Rusyönümlü qüvvələrin məqsədlərinə tam nail olma şansı yoxdur, amma prosesləri ləngitmək, ictimai diskursda şübhə toxumu səpmək imkanları qalır
Rusyönümlü siyasi ekspertlər və eyni qəbildən olan erməni nəşrləri, o cümlədən də "Sputnik Armeniya" Azərbaycan və Ermənistan liderlərininin Kopenhagen görüşünün əhəmiyyətini cəmiyyətdə azaltmağa çalışır.
“Kopenhagendə Paşinyan-Əliyev görüşündən ciddi irəliləyiş gözləmək olmaz”- deyən ekspert Suren Surenyants bildirir ki, bu, sadəcə “bir fincan qəhvə stolu arxasında söhbət” formatında olub. Liderlərin son bəyanatları – Əliyevin “Zəngəzur dəhlizi” barədə sərt çıxışları və Paşinyanın etirazı - tərəflərin mövqelərinin hələ də çox uzaq olduğunu göstərir.
Əsas mübahisə Zəngəzur üzərindən keçəcək marşrutun statusu və Ermənistanın ona nəzarət səviyyəsi ilə bağlıdır. ABŞ-ın iştirakı ilə avqustda imzalanmış Vaşinqton memorandumu hələ də suallar doğurur: sənədə Azərbaycan da imza atıb, amma Əliyev onu “Zəngəzur dəhlizi” adlandırır.
Ermənistan parlamenti isə sülh təşəbbüsünə dəstək qərarı qəbul etsə də, müxalifət buna qoşulmayıb.
Yəni tərəflər arasında hələlik ancaq ritorika və anlayış fərqləri var, real sülh sazişinə yaxınlaşma müşahidə olunmur.
Ermənistanda rusyönlü media və siyasi ekspertlər iki ölkə liderlərinin Kopenhagendəki görüşünü niyə qaralmağa başlayıb?
Baki-xeber.com nəşrinin siyasi analitiklərinə görə, bu siyasi tendensiya bir neçə əsas səbəblə bağlıdır. Ermənistanda rusyönümlü media və ekspertlərin Kopenhagen görüşünü qaralamağa başlaması həm daxili, həm də xarici faktorlarla izah olunur.
Əvvəla, Kopenhagen görüşü Qərbin, xüsusilə də ABŞ və Avropa İttifaqının təşəbbüsləri çərçivəsində baş tutur. Moskva isə Ermənistan-Azərbaycan danışıqlarında əsas oyunçu statusunu itirməkdə davam edir. Rusiya bu prosesdən tam təcrid edilib, lakin Kreml müxtəlif vasitələrlə prosesi öz orbitinə çəkməyə çalışır. Amma Ukrayna müharibəsindən dolayı əli çox zəif olduğundan bunu bacarmır. Bu baxımdan rusyönümlü ekspertlər Qərbin vasitəçiliyi ilə aparılan dialoqu kiçiltməyə, onun əhəmiyyətini azaltmağa çalışırlar.
Digər tərəfdən, avqustda ABŞ vasitəçiliyi ilə imzalanan memorandum Qərbin regiondakı rolunu gücləndirib. Lakin Rusiya bu razılaşmanı öz maraqlarına zidd hesab edir. Çünki Zəngəzur marşrutu üzərində nəzarət Qərb və Ermənistan tərəfindən idarə olunarsa, Moskva Cənubi Qafqazda strateji üstünlüyünü tamamilə itirəcək. Ona görə də, rusyönümlü media görüşün nəticəsini şübhə altına salır ki, cəmiyyət Qərbin təkliflərini real alternativ kimi görməsin. Əvəzində rusyönümlü media və ekspertlər 10 nöyabr üçtərəfli bəyanatını siyasi dövriyyəyə qatmağa, ən pis halda onu 8 avqust razılaşması ilə müqayisə etməyə çalışırlar.
