Multikulturalizm Azərbaycanda dövlət siyasətidir. Bu fikri Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev dəfələrlə vurğulayıb. Bu gün ölkəmizdə multikultural ənənə inkişaf edir, tolerantlıq yüksək həddədir. Azərbaycan cəmiyyətində multikulturalizm həqiqətən də həyat tərzinə çevrilib.
Ölkəmizdə belə bir ənənə formalaşıb-bir xalqın nümayəndəsi digərinin mənsub olduğu mədəniyyətə, dilə, milli kökə sayğı və hörmətlə yanaşır. Bu, görüntü xarakteri daşımır, insanların mənəviyyatında, davranışında özünə gerçək yer tutub.
Azərbaycanda multikulturalizm anlayışının yüksək səviyyədə təbliği böyük effekt verib. Bu gün ölkəmizdə multikulturalizm dövlət siyasətidirsə, buna dostlarımız sevinir. Prezident İlham Əliyevin müvafiq Sərəncamı ilə 2016-cı ilin "Multikulturalizm ili" elan edilməsi bir daha təsdiqlədi ki, ölkəmizdə bütün mədəniyyətlərin inkişafına, özünü təqdim etməsinə şərait var. Odur ki, bütün xalqların nümayəndələri doğma evlərində-Azərbaycanda öz mədəniyyətlərini təbliğ edir.
Multikulturalizm Azərbaycan Respublikasının dövlət siyasəti kimi artıq özünü doğruldub. Bu sahədə əldə edilən uğurlar bütün dünyada maraqla qarşılanır.
Qanunvericiliyimizdə də bu məsələyə böyük yer verilir. İndiyə qədər Azərbaycan Respublikasının multikulturalizm siyasəti sahəsində həyata keçirdiyi praktiki işlər və tədbirlər saysız-hesabsızdır. Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Respublikasının millətlərarası, multikulturalizm və dini məsələlər üzrə Dövlət müşaviri xidmətinin, eləcə də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Bilik Fondunun və Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin yaradılması, Bakı Slavyan Universitetinin multikulturalizm ənənəsi bu sahədə görülən işlərin tərkib hissəsidir.
Mütəxəssislər vurğulayır ki, adıçəkilən qurumların əsas məqsəd və məramı ölkəmizdə mövcud olan milli müxtəlifliyin qorunub saxlanması, ölkəmizdəki milli azlıqların hüquq və azadlıqlarının dövlət təminatının, milli azlıqlarla bağlı dövlət siyasətinin həyata keçirilməsi, ölkəmizdəki multikultural mühitin öyrənilməsi və dünyada təbliği işinin aparılması, dövlətin din siyasətinin tənzimlənməsinə nəzarət etməkdən ibarətdir.
Qeyd edək ki, 2014-cü ildə Prezident İlham Əliyevin göstərişi ilə Dövlət müşavirliyi xidmətinin qarşısına qoyulan bu məqsədlərin daha rəvan formada həyata keçirilməsi üçün iki yeni dövlət qurumu yaradılıb.
Məlumata görə, 7 may 2014-cü il tarixində Prezidentin imzaladığı Fərmanla Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Bilik Fondu yaradıldı. Bilik Fondunun əsas məqsədi Azərbaycan Respublikasının əhalisini maarifləndirmək, dövlətin daxili və xarici siyasətinin, ictimai-siyasi və sosial-iqtisadi proseslərin mahiyyətini ictimaiyyətə çatdırmaqdan ibarətdir.
Fondun vəzifələri haqqında rəsmi məlumatlarda verilən məlumat belədir:
2.2.1. Azərbaycan Respublikası əhalisinin elmi-texniki, siyasi-ictimai, sosial-iqtisadi, ekoloji və humanitar biliklərini artırmaq məqsədilə təşkilati və təbliğat xarakterli tədbirlər həyata keçirmək;
2.2.2. Azərbaycan Respublikası əhalisinə qloballaşma şəraitində cərəyan edən proseslər haqqında dolğun biliklər çatdırmaq;
2.2.3. azərbaycançılıq məfkurəsinin mahiyyətini, milli-mənəvi və dini dəyərləri təbliğ etmək;
2.2.4. şəxsin fasiləsiz təhsilini, daim yeniləşən, müasir standartlara uyğun biliklərə və dünyagörüşünə yiyələnməsini, şəxsiyyət kimi inkişafını təmin etmək məqsədilə lazımi tədbirlər həyata keçirmək;
2.2.5. gənclərin biliklərinin, bacarıqlarının, peşəkarlıq səviyyələrinin və dünyagörüşlərinin inkişafına dəstək göstərmək;
2.2.6. sağlam həyat tərzini, ətraf mühitin mühafizəsini təbliğ etmək;
2.2.7. Azərbaycan tarixinin və mədəniyyətinin təbliğinə yönəlmiş tədbirlər təşkil etmək;
2.2.8. Azərbaycan Respublikasının dinamik inkişafı və dünya birliyinə inteqrasiyası ilə əlaqədar təhlillər aparmaq, beynəlxalq, regional və ölkədaxili ictimai-siyasi və sosial-iqtisadi prosesləri öyrənmək və ictimaiyyətə çatdırmaq;
2.2.9. Azərbaycan Respublikasının daxili və xarici siyasətinin mahiyyəti ilə bağlı dövlət maraqlarına uyğun dövri mətbuatda materiallar hazırlayıb yaymaq, elmi konfranslar, seminarlar, "dəyirmi masa"lar və disputlar təşkil etmək;
2.2.10. Fondun məqsədlərini gerçəkləşdirmək üçün materiallar çap etdirmək, kitablar, broşürlər, analitik materiallar hazırlamaq və onların yayılmasını təmin etmək.
