Bakıda “Mərkəzi Asiya - Azərbaycan Yaşıl Enerji Dəhlizi” üzrə birinci inkişaf mərhələsinin Texniki-İqtisadi Əsaslandırma sənədinin müzakirəsinə həsr olunmuş ilk seminar keçirilib. Tədbir Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistandan yüksəksəviyyəli dövlət nümayəndələri, ötürücü sistem operatorları, tənzimləyici qurumlar, Asiya İnkişaf Bankı, Asiya İnfrastruktur və İnvestisiya Bankı və digər maraqlı tərəflərin iştirakı ilə təşkil olunub.
Azərbaycanın energetika nazirinin müavini Orxan Zeynalov layihəni böyük perspektivə malik təşəbbüs kimi dəyərləndirərək, dəhlizin Xəzər və Qara dəniz regionlarını birləşdirməklə Mərkəzi Asiyadan Avropa bazarlarına təmiz bərpaolunan enerjinin ötürülməsini təmin edəcəyini bildirib. Həmçinin layihəyə rəsmi qoşulmuş ölkələrlə yanaşı, digər regional tərəflərin də təşəbbüsdə iştirak etməyə ciddi maraq göstərdiyi qeyd olunub. Ölkəsinin əhəmiyyətli enerji potensialına malik olduğunu vurğulayan Qazaxıstanın energetika nazirinin müavini Sanjar Jarkeşov Qazaxıstanın 2030-cu ilədək ümumi enerji istehsal gücünü 26 QVt-a qədər artırmağı hədəflədiyini və bunun 30-35 faizinin isə bərpaolunan enerji mənbələrinin payına düşəcəyini bildirib. O vurğulayıb ki, Qazaxıstan zəngin enerji ehtiyatlarına malikdir və bu dəhliz vasitəsilə təmiz enerjini Avropa bazarlarına ixrac etmək niyyətindədir. “Özbəkistan Milli Elektrik Şəbəkəsi”nin idarə heyəti sədrinin müavini Feruz Kurbonov da layihəyə böyük maraq göstərdiklərini ifadə edərək, onu yüksək perspektivli təşəbbüs kimi qiymətləndirib. Özbəkistanın ölkə daxilində mühüm enerji infrastrukturlarına böyük həcmlərdə investisiyalar yatırdığını, 2030-cu ilədək regional şəbəkəyə qoşulmaq və Avropaya ixrac etmək üçün əlavə elektrik enerjisi güclərinə malik olmağı hədəflədiyi bildirilib. Asiya İnkişaf Bankının Azərbaycan üzrə direktoru Sunniya Durani Camal isə layihənin regionda bağlantıların möhkəmlənməsinə dəstək verəcəyini bildirib. Onu da qeyd edək ki, “Mərkəzi Asiya-Azərbaycan Yaşıl Enerji Dəhlizi”nin texniki-iqtisadi əsaslandırması Asiya İnkişaf Bankı və Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankı ilə tərəfdaşlıq çərçivəsində hazırlanır və 2025-ci ilin aprel ayında imzalanmış Anlaşma Memorandumu ilə dəstəklənir. Faktdır ki, “Mərkəzi Asiya-Azərbaycan Yaşıl Enerji Dəhlizi” layihəsi regionda enerji əməkdaşlığının gücləndirilməsi və bərpa olunan enerji potensialının səmərəli istifadəsi baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu layihə Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Azərbaycan arasında enerji əlaqələrinin inkişafına, həmçinin Avropa bazarlarına ekoloji təmiz enerji ixracına yeni imkanlar yaradır. Mərkəzi Asiya regionu böyük bərpa olunan enerji potensialına malikdir. Xüsusilə Qazaxıstan və Özbəkistan kimi ölkələr geniş günəş və külək enerjisi ehtiyatları ilə seçilir. Bu ölkələrdə böyük ərazilər günəşli iqlimə və güclü külək axınlarına malik olduğundan alternativ enerji layihələrinin həyata keçirilməsi üçün əlverişli şərait mövcuddur. Lakin bu enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çıxarılması üçün uyğun infrastruktur və enerji ötürmə sistemləri tələb olunur. Məhz bu nöqtədə Azərbaycan mühüm tranzit və enerji mərkəzi rolunu oynayır.
