"Şərq"in ya­şı iyir­mi­yə çat­dı... - MÜSAHİBƏ / FOTO

"Şərq" Azər­bay­can me­dia sis­te­mi­nə töh­fə ve­rən bir qə­zet­dir"

Adam nə göz­lə­ri­nə, nə də qu­laq­la­rı­na inan­maq is­tə­yir. "Ba­kı-Xə­bər"in ocaq qon­şu­su olan "Şərq" qə­ze­ti­nin 20 ya­şı ta­mam olur. Bir az tə­əc­cüb­lü gə­lir ki, "Şərq" nə tez bö­yü­yüb ər­sə­yə çat­dı? Dü­nən köv­rək ad­dım­lar atan "Şərq" bu gün mə­tin ad­dım­lar­la irə­li­yə tə­rəf ge­dən əs­gə­rə bən­zə­yir. Qo­ru­yan, mü­ha­fi­zə edən, ma­a­rif­lən­di­rən söz əs­gə­ri­nə. Bu­na an­caq se­vi­ni­rik.

"Şərq" tə­lə­bə­li­yi­min qə­ze­ti­dir. Bu qə­ze­ti hər də­fə və­rəq­lə­yən­də ya­dı­ma uzaq tə­lə­bə­li­yim dü­şür. Çox se­vir­dik bu qə­ze­ti. Hər gün növ­bə ilə bi­ri­miz alır, tə­nəf­füs­lər­də oxu­yur­duq... O il­lər­də mə­nim üçün "Şərq" əl­çat­maz uzaq­lıq­da yer­lə­şir­di. Bu gün isə "Şərq"i ər­sə­yə gə­ti­rən in­san­la­rı, onun meh­ri­ban, ça­lış­qan kol­lek­ti­vi­ni, baş ya­za­rı­nı şəx­sən ta­nı­yı­ram və ona da­ha da doğ­ma­laş­mı­şam. Meh­ri­ban qon­şu­la­rıq... "Şərq"in 20 il­li­yi­ni təb­rik et­mə­yi özü­mü­zə borc bil­dik və bu gün­lər­də qon­şu­mu­zun qa­pı­sı­nı döy­dük ki, se­vinclə­ri­nə şə­rik olaq. "Şərq"in baş re­dak­to­ru, ta­nın­mış təd­qi­qat­çı, pub­li­sist, Azər­bay­can Ya­zı­çı­lar Bir­li­yi­nin üz­vü Akif Aşır­lı ilə rəh­bər­lik et­di­yi qə­ze­tin ömür yo­lu­na boy­lan­dıq...

- Akif mü­əl­lim, xoş gör­dük. Qə­ze­ti­ni­zin yu­bi­le­yi mü­na­si­bə­ti­lə si­zi və kol­lek­ti­vi­ni­zi təb­rik edi­rik.

- Tə­şək­kür edi­rəm.

- "Şərq"in yo­la çıx­dı­ğı vaxtdan düz 20 il ke­çir. Ne­cə gəl­di­niz bu yo­lu?

- Söz­süz ki, bö­yük bir yol ke­çib gəl­mi­şik. Çap mət­bu­a­tın­da iş­lə­yən adam­lar yax­şı bi­lir ki, 20 il fa­si­lə­siz qə­zet çı­xar­maq nə qə­dər çə­tin­dir. Qə­ze­ti­mi­zin üç ili sen­zu­ra döv­rü­nə dü­şüb. 1998-ci ilə qə­dər sen­zu­ra möv­cud idi. Bu da bi­zə çox bö­yük prob­lem ya­ra­dır­dı. Adi bir şək­li mə­na­lan­dı­rır­dı­lar. Biz şək­li ka­ğız va­ri­antda təq­dim edir­dik və sa­at­lar­la ca­vab göz­lə­yir­dik. Biz­dən so­ru­şur­du­lar ki, bu şə­kil­lə nə de­mək is­tə­yir­si­niz, fik­ri­niz nə­dir?

- Az qa­la bir məh­kə­mə qu­rur­du­lar...