"Multikulturalizmə giriş" vəsaitində qeyd edilir ki, bundan əlavə, ölkə Prezidenti 15 may 2014-cü il tarixli Fərmanı ilə Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzini yaradıb. Mərkəzin əsas məqsədi azərbaycançılıq məfkurəsinə uyğun olaraq tolerantlığın və mədəni, dini, linqvistik müxtəlifliyin qorunmasını təmin etmək, habelə Azərbaycanı dünyada multikulturalizm mərkəzi kimi tanıtmaq və mövcud multikultural modelləri tədqiq və təşviq etməkdən ibarətdir: "Multikulturalizm Mərkəzinin vəzifələri aşağıdakılardır:
2.2.1. multikulturalizmin və tolerantlığın həyat tərzinə çevrildiyi Azərbaycan gerçəkliyinin mədəni, sosial, siyasi mahiyyətini öyrənmək və təbliği mexanizmini hazırlamaq;
2.2.2. Azərbaycan Respublikasında mədəni-etnoqrafik müxtəlifliyin azərbaycançılığın inkişafına xidmət göstərməsi yollarını müəyyənləşdirib gerçəkləşdirmək;
2.2.3. Azərbaycan Respublikasında mədəni, dini müxtəlifliyin tolerant əsaslarının elmi təhlilini aparmaq və qorunub saxlanması yollarını müəyyənləşdirmək;
2.2.4. müxtəlif bölgələrə aid mədəni irsi öyrənmək, onların müasir dövrdə ahəngdar inkişafının təmin edilməsinə, vətəndaş cəmiyyətinin potensialından istifadə edərək tarix, mədəniyyət və dini abidələrin qorunub saxlanması prosesinə dəstək vermək;
2.2.5. multikultural həyatda müxtəlif bölgələrə aid mədəniyyətlərin bir-birinə təmas dərəcəsini öyrənmək və təşviq etmək;
2.2.6. aidiyyəti elmi qurumlarla əlaqəli şəkildə Azərbaycan Respublikasının müxtəlif bölgələrində qədim mədəniyyət izlərini axtarmaq (arxeoloji tədqiqatları "Tarix və mədəniyyət abidələrinin qorunması haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq təşkil etmək), mədəni, etnoqrafik irsin toplanıb elmi şəkildə öyrənilməsini və qorunmasını həyata keçirmək;
2.2.7. təhsil, mədəniyyət, elm və digər sosial sahələrdə özünü göstərən, şəxsiyyətin mənəvi bütövlüyünün həmahəng inkişafına mane olan müəyyən çatışmazlıqların sistemli şəkildə aradan qaldırılması istiqamətində layihələr gerçəkləşdirmək;
2.2.8. müxtəlif dinlərə mənsub gənc din xadimlərinin peşəkar dini, dünyəvi biliklərinin artırılması istiqamətində tədbirlər həyata keçirmək;
2.2.9. Azərbaycan Respublikasının multikultural nailiyyətlərinin beynəlxalq mütəxəssislər tərəfindən öyrənilərək xarici ölkələrdə təbliğini təmin etmək;
2.2.10. şəxsiyyətin saflaşmasında, xalqlararası, dinlərarası qarşılıqlı hörmət və etimad münasibətlərinin yaranmasında xüsusi xidməti olan görkəmli yerli və xarici ölkə vətəndaşlarının qiymətləndirilməsi, təşviq edilməsi mexanizmini hazırlayıb həyata keçirmək;
2.2.11. multikulturalizm üzrə dünya mütəxəssislərinin, eyni zamanda keçmiş və müasir siyasi, ictimai, elm, mədəniyyət, incəsənət xadimlərinin şəxsi təcrübələrini təhlil etmək və yaymaq.
