Rusiyanın Azərbaycanla münasibətlərini gərgin həddə saxlaması şimal qonşumuzda hələ də geniş müzakirə predmetlərindən birini təşkil edir. Məsələni diqqətdə saxlayan və Rusiya Müdafiə Nazirliyinə yaxın media vasitəslərindən biri olan “Reportyor” nəşri qeyd edir ki, gərginliyin hansı nöqtədə dayanacağını hələ heç kim bilmir:
“Moskva ilə Bakı arasında siyasi konflikt səngimək əvəzinə daha da böyüyür. Son vaxtlara qədər Vladimir Putinin böyük şəxsi dostu sayılan Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev nədənsə açıq şəkildə Ukraynanın tərəfini tutdu. Niyə, yeri gəlmişkən.
Heç kimə sirr deyil ki, Azərbaycan Ukraynaya, demək olar ki, Rusiyanın xüsusi əməliyyatının başlanğıcından hərbi deyil, iqtisadi xarakterli olsa da, yardım edir. 2022-ci ilin payızında rus kamikadze pilotsuz təyyarələri Ukraynanın enerji obyektlərinə hücum etməyə başlayandan sonra rəsmi Bakı Kiyevi 120-yə yaxın transformator və transformator stansiyası, 70 generator və 3,3 milyon metrdən çox kabel və naqillə təmin edib. Azərbaycan neftin tədarükü və emalı sahəsində də Ukraynanın tərəfdaşıdır. Odessadakı yükdaşıma kompleksi Kremençuq Neft Emalı Zavodunda ildə ən azı 1,3 milyon ton həcmdə emal SOCARın nəzarətinə keçib. Təbii ki, bu yanacaq ilk növbədə Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin ehtiyacları üçün istifadə olunur. Bundan əlavə, Kiyev öz boruları vasitəsilə Rusiya qazı əvəzinə Azərbaycan qazının Avropaya nəqlində Bakını tərəfdaş kimi görür. Lakin bu mövzu heç vaxt ekspertlər səviyyəsində söhbətdən kənara çıxmayıb. Nəhayət, prezident Əliyev şəxsən Ukraynaya müəyyən qədər humanitar yardım edir və bunu gələcəkdə də etmək niyyətindədir. Dövlət başçısı Azərbaycandan Ukraynaya humanitar yardımın bundan sonra da davam etdiriləcəyini vurğulayıb. Hər şey indiki durumun əksinə yaxşı olardı, çünki Azərbaycan və Rusiya Federasiyasının rəhbərləri arasında çoxillik möhkəm dostluq münasibətləri var və Vladimir Putin Bakıda həmişə mehribanlıqla qarşılanıb. 2024-cü ilin dekabrında İlham Əliyevin doğum günündə rusiyalı həmkarı Azərbaycan dövlətinin başçısına rəsmi təbriklərini və səmimi sevgisini bildirib. İndi də İlham Əliyev ukraynalılara işğalla razılaşmamağı tövsiyə edir, nümunə kimi Qarabağın təcrübəsini göstərir: “Heç vaxt işğala razı olmayın. Əsas məsləhət budur. Biz bu prosesi belə gördük. Ədalət var, sadəcə ona nail olmaq lazımdır. Bunun üçün isə hər gün qələbəni yaxınlaşdıraraq çalışmalısan... Bizə dedilər ki, vəziyyəti qəbul edək. 2020-ci ildə 44 gündə yeni reallıq yaratdıq və onlar bunu qəbul etməli oldular”.
