Dünyada baş verən böhran, qonşu dövlətlərlə sərhədlərin bağlı olması, neft gəlirlərimizin son 5-6 ildə 25% azalması və daha bir çox obyektiv və subyektiv faktorlar səbəbindən Azərbaycanda da iqtisadi inkişaf tempinin yavaşıması hər kəsin həyatında aydın hiss olunur. Ələlxüsus Yeni ilin başlaması ilə hər sahədə qiymətlrin avtomatik artması, əhalidə müəyyən narazılıq doğurur. Belə vəziyyətdə dövlətimizin bir sıra ekstern tədbirlərə əl atması qaçılmazdır ki, belə təkliflərdən birini mən burada müzakirəyə çıxarmaq istəyirəm.
Məlum olduğu kimi yaxın 6-7 il bundan əvvələ kimi Azərbaycan Vergilər və iqtisadiyyat nazirliyi bir-birindən ayrı idi və bunlar əslində tam şəkildə bir-birinə əks maraqları olan qurumlardır: biri sahibkarların, digəri isə dövlətin maraqlarını tam şəkildə özünə prioritet hesab edən bir qurumdur. Optimal vəziyyət onların bir-biri ilə dartışmasından ortaya çıxırdı: Vergi normadan artıq müəyyən ediləndə İqtisadi İnkişaf naziri həyəcan təbili çalır, səsini ucaldıb əndazəni qoruyurdu. Bu 2 nazirlik birləşdirildən sonra sahibkarların hüquqlarını, maraqlarını müdafiə edən, onların şikayət edə biləcəyi heç bir qurum mövcud deyil. İqtisadiyyat nazirliyi bütün vasitələrlərlə ancaq büdcəyə daha çox vergini necə cəlb etmək barədə o qədər düşünür ki, bəzən bu məsələdə əndazəni unudur aqressivləşir və sahibkarların maraqlarını tapdaladığını görə bilmir. Yəni Sahibkarlara vəkil vəzifəsini icra edən İqtisadi İnkişaf Nazirliyi ləğv edildi, onlara qarşı Prokuror qismində çıxış edən Vergilər Nazirliyi faktiki olaraq saxlanıldı – sadəcə adı dəyişdirilmiş formada.Beləliklə iqtisadiyyatın bütün sektoru bir qurumun monopoliyasına düşdü.
Təklifim bundan ibarətdir ki, vaxtilə Vergilər Nazirliyi ilə İqtisadi inkişaf nazirliyinin birləşdirilməsinin məqsədəuyğun olub-olmaması faktı araşdırılsın, və məqsədəuyğun olmadığu müəyyən edilərsə, onlar yenidən bir-birindən ayrılsın. Ayrılmasa da, o zaman sahibkarların maraqlarını qoruyan, onların problemləri ilə məşğul olan, onların şikayət edə biləcəyi nəsə bir dövlət qurumu yaradılsın.
Ümumiyyətcə, dünya ölkələrində problemli sahəni xüsusi dövlət nəzarətinə almaq üçün o sahədə differensiallaşma aparılır və o sferaya daha çox diqqət və resurs ayırmaq üçün o sektor şaxələndirir. Məsələn, ayrı-ayrı dünya ölkələrində "Sənaye Nazirliyi" [Fransa, Almaniya, Rusiya...], “Yüngül Sənaye Nazirliyi” (Çin, Vyetnam, Kuba [əvvəllər SSRİ-də də var idi]...), “Xidmət Sənayesi Nazirliyi” (Koreya, Yaponiya...), “Sahibkarlıq və Kiçik Biznes Nazirliyi” (Ingiltərə, Cənubi Koreya, Özbəkistan...), “Ticarət və Sahibkarlıq Nazirliyi” (Qırğızıstan, Gürcüstan...), “İnvestisiya və İnkişaf Nazirliyi” (BƏƏ, Özbəkistan, Qazaxıstan...), “Regional İnkişaf Nazirliyi” (Polşa, Çexiya, Türkiyə...), “İqtisadi İslahatlar və Yeniliklər Nazirliyi” (Çin [“NDRC”], Hindistan [“NITI Aayog”], Braziliya, Gürcüstan...), “Vergilər Nazirliyi” [Rusiya, Gürcüstan, Qazaxıstan...], "Ticarət Nazirliyi" [ABŞ, Türkiyə...], “İxrac və İdxal Nazirliyi” (Çin, Misir, Nigeriya...), "İnvestisiya Nazirliyi" [Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ, Malaziya, Özbəkistan...], "Planlaşdırma və İnkişaf Nazirliyi" [Braziliya, Hindistan, Banqladeş...], "Balıqçılıq və Dəniz Sərvətləri Nazirliyi" [Norveç, İndoneziya, Yaponiya...], ayrıca “Elm və Texnologiya nazirliyi” (İngiltərə [DSIT], Çin, Cənubi Koreya, Hindistan, Braziliya...) və s. kimi nazirliklər mövcuddur. Bəlkə biz doğrudan da təsəvvür etdiyimiz qədər də hamıdan ağıllı deyilik, və nəhayət ki, başımızı qaldırıb, inkişaf etmiş dövlətlərin idarəçilik modelinə nəzər salsaq, büdcəni doldurmağın vergi və cərimələrdən savayı da yollarının tapa bilərik?
Mən də bugünük iqtisadiyyatımızın bəzi problemlərinin, iqtisadiyyat kimi mürəkkəb və çoxşaxəli bir sektora tək bir nazirliyin təkbaşına tam və effektiv nəzarət edə bilməməsi, rəqabət mühitinin olmamasından, bəzən də öz işini təkmilləşdirməyə marağının olmaması ilə əlaqələndirirəm. Bu səbəbdən də bu sahəni tək bir nazirliyin monopoliyasından alıb, dünya təcrübəsinə uğun olaraq yeni yaradılacaq və bir-birindən asılı olmayan 3-4 yeni nazirliyin, qurumun nəzarətinə verməyin daha məqsədəuyğun olmasını düşünürəm.
C.Məmmədov