Azərbaycan coğrafi mövqeyinə görə Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında strateji körpü funksiyasını yerinə yetirir. Ölkə artıq uzun illərdir ki, neft və qazın beynəlxalq bazarlara daşınmasında mühüm rol oynayır. Enerji infrastrukturu, inkişaf etmiş boru kəmərləri və elektrik ötürmə sistemləri Azərbaycanın regionda enerji qovşağı kimi mövqeyini gücləndirib. Yaşıl enerji dəhlizi layihəsi isə bu mövqeyi yeni istiqamətdə – bərpa olunan enerji sahəsində daha da möhkəmləndirir. “Mərkəzi Asiya – Azərbaycan Yaşıl Enerji Dəhlizi”nin əsas məqsədi Mərkəzi Asiya ölkələrində istehsal olunan bərpa olunan enerjinin Xəzər dənizi vasitəsilə Azərbaycana, buradan isə Gürcüstan və Avropa ölkələrinə ötürülməsidir. Bu proses enerji ötürmə xətləri, sualtı elektrik kabelləri və regional enerji infrastrukturu vasitəsilə həyata keçirilir. Layihə həyata keçirildikcə region ölkələri üçün yeni enerji ticarəti imkanları yaranır və bu, Avropanın enerji təhlükəsizliyinə mühüm töhfə verir. Bu dəhlizin ən mühüm üstünlüklərindən biri ekoloji baxımdan təmiz enerji mənbələrinin inkişafına təkan verməsidir. Yaşıl enerji layihələri karbon emissiyalarının azaldılmasına və iqlim dəyişikliklərinin mənfi təsirlərinin zəiflədilməsinə kömək edir. Dünyada enerji istehsalının əhəmiyyətli hissəsi hələ də fosil yanacaqlara əsaslandığı üçün bərpa olunan enerji mənbələrinin genişləndirilməsi qlobal ekoloji siyasətin əsas hədəflərindən biridir. Bu baxımdan “Mərkəzi Asiya – Azərbaycan Yaşıl Enerji Dəhlizi” regionda ekoloji cəhətdən dayanıqlı enerji modelinin formalaşmasına xidmət edir. Layihənin iqtisadi əhəmiyyəti də olduqca böyükdür. Enerji ixracı Mərkəzi Asiya ölkələrinin iqtisadi inkişafında mühüm rol oynayır. Yaşıl enerji layihələrinin həyata keçirilməsi yeni investisiyaların cəlb olunmasına, infrastrukturun inkişafına və yeni iş yerlərinin yaradılmasına səbəb olur. Eyni zamanda Azərbaycan üçün də bu layihə iqtisadi və strateji baxımdan faydalıdır. Azərbaycan yalnız enerji istehsalçısı deyil, həm də enerji tranzit ölkəsi kimi mövqeyini gücləndirir. Bundan əlavə, yaşıl enerji dəhlizi regional əməkdaşlığın inkişafına da müsbət təsir göstərir. Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Azərbaycan arasında enerji, nəqliyyat və iqtisadi sahələrdə əməkdaşlıq daha da genişlənir. Bu cür iri layihələr region dövlətləri arasında qarşılıqlı etimadı artırır və uzunmüddətli tərəfdaşlıq münasibətlərinin formalaşmasına kömək edir. Nəticədə regionda siyasi və iqtisadi sabitlik daha da möhkəmlənir. Avropa üçün də bu layihənin əhəmiyyəti böyükdür. Avropa İttifaqı son illərdə enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə xüsusi diqqət yetirir. Bərpa olunan enerji mənbələrinin idxalı Avropanın enerji təhlükəsizliyini artırmaqla yanaşı, iqlim siyasətinin həyata keçirilməsinə də kömək edir. “Mərkəzi Asiya – Azərbaycan Yaşıl Enerji Dəhlizi” Avropanın yaşıl enerji strategiyasına uyğun olaraq yeni və etibarlı enerji mənbələrinin formalaşmasına şərait yaradır. Azərbaycanın özündə də yaşıl enerji sahəsində böyük potensial mövcuddur. Xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələri yaşıl enerji zonası kimi inkişaf etdirilir. Günəş, külək və su enerji resurslarının geniş istifadəsi Azərbaycanın enerji balansında bərpa olunan enerji payının artmasına kömək edir. Bu isə ölkənin enerji ixrac imkanlarını genişləndirəcək və yeni regional layihələrdə iştirakını gücləndirəir. Beləliklə, “Mərkəzi Asiya – Azərbaycan Yaşıl Enerji Dəhlizi” təkcə enerji layihəsi deyil, həm də regionun iqtisadi, ekoloji və siyasi inkişafına xidmət edən strateji təşəbbüsdür. Bu layihə bərpa olunan enerji resurslarının səmərəli istifadəsinə, region ölkələri arasında əməkdaşlığın güclənməsinə və Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına mühüm töhfə verir. Gələcəkdə bu cür layihələrin həyata keçirilməsi regionun qlobal enerji bazarında rolunu daha da artıracaq və dayanıqlı enerji sisteminin formalaşmasına xidmət edəcək.
Ramil QULİYEV
