Gürcüstanın həbsdə olan sabiq prezidenti Mixail Saakaşvili ölkənin indiki hakimiyyətini təkcə Qərb tərəfdaşları ilə deyil, həm də ən yaxın qonşuları olan Ermənistan və Azərbaycanla münasibətləri pisləşdirməkdə ittiham edib. Bununla bağlı o bildirib:
"Gürcüstanın baş naziri İrakli Kobaxidze Ermənistandan gürcü QHT-lərini İrəvandan (indi gürcülərlə doludur, çünki əvvəllər Qərbin maliyyəsi ilə Gürcüstanda keçirilən konfransların hamısı İrəvana köçürülüb) qovmağı və onların hesablarını bağlamağı xahiş edir. Paşinyan hökuməti cavab verir ki, Ermənistanın xarici agentlər haqqında qanunu yoxdur və gürcülərin azadlığını məhdudlaşdırmaq üçün səbəb görmür. Öz növbəsində, Kobaxidze İrəvanı malların hərəkətinə məhdudiyyətlərlə hədələyir”.
Sabiq prezident Gürcüstan tərəfinin Azərbaycan üçün də problemlər yaratmağa başladığına diqqət çəkib: “Bu arada Tiflis artıq Azərbaycan üçün malların daşınması ilə bağlı problem yaradıb. Azərbaycan mediası haqlı olaraq bunda Rusiyanın təsirini görür". Belə bir vaxtda Gürcüstanın baş naziri İrakli Kobaxidze Azərbaycana məxsus yük maşınlarının Tiflis və Batumi gömrük məntəqələrində uzun müddət saxlanılması haqqında yayılan məlumatlara münasibət bildirib. O, yerli “Business Media” nəşrinin sualına açıqlamasında belə bir faktın olmadığını deyib. Kobaxidzenin sözlərinə görə, yoxlamalardan sonra yalnız bir yük maşını ilə bağlı konkret səbəbə görə gecikmənin olduğu müəyyən edilib: “Biz bütün mümkün çətinliklər barədə çox səmimi söhbət aparmağa hazırıq”. Qeyd edək ki, bundan öncə Azərbaycana məxsus TIR sürücüləri onların Gürcüstanda gömrük məntəqələrində əsassız olaraq 20 gündən artıq saxlanıldıqlarını iddia ediblər. Yayılan informasiyaları şərh edən Gürcüstan Maliyyə Nazirliyinin Gəlirlər Xidmətindən bildirilib ki, ölkədə yük dövriyyəsinin artması şəraitində beynəlxalq daşımalarda iştirak edən nəqliyyat vasitələri üçün bütün gömrük prosedurları xüsusi aktiv rejimdə həyata keçirilir. Qeyd olunub ki, beynəlxalq yük dövriyyəsinin davamlılığını təmin etmək üçün gömrük məntəqələrinin birgə idarə olunması çərçivəsində Türkiyə, Azərbaycan və Ermənistanın müvafiq gömrük orqanları ilə intensiv əlaqə saxlanılır və vacib problemlərin həlli yolları tez bir zamanda tapılır. Lakin o da faktdır ki, Azərbaycan sürücüləri üçün Gürcüstan sərhədində problemlər hələ sentyabr ayından başlayıb. Yalnız Azərbaycan səfirliyinin məsələyə müdaxiləsindən sonra məsələ həllinin tapmağa başlayıb. Lakin problemin yenidən davam etməsi də istisna deyil. Bu süni məneələr Gürcüstanın Zəngəzur dəhlizinin işə düşməsindən sonra tranzit dövlət statusunu və güzəştli statusunu itirmək qorxusu ilə bağlıdır. Düzdür, Gürcüstanın hökumət rəsmiləri Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh danışıqlarının, o cümlədən Zəngəzur dəhliziüzrə razılaşmaların irəliləyişinə dəstəyini açıq şəkildə ifadə edirlər. Amma əməldə başqa hal müşahidə edilir. Azərbaycanlı yük maşınlarının sürücüləri Gürcüstan gömrükçülərinin onlara qarşı kobud rəftarından, lazımi sənədləşmənin süni şəkildə gecikdirilməsindən şikayətlənirlər. Gürcü gömrüyündə azərbaycanlı sürücülərə “Zəngəzurdan keçin, Zəngəzur dəhliziniz hazır olanda” deyiblər.
Tiflis ağrılı olsa da qəbul edir ki, regionun logistik reallığı dəyişir və Zəngəzur marşrutu artıq uzaq perspektiv kimi müzakirə olunmur. O, gec-tez regionda tranzit balansını dəyişdirəcək. Gürcüstanın regional logistika sahəsində onilliklər boyu monopoliyasını nəzərə alsaq, hətta alternativ marşrutun mümkünlüyü Tiflisdə həssaslıqla qarşılanır. Paradoks ondan ibarətdir ki, Zəngəzur marşrutu bütün region ölkələrinin, o cümlədən Gürcüstanın özünün iqtisadiyyatını gücləndirmək potensialına malikdir. Çünki bu dəhliz Cənub Qafqazda kommunikasiyanı ümumən genişləndirir. Amma bu məntiq bütün səviyyələrdə işləmir və hesablamaların üstünlük təşkil etməli olduğu yerdə bəzən emosional qısqanclıq öz yerini tutur. Bu amil xüsusilə gürcü tərəfinin sürücülərə “Zəngəzurdan keçməyi” təklif etdikdə, onun açılış tarixlərini soruşduqda və bunu neytral, peşəkar söhbətə bənzəməyən intonasiya ilə etdikdə nəzərə çarpır. Ekspertlər məslənin digər tərəfinə də nəzər salır. Gürcüstanın Rusiya ilə münasibətləri son illərdə elə inkişaf edib ki, sonuncunun təsiri fərdi praktik qərarlarda özünü göstərə bilir. Analitiklər ehtimal edirlər ki, Vaşinqtonda Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı razılaşmaların əldə olunması və layihənin bu cür prosesləri öz nəzarətində saymağa adət etmiş şəxslərin iştirakı olmadan irəliləməsi Rusiyada ciddi qıcıq yaradıb. Bu fonda ehtimal etmək olar ki, Rusiyanın maraqları əsasında fəaliyyət göstərən müəyyən gürcü dairələri azərbaycanlı sürücülərə Gürcüstan ərazisindən gediş-gəlişi çətinləşdirən şərait yaratmaq üçün istənilən əlverişli bəhanədən istifadə edir. Bu regional dinamikanı yaxından izləyən ekspertlər tərəfindən getdikcə daha çox qeyd olunan bir ehtimaldır. Ekspertlər isə xatırladır ki, illər ərzində Gürcüstan Azərbaycan hesabına ciddi iqtisadi dividendlər əldə edib. Azərbaycan neft və qaz boru kəmərləri Gürcüstanın iqtisadi dirçəlişində həlledici rol oynayəb və indi də oynayır. Bu layihələr olmasaydı, bu gün Gürcüstanın iqtisadi xəritəsi tam fərqli ola bilərdi. Amma o da nəzərə alınmalıdır ki, Azərbaycanın tranzit imkanları genişdir.
Tahir TAĞIYEV