- Bə­li. Sa­at­lar­la əli­miz­də möv­zu ilə bağ­lı bir ne­çə şə­kil İl­dı­rım­za­də­nin ka­bi­ne­ti­nin qa­ba­ğın­da in­ti­zar­la göz­lə­yir­dik ki, bu şə­kil­lər­dən han­sı­na ica­zə ve­rə­cək. O şək­li ye­ni­si ilə əvəz­lə­mək, ma­te­ri­al­la­rı tə­zə­dən re­dak­si­ya­ya gə­tir­mək bö­yük çə­tin­lik­lər he­sa­bı­na ba­şa gə­lir­di. De­mək is­tə­yi­rəm ki, "Şərq" çox çə­tin dö­nəm­də fə­a­liy­yə­tə baş­la­yıb. Bu dövr onun üçün bir im­ta­han mər­hə­lə­si idi. O il­lər­də qə­zet­lə­rin ya­yım şə­bə­kə­si da­ha ge­niş idi. Şəx­sən mən özüm qə­ze­tin ilk say­la­rı­nı qol­tu­ğu­ma gö­tü­rüb met­ro­lar­da­kı ya­yım şə­bə­kə­lə­ri­nə  ver­mi­şəm. Tə­səv­vür edin, met­ro­nun bir tə­rə­fin­dən Yu­sif Nə­zər­li dü­şür­dü, bir tə­rə­fin­dən də mən. Apa­rıb qə­ze­ti ya­yım­çı­la­ra ve­rir­dik və həf­tə­so­nu da ge­dib pu­lu­mu­zu alır­dıq, mət­bəə xər­ci­ni ödə­yir­dik, ka­ğız alır­dıq.

- De­mək ilk ya­yım­çı­lar elə özü­nüz ol­mu­su­nuz?

- Elə­dir.

- "Şərq" ne­cə ya­ran­dı?

- Biz o dövrdə çap olu­nan "7 gün" qə­ze­tin­dən ay­rıl­dıq.

- Ne­çə nə­fər idi­niz?

- Mən, Yu­sif Nə­zər­li, Kə­ma­lə Qu­li­ye­va, Ma­hir Rüs­tə­mov, Na­tiq Zey­na­lov (o, uzun müd­dət "Azad­lıq" ra­di­o­su­nun Ba­kı bü­ro­su­na rəh­bər­lik et­di, son­ra isə Pra­qa­ya get­di, in­di ha­ra­da ol­du­ğu­nu bil­mi­rəm), bir qrup ya­zar yı­ğı­şıb bu qə­ze­ti ya­rat­dıq. Qə­zet çox çə­tin gün­lər ke­çir­di, özü­müz qa­za­nıb özü­müz də qə­ze­ti sax­la­yır­dıq. Biz uzun məh­kə­mə pro­ses­lə­ri də keç­mi­şik. Son­ra­kı dövrlər ar­tıq pe­şə də­yər­lə­ri­nə otu­ruş­ma döv­rü idi. Azər­bay­can oxu­cu­su­nun in­tel­lekt sə­viy­yə­si yük­sə­lir­di və ye­ni­lik­lər tə­ləb olu­nur­du. 2000-ci il­lə­rin or­ta­la­rın­dan ar­tıq sta­bil­ləş­mə­yə doğ­ru get­dik. Qə­zet özü­nə ki­fa­yət qə­dər oxu­cu top­la­dı. Keç­di­yi­miz yo­la boy­la­nan­da be­lə qə­na­ə­tə gə­li­rəm ki, "Şərq" Azər­bay­can me­dia sis­te­mi­nə töh­fə ve­rən bir qə­zet­dir.

- "Şərq" həm də ar­tıq öz ənə­nə­si olan bir mək­tə­bə çev­ri­lib. Bu­na ne­cə na­il ol­du­nuz?

