Azərbaycanda yoxsulların sayı son1 il ərzində 30 faiz artıb. 2019-cu ildə rəsmi rəqəmlər ölkə əhalisinin 4.8 faizinin yoxsul olduğunu bildirirdisə, 2021-ci ilin əvvəlində bu rəqəm 6.2 faizə yüksəlib. Yəni 1 il ərzində yoxsul sayılan şəxslərin sayı 30 faizə yaxın artıb.
Bu, həm də 2011-ci ildən sonra yoxsulluğun səviyyəsinin çatdığı ən yüksək həddir. Bu ilin əvvəlində ölkə əhalisinin təxminən 10 milyon 120 min nəfər olduğunu nəzərə alsaq, deməli, tək rəsmi rəqəmlərə görə, ölkədə təxminən 630 min yoxsul şəxs var. Bu hələ rəsmi rəqəmlərdir, qeyri-rəsmi rəqəmlərə görə yoxsulluğun səviyyəsi daha yüksəkdir.
Bəzi ekspertlərin dəyərləndirməsinə görə, Azərbaycanda yoxsulluq göstəricisi bir çox orta və yüksək gəlirli ölkədən daha aşağıdır. Hətta Dünya Bankı da 2019-cu ildə yayımladığı hesabatında Azərbaycanda yoxsulluq göstəricisinin rəsmi açıqlanan rəqəmdən təxminən beş dəfə çox - 24 faiz olduğunu qeyd edib.
Məlumat üçün qeyd edək ki, yoxsulluq - yaşamaq üçün qaçılmaz olan ərzaq, qeyri-ərzaq və xidmətlərin minimum toplusunun istehlakını, eləcə də iş qabiliyyətinin saxlanmasını ödəyə bilməyən fərdin və ya sosial qrupun iqtisadi durumunun səciyyəsidir. Azərbaycan qanunvericiliyinə görə, rəsmi təsdiqlənən yaşayış minimumundan aşağı gəlirli insan yoxsul sayılır. Ötən il bu hədd 195 manat idi. Yoxsulluq səviyyəsinin müəyyənləşdirilməsi üçün ilk əvvəl ölkədə yaşayış minimumunun dəyəri hesablanır. Yaşayış minimumunun dəyəri yoxsulluq həddi kimi qəbul edilir. Adambaşına gəlirləri yaşayış minimumunun dəyərindən aşağı səviyyədə olan əhalinin xüsusi çəkisi yoxsulluq göstəricisidir və bu əhali yoxsul əhali sayılır.
Bütün bu deyilənlərin fonunda maraqlıdır, Azərbaycanda yoxsulların sayının arması təkcə pandemiya ilə əlaqədardır, yoxsa digər iqtisadi problemlər də bu artıma təsir edir?
“Bunun əsas səbəbi ölkədə yetərincə iş yerlərinin açılmasının təşkil edilməməsi ilə əlaqədardır”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən sabiq maliyyə naziri, professor Fikrət Yusifov bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Bütün bunlar cəmiyyətin sosial durumunun hansı səviyyədə olmasını xarakterizə edir. Əgər rəsmi olaraq yoxsulların sayı 1 il ərzində bu qədər artıbsa, bu, cəmiyyətdə sosial durumun pisləşməsinin bir əlamətidir. Ona görə də bu vəziyyəti yaradan səbəblər hökumət tərəfindən araşdırılmalıdır. İlk növbədə bunun səbəbləri müəyyən edilməlidir. Təbii ki, bunun səbəblərindən biri pandemiyanın yaratdığı iqtisadi fəsadlarla bağlıdır. Bütün dünyada, o cümlədən Azərbaycan iqtisadiyyatında təlatümlər yaşandı. Ancaq Azərbaycanda yoxsulluğun artmasının əsas səbəbi təkcə bu deyil. Bunun əsas səbəbi ölkədə yetərincə iş yerlərinin açılmasının təşkil edilməməsi ilə əlaqədardır. Əslində hökumət regionlarda iş yerləri açmamalıdır. Hökumət iş yerlərinin açılması ilə bağlı ölkədə əlverişli şərait yaratmalıdır ki, iş adamları, sahibkarlar, kiçik və orta biznes təmsilçiləri real hərtərəfli dəstək alsın. Regionlar inkişaf etsin. Bunun üçün hərtərəfli şərait olsa, o zaman ölkədə iqtisadi fəallıq artacaq. Nəticədə çoxsaylı iş yerləri açılacaq və yoxsulların sayı azalacaq. Məşğulluğun səviyyəsi artarsa, bu, ailə büdcəsinin formalaşmasına müsbət təsir edəcək. Ona görə də xüsusi proqramlar çərçivəsində regionların potensialı nəzərə alınmaqla kiçik və orta biznes layihələrinin reallaşmasına xüsusi önəm verilməlidir. Sahibkarların kredit resurslarına əlçatanlığı təmin edilməlidir. Bu gün bir sıra biznes qurmaq istəyənlərin qabiliyyəti var, amma əlində vəsait yoxdur. Belə olan halda, əlbəttə ki, iqtisadi inkişafdan söhbət gedə bilməz. Ona görə də ciddi və sistemli işlər görülməlidir. Nə qədər ki praktiki olaraq bu yöndə işlər görülmür, yoxsulluq artacaq”.
Bu baxımdan professor hesab edir ki, dövlət əlində olan böyük vəsaitlərdən istifadə etməklə xüsusi proqramlar həyata keçirməlidir.
Vidadi ORDAHALLI