Eyni zamanda, Ermənistan hakimiyyəti Qərblə yaxınlaşmağa meyllidir, amma ölkədə hələ də Rusiyaya bağlı güclü dairələr mövcuddur. Rusiyapərəst media Kopenhagen görüşünü kiçiltməklə Paşinyanın Qərbə inteqrasiya siyasətini zəiflətmək, onu ictimai rəydə uğursuz göstərmək istəyir.
Bununla yanaşı, Əliyevin “Zəngəzur dəhlizi” terminindən istifadəsi və Paşinyanın etirazı rusyönümlü ekspertlər üçün "çox tutarlı" siyasi alibiyə çevrilib. Onlar bu ziddiyyətləri qabardaraq, “Qərbin sponsorluğu ilə sülh mümkün deyil” mesajını cəmiyyətə ötürürlər. Məqsəd odur ki, insanlar Qərbin təşəbbüslərinə ümid bağlamasın, əksinə, “həqiqi vasitəçi yalnız Moskva ola bilər” düşüncəsinə sürüklənsinlər.
Yəni Ermənistanda rusyönümlü ekspertlər və media Kopenhagen görüşünü qaralayaraq, Qərbin vasitəçiliyi ilə sülh prosesini etibarsız göstərməyə, həm Ermənistan cəmiyyətini Qərbdən soyutmağa, həm də Moskvanın vasitəçi rolunu qorumağa çalışırlar.
Rusiyayönümlü qüvvələrin Kopenhagen görüşünü və ümumiyyətlə Qərbin vasitəçilik təşəbbüslərini gözdən salmaq cəhdlərinin uğur şansına gəldikdə isə, onu bir neçə aspektdən qiymətləndirmək olar.
Ermənistanda son illər ərzində əhali arasında Rusiyaya etimad kəskin şəkildə azalıb. Ukrayna müharibəsi, KTMT-nin fəaliyyətsizliyi, 2020 və 2023-cü illərdə Azərbaycanın hərbi üstünlüyü fonunda Moskvanın İrəvana dəstək verməməsi insanların yaddaşında dərin iz qoyub. Ona görə də cəmiyyətin böyük hissəsi Rusiyayönlü ritorikanı şübhə ilə qarşılayır. Bu, onların təsir imkanlarını azaldır.
Bununla yanaşı, Paşinyan hökuməti Qərbə inteqrasiyanı prioritet elan edib, Avropa İttifaqı və ABŞ-la əməkdaşlıq dərinləşir. Dövlət siyasəti Qərb xəttinə yönəldikcə, Rusiyayönümlü qüvvələrin təbliğatı yalnız müxalifət və marginallaşmış qruplar arasında rezonans tapır.
Eyni zamanda, Rusiya həm iqtisadi, həm də hərbi-siyasi baxımdan zəifləyib, Cənubi Qafqazdakı təsir imkanları əvvəlki kimi deyil. Ermənistan cəmiyyətində “Moskva heç nə edə bilmir” düşüncəsi gücləndikcə, rusyönlü ritorika real alternativ kimi görünmür.
Ermənistanda Rusiya ilə açıq yaxınlığı müdafiə edən siyasi qüvvələr (məsələn, Köçəryan, Sərkisyan tərəfdarları) artıq əvvəlki nüfuza malik deyillər. Onların parlamentdə zəif təmsil olunması rusyönümlü arqumentlərin siyasi gündəmi dəyişməsini çətinləşdirir.
Yekun qiymətləndirmə çıxarmağa çalışsaq, rusiyayönümlü media və ekspertlər müəyyən dərəcədə ictimai rəyi çaşdırmağa çalışsalar da, onların geniş təsir imkanları məhduddur. Onların əsas auditoriyası artıq əvvəlcədən Rusiyaya simpatiya bəsləyən qruplardır. Cəmiyyətin ümumi tendensiyası isə Qərbə meyllidir.
Beləliklə, bu qüvvələrin məqsədlərinə tam nail olma şansı çox aşağıdır, amma prosesləri ləngitmək, ictimai diskursda şübhə toxumu səpmək imkanları qalır.
Akif NƏSİRLİ