- Doğ­ru de­yir­si­niz, bu­ra­da çox jur­na­listlər ye­ti­şib, pe­şə­kar­lıq sə­viy­yə­si­nə ça­tıb. Yü­zə ya­xın jur­na­list "Şərq" mək­tə­bin­dən çı­xıb. Biz­də on­la­rın si­ya­hı­sı da var. Bu jur­na­listlə­rin bö­yük ək­sə­riy­yə­ti jur­na­lis­ti­ka­da öz sö­zü­nü de­yən­lər­dir. O dövrdə Qey­rət Qu­li­yev bi­zim­lə əmək­daş­lıq edir­di. Onun ya­zı­la­rı­nı oxu­cu­lar çox se­vir­di. Hət­ta elə vaxtlar olur­du ki, Qey­rət Qu­li­ye­vin ya­zı­sı­nı əl­də et­mək üçün re­dak­si­ya­ya gə­lir­di­lər.

- O il­lər "Şərq"in qı­zıl döv­rü idi... Bu, yə­qin ki, oxu­cu­la­rın mü­na­si­bə­ti sa­yə­sin­də be­lə idi?

- Yal­nız "Şərq"in de­yil, o dövrdə ye­ni söz de­yən qə­zet­lə­rin ha­mı­sı­nın qı­zıl döv­rü idi. Ümu­miy­yət­lə, me­di­a­mız­la oxu­cu ara­sın­da də­rin bağ­lar möv­cud idi. Qə­zet­lə­ri oxu­cu sax­la­yır­dı. Bi­lir­si­niz, o dövrlər azad­lıq pro­se­si­nin ye­ni dövrlə­ri idi, hər gün ye­ni­lik­lər baş ve­rir­di, pro­ses­lər sü­rət­lə də­yi­şir, in­ki­şaf edir­di. Tə­bii ki, be­lə ol­du­ğu təq­dir­də oxu­cu­lar ye­ni in­for­ma­si­ya al­maq­da ma­raq­lı idi. Biz də oxu­cu­la­rın tə­lə­ba­tı­na uy­ğun qə­zet bu­ra­xır­dıq. Dün­ya­da baş ve­rən­lər, çap me­di­a­sı­nın elektron me­dia qar­şı­sın­da özü­nü qo­ru­yub sax­la­maq üçün gös­tər­di­yi cəhdlər göz önün­də­dir. Bu da qə­zet­lə­rə mü­əy­yən prob­lem ya­ra­dır. Bu ba­xım­dan ki, çap mət­bu­a­tı ol­duq­ca ba­ha qiy­mə­tə ba­şa gə­lir, bu çox ba­ha­lı iş­dir. Bu­ra­da mət­bəə xər­ci var, ka­ğız pu­lu var və s. An­caq bun­lar­la ya­na­şı, klas­sik mət­bu­at ənə­nə­lə­ri­nin qo­ru­nub sax­lan­ma­sın­da Azər­bay­can döv­lə­ti­nin çox bö­yük ro­lu var. Döv­lət Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti ya­nın­da Küt­lə­vi İn­for­ma­si­ya Va­si­tə­lə­ri­nin İn­ki­şa­fı­na Döv­lət Dəs­tə­yi Fon­du­nu ya­rat­maq­la klas­sik mət­bu­at ənə­nə­lə­ri­ni qo­ru­yub sax­la­maq üçün ger­çək bir ira­də or­ta­ya qoy­du. Bu gün bir çox qə­zet­lər -"Şərq", "Ba­kı-Xə­bər", "525-ci qə­zet", "Əda­lət" və baş­qa öz ənə­nə­si olan qə­zet­lə­rin ya­şa­yıb ayaq­da dur­ma­sı üçün Azər­bay­can döv­lə­ti bö­yük im­kan­lar ya­rat­dı. Bu sə­bəb­dən də bu gün möv­cud­lu­ğu­mu­zu qo­ru­yub sax­la­ya bi­li­rik.

Cə­nab Pre­zi­dent mət­bu­a­ta, jur­na­listlə­rə bö­yük qay­ğı gös­tə­rir. Jur­na­listlə­rə mən­zil­lər ve­ril­di, ikin­ci bi­na da in­şa edi­lib, yə­qin ya­xın vaxtlar­da is­ti­fa­də­yə ve­ri­lə­cək. Sağ ol­sun döv­lət baş­çı­sı, qay­ğı­sı­nı mət­bu­at­dan əsir­gə­mir. 

- Döv­lə­tin mət­bu­a­ta gös­tər­di­yi hər­tə­rəf­li dəs­tək həm də jur­na­listlə­rin hə­ya­tın­da müs­bət rol oy­na­yır.

