yanaşı, kompleks məsələlər də var. Sərhədlərin dəqiqləşdirilməsi, delimitasiya, demarkasiya prosesi, nəqliyyat xətlərinin açılması məsələsi gündəlikdədir. Azərbaycan Qarabağ ermənilərin hüquqlarının qorunması ilə bağlı daxili müzakirələrə razılıq verib, o məsələ də gündəlikdədir. Ayrı məsələlər də ortaya çıxa bilər. Hər bir halda, bütün bu məsələlər bir sənədlə həll olunan deyil. Ona görə də “yol xəritəsi”ndən söhbət gedir ki, hansı ardıcıllıqla bu məsələlərin həlli nəzərdə tutulsun.
Dövlət Departamentinin adının açıqlanmasını istəməyən yüksək rütbəli rəsmisi bu fonda vurğulayıb ki, Vaşinqton Ermənistan və Azərbaycan nümayəndələrinin səmimi müzakirələr əsasında sülh üçün mühüm nailiyyət əldə edcəyinə inanır. “ABŞ özünü danışıqlar üçün yalnız platforma təmin etməklə kifayətlənən ölkə sayır, yoxsa Vaşinqtonun mümkün nəticə barədə planları var” sualına Dövlət Departamentinin sözçüsü belə cavab verib: “Məqsədimiz danışıqlar üçün platforma təqdim etməkdir. İkitərəfli müzakirələr və davamlı sülhə doğru irəliləyiş əldə etmək üçün birlikdə iş görülüb. Biz Ermənistan və Azərbaycanla bunu birlikdə edə bildiyimiz üçün çox xoşbəxt, qürurluyıq”. ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi dialoqa Rusiyanın mövqeyi ilə bağlı agentliyin sualına cavab olaraq isə Dövlət Departamentinin digər rəsmisi deyib ki, ruslar bunu mənfi qəbul etsələr, məyus olarıq. Rəsmilərin dediyinə görə, ən vacibi tərəflərin, harada baş verməsindən asılı olmayaraq (Vaşinqtonda, Brüsseldə və ya Moskvada) bir-biri ilə əlaqə qura bilməsidir: “Burada məqsədimiz tərəflər arasında davamlı, balanslaşdırılmış və ləyaqətli sülhdür”. Xatırladaq ki, son illər Azərbaycanla Ermənistan müəyyən fasilələrlə həm Rusiya, həm də Avropa İttifaqının vasitəçiliyi ilə sülh danışıqları aparır. ABŞ Aİ formatını dəstəkləyir. Bakı bu durumda bildirir ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında ərazi bütövlüyü və suverenliyə əsaslanan sülhün vaxtı çatıb. Ermənistanın keçmiş baş naziri Hrant Baqratyan isə hesab edir ki, Azərbaycan ABŞ-da istədiyini alacaq. Onun sözlərinə görə, görüşdən əvvəl Blinkenlə Paşinyan arasında telefon danışığı ilə bağlı yayılan bəyanat da bunu təsdiq edirdi: “Bəyanatda Qarabağın “statusu”, “öz müqəddəratını təyinetmə hüququ” haqqında bir kəlmə də yoxdur. Nə baş verir? Tərəflər müxtəlif problemləri həll edirlər. Müharibədə məğlub tərəf olan Ermənistan güzəştə gedəndir və Qarabağı vermək hesabına Ermənistanın öz əraziləri baxımından mümkün qədər az itki verməyə çalışır. Ermənistan, həmçinin, 2020-ci il noyabrın 10-da Paşinyan tərəfindən yüngül şəkildə, bəzilərinin fikrincə, xəyanətkarlıqla imzalanan Zəngəzur dəhlizindən dəhşətə gəlir. Hadisələrin gedişi, ABŞ görüşünün ilkin nəticələri göstərir ki, Azərbaycan məqsədinə çatır”.
Nahid SALAYEV
