Azərbaycan müxalifətinin nə dəyişilə, nə də dəyişdirə bildiyini “Məhsul”da 19 yanvar aksiyası bir daha göstərdi. Bu o deməkdir ki, müxalifətin ölkədə hakimiyyəti dəyişdirə bilmədiyi bir yana qalsın, heç özünü də forma və mahiyyətcə dəyişdirə bilməyib.
Burada sehirli bir çevrə də təsəvvür edə bilərik - müxalifət hakimiyyəti dəyişmək üçün əvvəlcə özünü dəyişdirməli idi, lakin özünü dəyişdirə bilmədiyinə görə hakimiyyəti də dəyişdirmək imkanından məhrum olub. Müxalifətin dəyişilə bilmədiyinə əmin olmaq üçün 19 yanvar aksiyasının bəzi komponentlərinə diqqət verək. Mitinq çıxışçılarının ritorikası həmin-həmindir, şüarlar dəyişməyib, eynilə illər əvvəlki kimi insanlara aydın və inandırıcı perspektiv göstərə bilmirlər, cəlbedici vədlər verməyi də bacarmırlar, təzə bir şey deyilmir və hər dəfə əvvəlki mitinqdəki sözlər təkrar edilir, həm də daha yorucu bir formada...Hətta illərdi mitinq yerini də dəyişməyə müvəffəq ola bilmirlər, “Məhsul”da barsız-bəhrəsiz fəaliyyət davam etdirilir...
Əslində hakimiyyətin çəkdiyi cızıqdan qırağa bir addım çıxa bilmirlər, müharibə terminilə desək, illərdi nəticəsiz mövqe döyüşləri aparırlar, həm də böyük itkilər verə-verə, sıralarını seyrəldə -seyrəldə... Mitinqin tribunası və ya klassık mitinq dili ilə desək "vitrin" də çox seyrək və kasaddır, cəmiyyəti ruhlandıra, daha sıx cəlb edə, ya heç olmasa təəccübləndirə bilən yeni simalar yoxdu. Mitunq iştirakçılarının sayı da illərdi ki, bəlli bir civarda “oynayır”. Ümumən müxalifətin aksiya xəbəri daha cəmiyyət üçün yenilik kimi səslənmir, ümumiyyətlə səsi çıxmır. Bakıdakı diplomatik korpuslar da mitinq xəbərlərinə daha hadisə kimi baxmırlar, mitinqlərdə gözə dəymirlər, halbuki, əvvəldən axıradək numayəndəlik qaydasında onların mitinqlərdə çox maraqla iştirak etdikləri vaxtlar var idi. Bəzilərinin Mehmanın işinin cəmiyyətdə siyasi fəallıq doğuracağına ümidləri də boşa çıxdı, mitinqdən qabaq Avroparlamentin anti-Azərbaycan qətnaməsi ətrafında qurulan siyasət də mitinqin kütləviliyini artıra bilmədi. Belə göstəricilərin dövlət hakimiyyəti üçün yox, heç “JEK” və ya kiçik bir icra hakimiyyəti üçün də qorxulu olmadığını sübut etməyə ehtiyac yoxdur. Müxalifətin sosial baza problemi illərlə həll edilə bilmədi və sonda sosial bazasızlıq fəlakətinə çevrildi.
Liderliyə iddialıların adi insanlardan fərqsizliyi...
Ortada hakimiyyətin saysız resurslara malik olması qarşısında müxalifətin yeganə güc mənbəyi sayılan sosial bazadan da məhrum olduğuna oxşar miskin bir durum var. Həm də bütün əlamətləri ilə müxalifət sosial bazasını həmişəlik itirmişə daha çox bənzəyir. Hansısa bir möcüzənin də bu durumu dəyişə biləcəyinə inanmaq olmur. Müxalifətdə sosial bazasızlıqla bərabər, siyasi lidersizliyin də hökm sürdüyü ortadadır. 19 yanvar aksiyası onu da göstərdi ki, müxalifətin liderliyinə iddialı olanlar əslində qeyri-adi üstünlüklərə malik insanlar olmadıqları üçün cəmiyyətimizdə on minlərlə, hətta yüz minlərlə insanlardan fərqlənməyən adi adamlardı.
Azərbaycanda da müxalifətin sponsorları, təbii ki, var...
