Vaşinqtondan Ər-Riyada, Londondan Brüsselə qədər bütün paytaxtlarda "inflyasiya fəlakəti" narahatlıqları artmağa başlayıb. Neft qiymətləri 28 fevraldan bəri 50 faiz artıb və əsl fırtınanın hələ qarşıda olduğu xəbərdarlıqlar edilib.
Dünyanın ən böyük neft istehsalçısı olan Səudiyyə Ərəbistanından gələn təhlillər bazarları daha da sarsıdıb. Səudiyyə rəsmilərinin proqnozlarına görə, münaqişə aprelin sonuna qədər davam edərsə, neftin qiyməti bir barel üçün 180 dolları keçə bilər.
"Wall Street Journal" (WSJ) qəzetinin məlumatına görə, bu miqyasda qiymət artımı təkcə enerji böhranını deyil, həm də qlobal tələbatı tamamilə çökdürəcək tənəzzül dalğasını tətikləyə bilər. "Saudi Aramco" mütəxəssisləri Hörmüz boğazındakı tıxanma davam edərsə, qiymətlərin yaxın həftələrdə 150 dollara, daha sonra isə sürətlə 180 dollara yüksələ biləcəyini proqnozlaşdırırlar.
Ümumdünya Ticarət Təşkilatının (ÜTT) məlumatlarına görə, dünyanın gündəlik neft tələbatının 20%-nin keçdiyi Hörmüz boğazında gəmi trafiki demək olar ki, sıfıra düşüb. Münaqişədən əvvəl gündə 138 gəminin keçdiyi bu marşrutun iflic olması enerji qiymətlərinin artmasına birbaşa səbəb olub.
İranın Qətərdəki təbii qaz obyektlərinə hücumu və İsrailin İran qaz yataqlarını hədəf alması Avropada təbii qazın qiymətlərinin bir ay ərzində 90%-dən çox artaraq təxminən 72 avro səviyyəsinə çatmasına səbəb olub.
Qlobal maliyyə qurumları dünyanı, enerji şokunun "ikinci mərhələsinin təsirləri" barədə xəbərdar edir. BVF prezidenti Kristalina Georgieva bildirib ki, neft qiymətlərinin hər 10% artması qlobal inflyasiyanı 40 bazis bəndi artıracaq. Digər tərəfdən, “Fitch Ratings”in baş iqtisadçısı Brayan Koulton neftin 100 dollardan yuxarı olmasının qlobal iqtisadiyyata 500 milyard dollar ziyan vuracağını bildirib.
ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi (FED) inflyasiya proqnozunu 2,7 faizə qaldırıb. Avropa Mərkəzi Bankının (AMB) prezidenti Kristin Laqard isə müharibənin əmtəə bazarlarını sarsıtdığını və real gəlirlərə birbaşa təsir etdiyini bildirdi.
Enerji böhranı adi vətəndaşları da vurur. ABŞ-da yanacağın qiyməti bir ayda 30%-dən çox artaraq qallonu 3,90 dollara çatıb. Dizel qiymətlərində 40% artım təkcə nəqliyyat xərclərini deyil, həm də kənd təsərrüfatından sənayeyə qədər bütün logistika xərclərini artıraraq ərzaq qiymətlərində yeni bahalaşma dalğasına səbəb olub.
Analitiklərin fikrincə, böhran inflyasiyanı üç yolla tətikləyir: Enerji qiymətlərində birbaşa artımlar, İstehsal və logistika xərclərinin artması, qeyri-müəyyənlik səbəbindən qiymət artımlarının daimi xarakter alması…
Tahir TAĞIYEV