"Bakı prosesi"nin mahiyyəti, tarixi, məqsədləri və iştirakçıları haqqında bilgi verilən vəsaitdə qeyd edilir ki, "Bakı prosesi" çərçivəsində həyata keçirilmiş əsas tədbirlər, "Bakı prosesi"nin regional təşəbbüsdən qlobal hərəkata çevrilməsi bu sahədə görülən işlərdəndir. I və II Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumları, I,II,III və IV,V Bakı Beynəlxalq Humanitar Forumları "Bakı prosesi" çərçivəsində keçirilib. "Bakı prosesi"nin yaranma tarixindən bəhs edən vəsait müəllifləri bildirir ki, "Bakı prosesi" mədəniyyətlər arasında dialoqun inkişaf etdirilməsini nəzərdə tutan bir təşəbbüsdür: "Bu təşəbbüsü Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyev 2008-ci il 2-3 dekabr tarixlərində Bakıda Avropa və ona qonşu regionların mədəniyyət nazirlərinin "Mədəniyyətlərarası dialoq Avropa və onun qonşu regionlarında davamlı inkişafın və sülhün əsasıdır" mövzusunda keçirilmiş konfransında irəli sürüb. Bu konfransda ilk dəfə olaraq 10 islam ölkəsinin də iştirak etməsi ilə yeni bir formanın əsası qoyulub. Ümumilikdə 48 ölkənin, 8 beynəlxalq təşkilatın və bir sıra beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatlarının yüksək səviyyəli nümayəndələrinin iştirak etdikləri bu konfransda Azərbaycanın təşəbbüsü ilə ilk dəfə olaraq "Mədəniyyətlərarası dialoqun təşviqinə dair Bakı Bəyannaməsi" qəbul edilib, beləliklə də sivilizasiyalar arasında dialoqun inkişafını nəzərdə tutan "Bakı prosesi"nin və bu prosesin uğurla davam etdirilməsi məqsədilə Azərbaycan tərəfindən təklif edilən "Sənətçilər dialoq naminə" layihəsinin əsası qoyulub. Konfransda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin dərin məzmunlu nitqi, irəli sürdüyü təkliflər və tövsiyələr "Bakı prosesi"nin qlobal bir təşəbbüsə çevrilməsinə səbəb olub. "Bakı prosesi"nin əsas aktorları Azərbaycan Respublikası hökuməti, UNESCO, BMT-nin Sivilizasiyalar Alyansı, Avropa Şurası, Avropa Şurasının Şimal-Cənub Mərkəzi, İSESCO, BMT-nin Dünya Turizm Təşkilatı olub".
"Bakı prosesi"nin məqsədlərindən yazan tədqiqatçılar vurğulayır ki, mədəniyyətlər arasında anlaşmanın, dialoqun və tolerantlığın inkişafı, müsəlman və Qərb cəmiyyətləri arasında əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi, xalqlar arasında olan dini və mədəni gərginliyin azadılması məqsədilə barışdıran və sakitləşdirən qüvvələrə dəstək göstərməklə mədəniyyətlər arasında hörmət və qarşılıqlı anlaşmanın qurulması, mədəniyyətin, mədəni irsin və incəsənətin imkanlarını müəyyən etməklə, onların potensialının mədəniyyətlərarası dialoqun və əməkdaşlığın həyata keçirilməsində daha səmərəli istifadəsi, mədəni və bədii fəaliyyətlərin dəstəklənməsi; qarşılıqlı anlaşma və dialoqun qurulması prosesində yaradıcılıq və incəsənət adamlarının təkanverici qüvvə kimi tanınması, üzv ölkələr və vətəndaş cəmiyyətinin cəlb olunması ilə, səlahiyyətli beynəlxalq və regional təşkilatlar arasında dialoqun inkişaf etdirilməsidir: "Bakı prosesi" çərçivəsində həyata keçirilmiş əsas tədbirlər:
1. Avropa Şurasına üzv dövlətlərin mədəniyyət nazirlərinin "Mədəniyyətlərarası dialoq Avropa və onun qonşu regionlarında davamlı inkişafın və sülhün əsasıdır" mövzusunda konfrans (2-3 dekabr, 2008);
2. "Bakı prosesi"nin davamlılığını təmin etmək məqsədilə 2009-cu ilin oktyabr ayında Bakıda keçirilmiş İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv ölkələrin mədəniyyət nazirlərinin VI konfransına Azərbaycanın təşəbbüsü ilə islam ölkələri ilə yanaşı, 10-dan çox Avropa dövlətinin təmsilçisi də dəvət olunub. Konfransda Avropa Şurasına üzv dövlətlərlə İslam Konfransı təşkilatına üzv dövlətlərin iştirakı ilə "Mədəniyyətlərarası dialoq" mövzusunda "dəyirmi masa" keçirilib və birgə kommünike qəbul edilib. 2010-cu il sentyabr ayında BMT-nin Baş Məclisinin 65-ci sessiyasında çıxışı zamanı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin Bakıda Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun keçirilməsi təşəbbüsünü elan etməsi "Bakı prosesi"nin regional bir təşəbbüsdən qlobal hərəkata çevrilməsinə səbəb olub. I Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu (7-9 aprel, 2011), II Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu (29 may-01 iyun, 2013), ümumiyyətlə bu forumlar UNESCO, BMT-nin Sivilizasiyalar Alyansı, Avropa Şurası, Avropa Şurasının Şimal-Cənub Mərkəzi, İSESCO, BMT-nin Dünya Turizm Təşkilatının tərəfdaşlığı ilə reallaşıb".
Azərbaycanda multikulturalizm dövlət siyasətinə çevrilib. Bu siyasətdən xalqlar, mədəniyyətlər, dinlər lazımi səviyyədə yararlana bilir. Belə olmasaydı, dünyada "multikulturalizmin Azərbaycan modeli" nümunəsi böyük əks-səda yaratmazdı.
İradə SARIYEVA
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.