Ana olmaq hər bir qadının arzusu, hər evin, ailənin əsas sütunlarından biridir. Lakin ana olmaq heç də hər qadına asanlıqla nəsib olmur. Övlad sahibi olmaq istəyən ailələr isə bu yolda hər bir addımı mübah sayırlar.
Ana ola bilməyən ailələrə müalicə üsulları haqqında müxtəlif səpkidə vasitələr var. Lakin bəzən yaş ötdükcə qadın orqanizmində olan folekulların gücləri mayalanmaya çatmır və hamiləlik baş vermir. Bu zaman digər cavan qadınlar hamilə qala bilməyən fərdə folekulyar donor olur. Bu, könüllü şəkildə baş verir.
Lakin dəfələrlə sosial şəbəkələrdə yayımlanan, hətta məşhur xəstəxanaların və həkimlərin reklamlarında qadınlara 10 gün ərzində 500-800 manat qarşılığında folekul donor olmaq təklif edilir. Hətta bunun üçün açıq şəkildə uyğun olan kriteriyalar da göstərilir.
Qeyd edək ki, sosial şəbəkədə tək folekul satışı deyil, eyni zamanda sperm “alveri” də aparılır. Təbii ki, müəyyən vəsait qarşılığında. Xüsusən “İnstagram” sosial şəbəkəsində folekul satışının həyata keçirildiyi yüzlərlə səhifə var. Bu səhifələr açıq səviyyədə qadınların işsiz və pula ehtiyacı olmasından istifadə edərək onlara təkliflər irəli sürür.
Ancaq ödənişli donor olmaq qanunla qadağandır. Qanuna əsasən, bu iş könüllü şəkildə olmalıdır. Folekulların köçürülməsi süni mayalanma deməkdir. Süni mayalanma xidmətinin reklam olunması, paylaşılması isə reklam haqqında qanunvericiliyə görə qadağandır.
Hüseyn Axundov: “Süni mayalanma xidmətinin də reklam olunması, paylaşılması reklam haqqında qanunvericiliyə görə qadağandır”
Hüquqşünas Hüseyn Axundovun sözlərinə görə, donorluq xidməti qarşılığında hər hansı ödənişin olması qanunvericilikdə nəzərdə tutulmayıb: “Qanun donorluğun könüllü və pulsuz şəkildə olmasını tövsiyə edir. Lakin çox təəssüf ki, bir çox xəstəxanalarımızda donorluğa pul təklif olunur. Folekulların verilməsi, ümumi götürsək, süni mayalanmaya aiddir. Süni mayalanma xidmətinin də reklam olunması, paylaşılması reklam haqqında qanunvericiliyə görə qadağandır. Bu, kəskin şəkildə qadağan olunmuş haldır və bunun cəzası da nəzərdə tutulur”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, orqan satışı bütün hallarda qanunsuzdur və yolverilməzdir. Azərbaycanda da bunun satışı yolverilməzdir. Düzdür, orqan transplantasiyası dünya təcrübəsində var: “Hər hansı bir vətəndaş öz orqanını bağışlaya bilər, bu, əsasən qohumlar arasında baş tutan bir prosedurdur. Amma burada hər hansı bir əvəzləşdirilmə ola bilməz. Bir şəxs orqanını pul qarşılığında digər şəxsə satırsa, bu cinayətdir. Sosial şəbəkələrdə ödəniş qarşılığında bu cür satışların həyata keçirilməsi yolverilməzdir. Sosial şəbəkələrdə bunun ödəniş qarşılığında alınması, bu adla donorluq da qanunla qadağandır. Bu kimi hallar yolverilməz olaraq qiymətləndirilir”.
Pərvanə Mustafayeva: “Folekul+sperma satan unudur ki, süni mayalamadan doğulan övladı ilə gələcəkdə yolları kəsişə bilər”
Həkim ekspert Pərvanə Mustafayeva bildirdi ki, süni mayalanma ilə bağlı müraciət edəndə qadınların öz sağlamlığı ilə bağlı problemləri meydana çıxa bilər: “Bu zaman qadının normal şəkildə mayalana biləcək və inkişaf edəcək yumurta hüceyrəsi olmadığına görə digər qadının yumurta hüceyrəsindən götürülüb ona qoyulur. Əvvəllər bunu gizli şəkildə edirdilər. Əksər hallarda süni mayalanma olunacaq qadına deyilmir. Yəni ona sizin yumurta hüceyrəniz işə yaramır deyilmir, sadəcə başqa qadının yumurta hüceyrəsi götürülür, mayalandırılır və müraciət edən qadına qoyulur. Dünyaya gələn uşaq tam şəkildə ananın genetikasını daşımır. Doğulacaq körpə sadəcə onun bətnində yetişir, qanı ilə qidalanır, amma onun xarakterik xüsusiyyətlərini, nəslinin genetikasını daşımır. “Donor” qadının yumurta hüceyrəsini tək bir qadına qoymurlar. Bunu mayalayıb bir neçə qadına yerləşdirə bilərlər və onların da dünyaya gətirəcəkləri uşaqlar gələcəkdə evlənə bilərlər. Həmin uşaqlar müəyyən mənada bacı-qardaş sayılır. Bu gələcəkdə çox ciddi genetik pozuntulara səbəb ola bilər ki, bu da müalicəsi mümkün olmayan yeni irsi xəstəliklərin yaranmasına gətirib çıxaracaq. Bunu adi bir vətəndaş bilir, nəinki ixtisaslı həkim. Bu işə çox ciddi nəzarət olmalı, “donor” qadın daha heç kimsəyə yumurta hüceyrəsini verməməlidir. Şübhəsiz ki, buna nəzarət olunmur. Folekul+sperma satan unudur ki, süni mayalamadan doğulan övladı ilə gələcəkdə yolları kəsişə bilər. Belələrinin təsadüfən gələcəkdə evlənməyəcəyinə heç bir təminat yoxdur. Bu gedişlə, yaxın gələcəkdə bacı-qardaş evliliyi qaçılmaz olacaq. Bu artıq milli mentalitet və mənəviyyat məsələsindən çıxıb. Ona görə də bu məsələyə ciddi nəzarət olunmalıdır”.
Günel CƏLİLOVA