- Hə­qi­qə­tən də be­lə­dir.

- 20 il­lik yu­bi­ley ərə­fə­sin­də "Şərq"in hə­ya­tın­da mü­hüm rol oy­na­yan qə­ləm dostla­rı­mız var ki, on­lar ne­çə be­şil­lik­dir si­zin­lə çi­yin-çi­yi­nə ad­dım­la­yır. Bu haq­da nə de­yər­di­niz?

- Elə əmək­daş­la­rı­mız var ki, 18-20 il­dir bu­ra­da iş­lə­yir. Bu­ra­da ən bö­yük iş "sta­jı" olan Yu­sif­lə mə­nəm. Qə­zet ya­ra­nan­dan in­di­yə qə­dər bir­gə iş­lə­yi­rik. Son­ra Mə­la­hət Rza­ye­va gə­lib. Mə­la­hət Rza­ye­va­nın 18-19 il­lik əmə­yi var qə­zet­də. Ta­hi­rə Məm­məd­qı­zı 15 il­dir bu­ra­da iş­lə­yir. Anar Bay­ra­moğ­lu 13 il­dir "Şərq"də­dir. Sö­zü­mün ca­nı odur ki, hə­ya­tı­nı uzun il­lər bu qə­ze­tə bağ­la­mış in­san­lar var və for­ma­laş­mış bir kol­lek­tiv­lə iş­lə­yi­rik. Döv­lət bi­zə im­kan­lar ya­rat­dı və tə­şək­kür edi­rəm ki, ənə­nə­vi qə­zet­çi­li­yi ya­şa­dır­lar. Döv­lət bu ənə­nə­ni ya­şat­maq­la Azər­bay­can­da pe­şə­kar jur­na­lis­ti­ka­nı qo­ru­yub sax­la­ma­ğa bö­yük dəs­tək ol­du. Ye­ni me­dia haq­qın­da da­nı­şır­lar. Tə­bii ki, tex­no­lo­gi­ya in­ki­şaf edir, ye­ni me­di­a­nın ele­mentlə­ri var. Müx­tə­lif saytlar fə­a­liy­yət gös­tə­rir, gün ər­zin­də az qa­la iki-üç sayt da mey­da­na gə­lir. Azər­bay­can­da pe­şə­kar saytla­rı­mız var. An­caq on­la­rın sa­yı az­dır, öz­lə­ri xə­bər is­teh­sa­lı ilə məş­ğul olur, bəl­li la­yi­hə­lə­ri, yön­lə­ri var. Qa­lan­lar da kö­çürtmə­lər­lə və s. öz möv­cud­lu­ğu­nu qo­ru­yub sax­la­ma­ğa ça­lı­şır.

- Tə­əs­süf ki, bu hal­lar da var.

- Bu mü­vəq­qə­ti­dir. Ya­dı­nı­za gə­lir­sə, o vaxt biz qə­zet tə­sis edən­də "sa­rı mət­bu­at" nü­mu­nə­lə­ri çox idi, hət­ta on­la­rın alı­cı­la­rı da var­dı.

- Bə­li, hət­ta qı­sa bir dövr ol­du ki, "sa­rı mət­bu­at" ənə­nə­vi cid­di mət­bu­a­tı üs­tə­lə­mə­yə də cəhd et­di...

- Haq­lı­sı­nız, on­lar ti­raj ba­xı­mın­dan cid­di mət­bu­a­tı üs­tə­lə­miş­di. An­caq bu gün on­lar yox­dur, sı­ra­dan çı­xıb, am­ma biz va­rıq. Gö­rü­nür, elektron me­di­a­nın, saytla­rın in­ki­şaf pro­se­si­nin za­ma­na eh­ti­ya­cı var. Za­man hər şe­yi yo­lu­na qo­ya­caq.

- Akif mü­əl­lim, söh­bə­ti­mi­zin əv­və­lin­də de­di­niz ki, "Şərq" yol­çu­lu­ğu­na bir ne­çə qə­ləm ada­mı ilə çıx­mı­sı­nız. Bu gün ya­nı­nız­da on­lar­dan an­caq Yu­sif Nə­zər­li qa­lıb. Yu­sif bə­yi ne­cə qo­ru­du­nuz?

