Alkoqolizmdən qeydə alınan ölümlərə görə Azərbaycan 183 ölkə sırasında 53-cüdür. Bu barədə "Worldexpectancy" agentliyi məlumat yayıb. Bununla da Azərbaycan həmin siyahıda ən risqli ölkələrdən biri kimi dəyərləndirilib.
Alkoqolizm spirtli içkilərin istifadəsi nəticəsində yaranan və xroniki intoksikasiya doğuran, spirtli içkilərdən psixi və fiziki asılılıqla, habelə digər mənfi tibbi-sosial nəticələrlə ifadə olunan xəstəlikdir. Hazırda da Bakı küçələrində gözümüzə tüfeyli həyat tərzi sürən insanlar dəyir. Onlar alkoqolizm xəstəliyindən əziyyət çəkənlərdir.
“Uşaq yaşlarda içkiyə marağa səbəb onların qohumlar tərəfindən içkiyə “təhrik“ edilməsi də...”
Alkoqol asılılığından necə azad olmaq barədə psixoloq Könül İsmayılova ilə həmsöhbət olduq.
- Alkoqolizm xəstəliyindən əziyyət çəkənlər arasında niyə ölkəmiz ön sıradadır?
- Alkoqolizmin artma səbəblərindən biri əhalinin davranış formasıdır. Yəni insanların alkoqola olan meyilliliyi. Hazırda kifayət qədər spirtli içkilər satılır. İnsanların maddiyyata marağı artıb. Maddiyyata meylləndikcə, insanları əyləncə, kef məclisləri daha çox cəlb edir. Beləcə, içkiyə maraq artır, mənəvi dəyərlər arxa plana keçib. Bu təkcə Azərbaycanda yox, bütün dünyada belədir
- Alkoqol asılılığından necə azad olmaq olar?
- Alkoqollu içkilər, narkotiklər və bu kimi zərərli vərdişlər insanda asılılıq yaradır. Bu asılılıq da insanın iradəsindən irəli gəlir. İnsanın beyni sağ və sol yarımkürələrdən ibarətdir. Sağ yarımkürə hisslər, sol yarımkürə isə məntiqlə çalışır. Həmin məqamlarda isə daha çox insanın emosional hissləri hərəkətə keçir. Şəxsin stressə davamsız olmağı, özgüvən əskikliyi, cəmiyyətə adaptasiya ola, özünü təsdiq edə bilməməyi zərərli vərdişlərdən asılılığa gətirib çıxarır. Həmçinin insanın psixoloji olaraq yüklənməsi, şəxsin "məni”ni tapa bilməməyi, natamamlıq kompleksi yaşaması bu və ya digər zərərli vərdişlərə yiyələnməsinə səbəb olur. Bu asılılıqdan qurtulmanın kifayət qədər yolları mövcuddur. Reabilitasiya mərkəzləri var ki, həmin mərkəzlərdə bu insanlarla iş aparılır. Bu asılılıq halları daha çox psixoloji yüklənmə nəticəsində yarandığı üçün, təbii ki, psixoloq və psixiatrların da köməyi lazımdır. Və həmin zərərli vərdişlər insanlar üçün xeyirli olanlara sublimasiya edilməlidir. Onları monoton həyat tərzindən uzaqlaşdırmaq, maraqlarını fərqli istiqamətə yönəltmək lazımdır.
- Alkoqol asılılığı hansı xəstəliklərə səbəb olur?
- Alkoqol birinci növbədə psixoaktiv maddə olaraq mərkəzi sinir sisteminə təsir göstərir və davamlı istifadə olunduğu halda ilk olaraq baş beyində bərpaolunmaz üzvi dəyişikliklərə səbəb olur. Alkoqol asılılığı son nəticədə yaddaş pozulmasına və digər əqli problemlərə gətirib çıxara bilər. Ümumiyyətlə, orqanizmin bütün orqan və sistemləri zərər çəkir.
- Müalicə və psixoloji yardım ilə birgə bu asılılıqdan azad olmaq mümkündürmü?