Klassik siyasi nəzəriyyələrə görə, belə xüsusiyyətlərə malik şəxslərin böyük xarizmatik siyasi liderə çevrilmək şansları təxminən yoxdur. Sosial baza və xarizmatik liderlərin olmadığı müstəvidə "bəs bu müxalifət kimdir"sualı ortaya çıxır. Yenə də klassik siyasi nəzəriyyələrə müraciət edək. Siyasi nəzəriyyələrə görə, istənilən siyasi qüvvə elektoral ehtiyatlar baxımından bir neçə təbəqədən ibarət ola bilər. 1-cisi xarizmatik lider və ya liderlər qrupu. Artıq deyildiyi kimi, Azərbaycan müxalifəti bu göstəriciyə malik deyil. 2-cisi funksionerlər komandası. Nəzəriyyələrə görə, bu komandanın üzvlərinin sayı nə qədər çox olsa bir o qədər yaxşıdır. Komandada funksionerlər arasında dəqiq funksional bölgü çox vacibdir. Yəni siyasi, iqtisadi, sosial, təhsil, mədəniyyət, əlaqələr, beynəlxalq əməkdaşlıq məsələləri, seçki və sair istiqamətlər üzrə ən azı bir neçə funksionerin olması əhəmiyyətli güc göstəricisi sayılır. 19 yanvar mitinqi müxalifətin funksionerlər komandası kimi mühüm bir gücdən də məhrum olduğunu sübut etdi. 3-cüsü sıravı kutlə. Neçə illərdi "Məhsul”da bu kütlənin 1500-2500 civarında tərəddüd etdiyini 19 yanvarda bir daha gördük. 4-cüsü hərəkat və ya partiyanın mesenatlar qrupu, yəni sponsorlar. Təbii ki, heç bir halda, hətta bu qrup mövcud olsa da, mitinq meydanında görünməz, görünə bilməz. Dünyanın hər yerində bu məsələ belədir. Azərbaycanda da müxalifətin sponsorları, təbii ki,var. Lakin daxili sponsorlardan danışmağın əsasları yoxdur, çünki onların özləri yoxdur. Sadə bir məntiqlə - maliyyələşdirmək istəyənlərin pulu yoxdur, pulu olanların isə bu müxalifətin səmərəli hakimiyyət gücünə çevrilə biləcəyinə inamları yoxdur. Xaricdən və daxildə diplomatik korpusların vasitəsilə maliyyələşmək şansından isə danışmaq olar. Xaricdən gələn maliyyə mənbəyinə görə yekcins deyil. Bunlar əsl kimliklərini müxalifətə hiss etdirmədən ölkədə sabitliyi pozmağı hədəfləmiş və Azərbaycan dövlətinə düşmən dairələr, Azərbaycan dövlətindən hansısa iqtisadi mənfəəti qoparmaq üçün müxalifəti siyasi təzyiq aləti kimi görən beynəlxalq dairələr, Azərbaycanda indikindən fərqli siyasi sistem görmək istəyən çevrələr və sairdir. Göründüyü kimi, müxalifətin xarici maliyyəçiləri əsasən Azərbaycan dövlətinə düşmən və öz mənfəətlərini düşünən qüvvələrdir.
Qayıdaq müxalifətin elektoral ehtiyatları sırasında 5-ci təbəqəyə. Bu, miqyasına və sayına görə adətən ən böyük və güclü təbəqə sayıldığı halda, Azərbaycan nümunəsində biz bunu da görə bilmirik.Təbiidir ki, ölkədə siyasi narazı insanlar var. Bu insanları müxalifətin sosial bazası saymaq mümkün olsa da belə, onlar çox dağınıqdır, toparlanmaq imkanında deyillər, hətta nəzəri olaraq toparlana biləcəklərini təsəvvür etsək, indiki hakimiyyətin sosial bazası, təəssübkeşləri və resursları qarşısında gücə çevrilmək imkanları əhəmiyyətsiz dərəcədədir. Həm real, həm də potensial sosial baza nisbətində mütləq üstünlük hakimiyyətin tərəfindədir.
Azərbaycanın təzə müxalifəti də olacaq...
Göstərilən komponentlərdən sonra Azərbaycanda güc baxımından "müxalifət kimdir"sualının nisbətən dəqiq cavabını tapmaq daha asan olacaq. Bu adı qoymaq artıq hər kəsin öz işidir. Eyni zamanda, hər kəs mövcud əlamətləri ilə indiki müxalifətin gələcəyini də götür-qoy edə bilər. Xarizmatik liderlər yox, funksionerlər komandası yox, sıravı hərəkat kütləsi "Məhsul"un onda birini dolduracaq qədərdi, sponsorlar ancaq xaricdən və ziyanlı mənbələrdi, sosial baza isə indiki hakimiyyətə qəti alternativ deyil. Nəticəni birlikdə çıxaraq: Azərbaycan sürətlə yeniləşır, hər şey dəyişir, təkcə müxalifət dəyişmir, böyümür, artıb-ağarmır. Beləsinin yalnız bir perspektivindən danışmaq olar - sürətlə irəliləyən ümumi axından ona heç vaxt çatmayacaq dərəcədə geridə qalmaq və... əriyib getmək...
Azərbaycanın təzə müxalifəti də olacaq, özünün funksional təsir ımkanları hesabına ölkənin idarə olunmasında hakimiyyətlə birlikdə iştirak edəcək. Radikal olmayacaq, onu dünya taniyacaq, cəmiyyət qəbul edəcək, hakimiyyət isə onunla işləyəcək...
Aydın QULİYEV