- 24-25 il­dir Yu­sif­lə dos­tuq. Dostlu­ğu­mu­zun ta­ri­xi "Şərq"in ta­ri­xin­dən çox­dur. "7 gün" qə­ze­tin­də bir müd­dət bir yer­də ça­lış­dıq. Bu gün də çi­yin-çi­yi­nə iş­lə­yi­rik. Bi­lir­si­niz, Yu­si­fi bu­ra­dan qo­par­maq üçün çox kə­nar tə­sir­lər ol­du. Bi­lir­di­lər ki, bu qə­ze­tin gə­lə­cə­yi, in­ki­şa­fı iki­miz­dən ası­lı­dır. Ona gö­rə də tə­sir­lər güc­lə­nir­di ki, bi­zim ara­mız­da­kı dostluq, əmək­daş­lıq tel­lə­ri­ni qır­sın­lar. La­kin bu­na na­il ola bil­mə­di­lər. Bu gün bir­gə ad­dım­la­yı­rıq, ina­nı­ram ki, sa­bah da, uzun il­lər bun­dan son­ra da bi­zi ya­na­şı gö­rə­cək­lər. Bi­zim dostlu­ğu­muz qə­ze­tin güc­lən­mə­sin­də və sə­mi­mi kol­lek­ti­vin for­ma­laş­ma­sın­da önəm­li rol oy­na­yıb. Bə­zən gö­rür­sən ki, biz han­sı­sa məc­li­sə qo­şa ge­dən­də de­yir­lər ki, siz ye­nə bir yer­də­si­niz? Biz heç vaxt mü­na­si­bət­lə­ri qı­rıl­ma həd­di­nə gə­ti­rib çı­xar­ma­mı­şıq. İn­cik­lik olub, am­ma onu də­rin­ləş­dir­mə­mi­şik.

- İşi­niz­lə əla­qə­dar tez-tez sə­fər­lər­də olur­su­nuz. Siz ol­ma­yan­da qə­ze­tin işi­nə Yu­sif bəy rəh­bər­lik edir?

- Bə­li. Mən işi ona eti­bar edib ge­di­rəm. Ya­ra­dı­cı­lıq mə­sə­lə­lə­ri onun çiy­nin­də­dir. Əl­bət­tə, im­kan ver­mi­rəm ki, onun işi ağır­laş­sın. Biz ar­tıq re­dak­tor­lar kor­pu­su for­ma­laş­dır­mı­şıq. Jur­na­listlər öz­lə­ri də ar­tıq pe­şə­kar­la­şıb. Am­ma bu­nun­la be­lə, işə nə­za­rət mən­dən son­ra Yu­sif mü­əl­li­min üzə­ri­nə dü­şüb.

- Akif mü­əl­lim, bu iyir­mi il­də nə qa­zan­dı­nız, ya­xud Azər­bay­can oxu­cu­su­na nə qa­zan­dır­dı­nız?

- He­sab edi­rəm ki, cə­miy­yə­tə ki­fa­yət qə­dər al­ter­na­tiv fi­kir­lər gə­ti­rə, prob­lem­lə­ri və o prob­lem­lər­dən çı­xış yol­la­rı­nı ra­di­kal­lıq­la de­yil, çox ağıl­lı for­ma­da gös­tə­rə bil­dik. Azad sö­zün da­dı­nı cə­miy­yət­də hiss et­di­rən me­dia or­qan­la­rın­dan bi­ri­nə çev­ril­dik. Ki­fa­yət qə­dər oxu­cu po­ten­si­a­lı qa­zan­dıq, pe­şə­kar jur­na­listlər ye­tiş­dir­dik. Bun­lar bi­zim 20 il­də qa­zan­dıq­la­rı­mız­dır. Əl­bət­tə, çə­tin­lik­lə­ri­miz də olub, məh­kə­mə pro­ses­lə­ri ilə də üz­ləş­mi­şik. Elə vaxtlar olub ki, iki-üç ay iş­çi­lə­rə ma­aş, qo­no­rar ve­ril­mə­yib, am­ma iş­çi­lər re­dak­si­ya­nı tərk et­mə­yib, fə­a­liy­yət­lə­ri­ni da­vam et­di­rib. Qə­ze­tin öz ənə­nə­lə­ri for­ma­la­şıb və bu­ra gə­lən ye­ni nə­sil də bu­nu ay­dın şə­kil­də mü­şa­hi­də edir.