- Alkoqolun insanın psixikasına təsirinin ən ağır fəsadlarından biri də şəxsiyyətin spesifik alkoqol deqradasiyasına uğramasıdır. Alkoqolun insan psixikasına bu təsiri başqa psixoaktiv maddələrdən fərqli olaraq daha tez inkişaf edir və şəxsiyyətin daha dərin pozuntularına səbəb olur. Xəstədə öz vəziyyətinə, ətrafında yaranmış situasiyaya tənqidi münasibət zəifləyir. Müalicə və reabilitasiya prosesində xəstənin fəal iştirakı tələb olunur. Bunun üçün ilk növbədə pasiyent öz asılılığını etiraf etməlidir. Bu halda o, alkoqol asılılığından azad ola bilər.
- Təəssüf ki, alkoloqizmdən əziyyət çəkənlər arasında gənclər də var. Bunu statistik rəqəmlər də təsdiq edir…
- Bu gün gənclərimiz 18-20 yaşlarında alkoqolizm xəstəliyindən əziyyət çəkirlər. Buna səbəbsə, ətraf mühitdir. İlk növbədə qeyd etmək lazımdır ki, valideynlər övladlarını düzgün tərbiyə etmirlər. Onlara alkoqolun nə dərəcədə ziyanlı olduğunu izah etsələr belə, uşaqlara təzyiq böyükdür. Elələri var ki, valideynlər onlara psixoloji təsir edir deyə, gedib alkoqolik olurlar. Bu bir növ həm valideyndən qisas almaqdır, həm də öz əsəblərinə hakim ola bilməməkdir. Unutmamaq lazımdır ki, alkoqolik valideyndən alkoqolik övlad dünyaya gələcək. Əgər valideyn alkoqoldan istifadə edirsə, gələcəkdə uşağa da mənfi təsir edəcək. Bu gün bizdə elə analar da var ki, hamiləlik dövründə alkoqoldan istifadə edir. Bu cür anadan dünyaya gələn övlad necə olacaq?
- Qeyd etdiz ki, valideynin təkidi ilə spirtli içki içib bu xəstəliyə tutulanlar az deyil...
- Bəli, acınacaqlı olsa da, bəzi valideynlər bilərəkdən övladlarını alkoloq asılılığına çəkir. Qanunvericiliyə əsasən, 18 yaşı tamam olmamış yeniyetmələrə spirtli içki satışı qadağandır. Lakin indi buna bir o qədər də nəzarət olunmur. Bu cür neqativ hallar rayonlarda özünü daha da qabarıq göstərir. Hazırda 18 yaşına çatmamış hər bir yeniyetmə mağazadan pul müqabilində spirtli içki əldə edə bilər. Bu da gənclər arasında alkoqolizmə yol açan səbəblərdəndir. Onu da deyim ki, bir çox ailələrdə içkiyə münasibət çox yaxşıdır. Belə ailələrdə ata kiçik yaşlı oğlan uşağının qabağında sərbəst çəkildə spirtli içki qəbul edir. Bu da, təbii ki, uşaqda alkoqola meyllilik yaradır. Əksər oğlan uşaqları atalarına bənzəməyə çalışırlar və onların fikrinə görə, atanın etdiyi hərəkətlər düzgündür. Bu zaman uşaq da atası kimi siqaret çəkir, spirtli içki qəbul edir. Uşaq yaşlarda içkiyə marağa səbəb onların qohumlar tərəfindən içkiyə “təhrik“ edilməsi də ola bilər. Bəzən görürsünüz ki, məclislərdə 3-4 yaşlı uşaqlara içki içirdirlər. Bunu əksərən valideynlər gülüş xatirinə edirlər. Lakin sonradan yaranacaq problemə səbəb olduqlarını düşünmürlər. Unutmaq lazım deyil ki, o yaşda uşaqlarda harmonal olaraq vərdiş halları yaranır və uşaq bunu bilmədən gizlin və ya sərbəst şəkildə təkrarlaya bilər.
Günel CƏLİLOVA
