Bu ay Konstitusiyaya edilməsi nəzərdə tutulan dəyişikliklər ölkədə idarəçilik sistemində yeni bir mərhələnin başlanğıcı kimi də qiymətləndirilə bilər. Artıq bəllidir ki, dəyişikliklər həyata keçəcəyi təqdirdə bu, Azərbaycanın idarəçilik modeli ilə yanaşı, iqtisadi, sosial inkişafında da əsaslı dəyişikliklərə gətirib çıxaracaq.
Ümumiyyətlə, Konstitusiyaya təklif olunan dəyişikliklər ölkədə vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının qorunması, dövlət strukturlarının təkmilləşdirilməsi, Silahlı Qüvvələrin gücləndirilməsi, respublikanın təhlükəsizlik sisteminin möhkəmləndirilməsi baxımından da böyük əhəmiyyət kəsb edir. Hesab edilir ki, bu dəyişikliklər çox vacibdir və günün tələblərinə tam cavab verir. Digər tərəfdən, qeyd olunduğu kimi, dəyişiklikləri şərtləndirən əsas məqamlardan biri də ölkənin iqtisadi inkişafı ilə bağlıdır. Hakim düşərgədə bu mənada dəyişikliklər olduqca vacib sayılır. Burada diqqət ona yönəlir ki, son illərdə ölkə iqtisadiyyatının həcmi dəfələrlə artıb, sərmayə yatırımı axını güclənib, iqtisadi inteqrasiya prosesi dərinləşib. Eyni zamanda Azərbaycan iqtisadiyyatı Cənubi Qafqazın ən güclü iqtisadiyyatına çevrilib, ölkəmizin dünya iqtisadiyyatında yeri və rolu əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlib. Xüsusilə Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində əhəmiyyəti xeyli artıb. Başqa sözlə, yaşanan inkişaf sayəsində Azərbaycan iqtisadiyyatı bütünlüklə yeni parametrlər kəsb edərək dünya iqtisadiyyatının ayrılmaz bir parçasına çevrilib. Bu mənada hakim düşərgədə hesab edilir ki, iqtisadi inkişafın dinamikasının yüksəkliyi çox çevik iqtisadi idarəçilik mexanizminin olmasını şərtləndirir. Hesab edilir ki, bu fakt da Konstitusiyaya təklif olunan dəyişikliklərin mühüm əhəmiyət kəsb etməsinə gətirib çıxarır. Məsələyə bu aspektdən yanaşan iqtisadçı Vüqar Bayramov paylaşdığı şərhdə Konstitusiyaya dəyişikliklərin iqtisadi sahədə yeni idarəçiliyə gətirib çıxaracağını bildirir. Onun fikrincə, vitse-prezidentlik institutunun formalaşdırılmasını post-neft dövrünün tələbi kimi qiymətləndirmək lazımdır. Ekspertin sözlərinə görə, Konstitusiya Aktı layihəsində, bir sıra inkişaf etmiş ölkələrdə olduğu kimi, Azərbaycanın siyasi idarəçilik sistemində də ilk dəfə olaraq vitse-prezidentlik institutunun yaradılması nəzərdə tutulub: "Yeni formalaşdırılacaq vitse-prezidentlik institutu idarəetmə sisteminin institutsional təkmilləşməsi, onların səlahiyyətlərinin optimallaşdırılması və dəqiqləşdirilməsinə şərait yaratmaqla iqtisadi islahatların daha yaxşı koordinasiyası və miqyasının genişləndirilməsi baxımından təqdirəlayiqdir. Bu, islahatların aparılmasına daha fərqli yanaşmanın reallaşması deməkdir. Eyni zamanda, yeniləşən idarəetmə sistemi iqtisadi proqramların icrasında çevikliyi də artıracaq. Vitse-prezidentlik institutunun formalaşdırılması islahatların çevik idarəedilməsi və əlaqələndirilməsi baxımından vacibdir".
V.Bayramovun fikrincə, Azərbaycan Prezidentinin iqtisadi islahatlar üzrə köməkçi postunun yaradılmasından sonra islahatların, xüsusən də struktur dəyişikliklərinin genişləndirilməsi ondan xəbər verir ki, idarəetmə strukturunun yeniləşməsi islahatların sürətlənməsinə müsbət təsir göstərir:"Nəticədə yeni dəyişikliklər Nazirlər Kabinetinin fəaliyyətinə yeni baxışın ortaya qoyulması və bu fəaliyyətin təkmilləşdirilməsinə baza yarada bilər. Güman olunur ki, dəyişikliklər Nazirlər Kabinetinin idarəetmədəki ənənəvi rolunun da dəyişidirilməsinə səbəb olacaq. Nəticədə islahatların birbaşa idarə edilməsi mexanizmi yeniləşəcək. Bu baxımdan vitse-prezidentlik institutunun formalaşdırılmasını postneft dövrünün tələbi kimi də qiymətləndirmək lazımdır".
Digər ekspertlər də hesab edir ki, əldə olunmuş iqtisadi yüksəlişin davamlılığının təmin edilməsi, yeni çağırışların vaxtında dəyərləndirilməsi üçün də barəsində bəhs edilən dəyişikliklər zəruri əhəmiyyət kəsb edir. Digər tərəfdən, islahatları şərtləndirən səbəblərdən söhbət açarkən xarici iqtisadi amillərə də diqqət yetirmək vacibdir. Söhbət həm neftin qiymətlərinin kəskin sürətlə aşağı düşməsindən, həm uzun sürən maliyyə-iqtisadi böhranından, həm də iqtisadi proseslərin proqnozlaşdırıla bilməyən mərhələyə daxil olmasından gedir. Bütün bunların Azərbaycana təsirini minimallaşdırmaq üçün isə iqtisadi idarəçilikdə yeni mexanizmlərin yaradılması vacib əhəmiyyət kəsb edir.
Nahid SALAYEV