- Se­vin­di­ri­ci hal­dır ki, "Şərq"də bir ne­çə nəs­lin nü­ma­yən­də­si ça­lı­şır. Bu da jur­na­list nə­sil­lə­ri ara­sın­da əla­qə­ni bər­ki­dir.

- Biz­də gənclər var, or­ta və yaş­lı nəs­lin nü­ma­yən­də­lə­ri iş­lə­yir.

- Elə bir im­za var ki, itir­di­yi­niz üçün tə­əs­süf edir­si­niz?

- Əl­bət­tə. Xey­li im­za­lar var ki, ye­ni­dən on­la­rı "Şərq"ə qay­tar­maq is­tə­yi­rik. Düz­dür, on­la­rın bə­zi­lə­ri­nin ya­zı­la­rı­nı çap edi­rik. Və­fa Al­lah­ver­di­ye­va, Tə­ra­nə Hü­sü­qı­zı, Ra­mil Hü­seyn, Xa­lid Ağa­ə­li­yev, Kö­nül Şa­mil­qı­zı, Tün­za­lə Mə­li­ko­va, Kə­ma­lə Qu­li­ye­va, Afət Tel­man­qı­zı, Şey­da Nə­sib­li, Ay­tən Kə­ri­mo­va, Zül­fü­qar Xe­yir­xə­bər, El­çin Xa­lid­bəy­li, Ya­di­gar Cə­fər­li, Rə­şad Bax­şə­li­yev və baş­qa də­yər­li, ori­ji­nal fi­kir­lə­ri, qey­ri-adi ya­zı dəst-xət­ti olan jur­na­listlər iş­lə­yib "Şərq"də. Ola bil­sin, bə­zi im­za­la­rı qeyd edə bil­mə­dim, üzrlü say­sın­lar. Ya­dı­ma dü­şən­lə­ri de­dim. 

- İyir­mi ya­şı­nı­zı han­sı for­mat­da qeyd edə­cək­si­niz?

- Ge­niş təd­bir nə­zər­də tu­tul­ma­yıb. Əmək­daş­la­rı­mı­zın iş­ti­ra­kı ilə ki­çik yı­ğın­caq ke­çir­mək fik­rin­də­yik.

- Yu­bi­le­yi­niz­də ən bö­yük hə­diy­yə si­zin üçün nə olar­dı?

- Uma­ca­ğı­mız oxu­cu­la­rı­mız­dan­dır an­caq. Bi­zi oxu­sun­lar. Ən bö­yük mü­ka­fat oxu­cu sev­gi­si­dir. İna­nı­ram ki, on­lar bu sev­gi­ni biz­dən əsir­gə­mə­yə­cək.

İra­də SA­RI­YE­VA

P.S "Ba­kı-Xə­bər" qə­ze­ti­nin baş re­dak­to­ru Ay­dın Qu­li­ye­vin və kol­lek­ti­vi­mi­zin adın­dan 20 il­lik yu­bi­le­yi mü­na­si­bə­ti­lə "Şərq"in rəh­bə­ri­ni, əmək­daş­la­rı­nı, ta­le­yi­ni bu qə­ze­tə bağ­la­yan də­yər­li həm­kar­la­rı­mı­zı təb­rik edir, on­la­ra can sağ­lı­ğı, fə­a­liy­yət­lə­rin­də uğur­lar ar­zu edi­rik. Mü­ba­li­ğə­siz de­yə bi­lə­rik ki, "Şərq" oxu­nan qə­zet­dir və bun­dan son­ra da oxu­na­ca­ğı­na qə­tiy­yən şüb­hə et­mi­rik. Yo­lu­nuz uğur­lu ol­sun, əziz "Şərq"çi­lər!!!