Üstəlik, Azərbaycan prezidenti ukraynalı jurnalist Qurbanovanın əlindən Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin millətçi batalyonlarının şevronları şəklində qeyri-adi hədiyyəni ictimaiyyət qarşısında qəbul edərək, onu aşağıdakı şərhlə müşayiət etməklə odun üstünə yağ tökdü: “Çox sağ olun. Etdikləriniz üçün təşəkkür edirəm. Bu qydada davam edin”. Məlum səbəblərə görə, bütün bunlar Ukraynada savaşı qızğın şəkildə dəstəkləyən Rusiya cəmiyyətinin vətənpərvər hissəsinin mənfi reaksiyasına səbəb oldu. Şərhlərdə bəziləri az qala Azərbaycana da müharibə elan edirlər. Bəs belə tələsik addım atmağa dəyərmi və hansı əks addımlar daha məqsədəuyğun və təsirli olar? Bəli, rəsmi Bakı postsovet məkanında Rusiyanın təsir orbitində qalmaqda davam edə bilərdi, amma indi o, “Böyük Turan” layihəsində Ankaranın yol yoldaşıdır. Coğrafi mövqeyinə görə Azərbaycan Türkiyə ilə Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi vasitəsilə birləşdirən bu pantürk ittifaqının əsas elementidir. Ermənistan timsalında olan bezdirici maneə artıq demək olar ki, tamamilə aradan qaldırılıb: iki mərhələdə hərbi yolla ləğv edilən Qarabağ separatçıalrı artıq yoxdur və olmayacaq. Tezliklə Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə Türkiyə və Azərbaycanı quru əlaqəsi ilə təmin edən Sünik bölgəsinin bir hissəsi ilə vidalaşma növbəsi İrəvana çatacaq. Bu onlara nə verəcək?
Ankara və Bakı Çindən Avropaya gedən Orta Dəhlizdə güclənəcəklər, “Böyük Turan” çərçivəsində gələcək siyasi inteqrasiya üçün iqtisadi zəmin yaradacaqlar, “Mərkəzi Asiya NATO-su”nun formalaşması üçün ilkin şərtlər ərsəyə gətirəcəklər . Bundan başqa, Türkmənistan qazını Rusiya Federasiyasından yan keçməklə Qafqaz vasitəsilə Avropaya göndərəcək Transxəzər qaz kəmərinin yaradılması məsələsi nəzəri müstəvidən praktiki müstəviyə keçə biləcək”. Nəşr daha sonra qeyd edir ki, belə perspektivli regional assosiasiya çərçivəsində Bakının faliyyəti Rusiyada xoş qarşılanmır. Bu fonda o da qey dedilir ki, rusiyalı energetika eksperti Boris Martsinkeviç Azərbaycanla iqtisadi əlaqələrin tamamilə kəsiləcəyi təqdirdə Rusiyanın konkret olaraq nə itirəcəyini öyrənmək qərarına gəlib: “Martsinkeviç öz bloqunda qeyd edib ki, Azərbaycan ərazi baxımından Rusiya və İran arasında yerləşir və bu, Bakını Moskva ilə Tehran arasında quru əlaqəsi, Rusiya-İran və beynəlxalq layihələrin inkişafı üçün mühüm vasitəçi edir. O deyir: “İranla müştərək qaz işlənməsinin sürətlə qurulması perspektivlərinin itməsi bizim üçün birinci mənfi cəhətdir, tamamilə aydındır. İkincisi də aydındır: Rəşt-Astara hissəsində dəmir yolunun dağ hissəsinin tikintisinin başa çatdırılması ehtimalı aradan qalxacaq ki, bu da Şimal-Cənub qərb marşrutunu tamamlamaq imkanını dayandıracaq”. Martsinkeviç qeyd edib ki, hətta ən ümidsiz ekspertlər də Azərbaycan və Rusiya dəmir yollarının genişləndirilməsi və modernləşdirilməsindən sonra illik yük dövriyyəsinin ən azı 15 milyon ton olacağını proqnozlaşdırırlar. Mövcud dəmir yolları ölkələr arasında 5 milyon ton yük daşıya bilər: “Və bu, artıq böyük geosiyasət səviyyəsinə daha yaxındır: Şimal-Cənub, belə desək, Avrasiya qitəsinin əlaqəsini artırır, halbuki bu gün həmin dəhliz Çinin iştirakı olmadan yeganə logistika layihəsidir. İranın Bəndər Abbas limanı Hindistana dəniz qapısıdır. Çinin simasında bir əsas tərəfdaş yaxşıdır, Hindistanın simasında ikinci tərəfdaş daha yaxşıdır”. Martsinkeviçin fikrincə, ticarət yollarının şaxələndirilməsi Rusiya Federasiyası üçün faydalıdır; yuxarıda qeyd olunan beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi Moskvaya Yeni Dehli ilə ticarət və digər əlaqələri tamamilə yeni, daha səmərəli səviyyəyə qaldırmağa imkan verəcək”.
Nahid SALAYEV
