2025-ci il üzrə Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsi 49.4 milyard ABŞ dollarına çatıb. Bu barədə Dövlət Gömrük Komitəsi məlumat yayıb. Bu, 2024-cü illə müqayisədə 3.8 faiz çoxdur.
Bu dövr üzrə ixracın həcmi 5.7 faiz azalaraq 25.04 milyard dollara düşüb. İdxal isə 15.8 faiz artaraq 24.4 milyard dollara yüksəlib. Bu isə xarici ticarət saldosuna mənfi təsir edib. Ötən il xarici ticarətin müsbət saldosu 8.3 dəfə azalaraq 663 milyon dollara enib. 2024-cü ildə bu rəqəm 5.5 milyard dollar təşkil etmişdi. Rəsmilər idxalın artmasını, əsasən, ölkənin qızıl alışı ilə izah edirlər. İqtisadçılar vurğulayırlar ki, ölkənin ixracının 85 faizi neft və qazın payına düşür. Ötən il Azərbaycanda həm neft hasilatı azalıb, həm də o ucuzlaşıb. Bu da xarici ticarətə təsir edib. Xatırladaq ki, xarici ticarət saldosu ölkənin ixracı ilə idxalı arasındakı fərqi ifadə edir. İxracın idxalı üstələdiyi vəziyyət müsbət ticarət saldosu adlanır və bu, ümumilikdə iqtisadi sabitlik və maliyyə dayanıqlığı baxımından müsbət göstərici sayılır. Lakin bu müsbət saldonun azalması bir sıra iqtisadi, maliyyə və sosial fəsadlara yol aça bilər. Müsbət ticarət saldosunun azalması ixracdan əldə olunan valyuta gəlirlərinin azalması deməkdir. Bu isə ölkəyə daxil olan xarici valyutanın həcmini aşağı salır. Xarici valyuta təklifi azaldıqda, ona tələbat isə yüksək qaldıqda milli valyutanın dəyəri zəifləyə bilər. İxrac iqtisadi artımın mühüm mənbələrindən biridir. Müsbət ticarət saldosunun azalması ixrac sektorunda istehsal həcmlərinin azalmasına gətirib çıxarır. İxrac yönümlü sahələrdə istehsalın azalması iş yerlərinin ixtisarına gətirib çıxara bilər. Xüsusilə sənaye və kənd təsərrüfatı sahələri bu prosesdən daha çox təsirlənir. İxracın azalması nəticəsində ixrac rüsumları və vergilərdən daxilolmalar azalır, dövlətin gəlir bazası zəifləyir, büdcə kəsiri riski artır. Bu isə dövlətin sosial və infrastruktur layihələrini maliyyələşdirmə imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. Xarici ticarətin müsbət saldosunun azalması təkcə statistik göstərici deyil, iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinə təsir edən kompleks və çoxşaxəli bir prosesdir. Bu hal uzun müddət davam edərsə, maliyyə sabitliyi, iqtisadi artım və sosial rifah üçün ciddi risklər yarada bilər. Buna görə də ixracın şaxələndirilməsi, yerli istehsalın gücləndirilməsi və rəqabətqabiliyyətli məhsulların istehsalı dövlətin iqtisadi siyasətində prioritet istiqamətlərdən biri olmalıdır.
Ramil QULİYEV
