Yaxın perspektivdə, Cənubi Qafqaz da daxil olmaqla, böyük bir məkanda geosiyasi vəziyyət əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər. Bütün bunlara əsas səbəb isə ABŞ və Türkiyə arasında artan ziddiyyət, hətta sonuncunun NATO-dan çıxarılma risqinin artmasıdır. Hesab edilir ki, ABŞ istəyinə nail olmasa, Türkiyənin NATO-dan kənarlaşdırılmasına çalışacaq və belə vəziyyətdə Ankaranın Moskva ilə yaxınlaşması qaçılmaz olacaq.
Ankara və Moskva arasında yaxınlaşma, xüsusən də hərbi sahədə əməkdaşlığın inkişafı isə öz növbəsində Yaxın Şərq, Cənubi Qafqaz, Mərkəzi Asiya kimi mühüm məkanlarda geosiyasi vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmək iqtidarındadır. Türkiyənin Rusiya ilə işbirliyi şəraitində həmin geosiyasi məkanlarda təsir dairəsinin xeyli dərəcədə artması proqnozlaşdırılır. Hadisələrin bu səpkidə inkişafı Azərbaycanın maraqlarına uyğun gəlsə də, Ermənistan hazırda prosesdən bərk narahatlıq keçirir. Erməni ekspert Ruben Çaxalyan qeyd edir ki, Moskva-Ankara yaxınlaşması İrəvan üçün müsbət heç nə vəd etmir: “Ankara Moskva ilə yaxınlaşmaqla bir çox üstünlüklər və təsir rıçaqları qazanır. Bundan Ermənistana hansısa fayda gəlməyəcəyi isə dəqiqdir. Çünki Türkiyənin Ermənistan siyasəti bəllidir”.
Rusiya - Türkiyə yaxınlaşmasını şərtləndirən səbəb isə S-400 raket kompleksləri ilə bağlı böyüyyən qalmaqalldır. Rusiya ilə Türkiyənin hərbi əməkdaşlığını həzm edə bilməyən ABŞ sonuncuya təzyiq göstərməkdə davam edir. ABŞ dövlət katibi Mayk Pompeo yenidən iki ölkə arasında imzalanan S-400 raket komplekslərinə dair müqavilənin dağıdıcı nəticələrinin olacağını deyib. ABŞ Dövlət Departamentinin mətbuat katibi Robert Palladino da məsələ ilə bağlı açıqlama verib. Bildirib ki, Pompeo bölgədəki təktərəfli türk hərbi hərəkatının potensial təhlükə daşıdığını deyir.
ABŞ-ın NATO-dakı daimi nümayəndəsi Key Beyli Hatçison isə daha sərt mövqe sərgiləyərək, Türkiyənin NATO-dan çıxarıla biələcəyini vurğulayır:”Türkiyəni, Rusiyanın S-400 sistemlərinin alınmasından imtina etdiyi təqdirdə NATO üzvü kimi görmək istəyirik. ABŞ administrasiyası Türkiyəni NATO üzvü kimi görmək istəyir, amma bunun üçün ölkə öz ərazisində S-400 sistemlərinin yerləşdirilməsinə imkan verməməlidir. Çünki rus sistemləri vasitəsilə F-35 bombardmançılarının məlumatları ötürülə bilər”. Xatırladaq ki, daha əvvəl ABŞ-ın vitse-prezidenti Türkiyəni S-400 və NATO arasında seçim etməyə çağırmışdı: "Türkiyə seçim etməlidir. O, tarixin ən müvəffəqiyyətli hərbi ittifaqında əhəmiyyətli partnyor kimi qalmaq istəyirmi, yoxsa belə düşünülməmiş qərarları - ki, bizim ittifaqımızı pozur - qəbul edərək bu əməkdaşlığın təhlükəsizliyinə risq etmək istəyir".
Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın köməkçisi Fuad Oktay Mayk Pensin Türkiyə ilə bağlı son bəyanatına sərt cavab verib. O, ABŞ-ın artıq qərar verməli olduğunu bildirib: “ABŞ artıq qərar verməlidir. Türkiyənin müttəfiqi olaraq qalmaq istəyir, yoxsa NATO üzrə müttəfiqinin düşmənlərinə qarşı müdafiəsini baltalamaq üçün terrorçularla əməkdaşlıq edərək dostluğumuzu risqə atmaq istəyir?”. Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyinin başçısı Mövlud Çavuşoğlu isə bildirib ki, heç kim Ankaranı Rusiya və Qərb arasında seçim etməyə məcbur edə bilməyəcək. Çavuşoğlu daha əvvəl söyləyib ki, Rusiyanın S-400 sistemlərinin alınması məsələsi bağlanıb.
Qeyd edək ki, Rusiya rəsmiləri də Türkiyənin S-400 müqaviləsindən imtina etməsi ilə bağlı narahat olmadıqlarını dilə gətirib. Rusiya baş nazirinin köməkçisi Yuri Borisov bu xüsusda bildirib: “Rusiya Türkiyənin S-400 zenit raket komplekslərindən imtina etməsinə görə narahat deyil”. Onun sözlərinə görə, hazırda S-400 komplekslərinin satışına dair imzalanan müqavilə mərhələlər üzrə olduğu kimi davam edir: “Hələlik, Türkiyə imzalanan müqavilənin öhdəliklərinə sadiqdir və bunları dəqiq şəkildə yerinə yetirir. Geri qalan hər şey dedi-qodudur. Buna görə də, hələ ki, narahatlığımız yoxdur”.
Bu arada məlum olub ki, tezliklə Rusiya prezidenti Vladimir Putin türkiyəli həmkarı Rəcəb Tayyib Ərdoğanı qonaq edəcək. Liderlər görüş çərçivəsində “Bolşoy teatr”da “Troya” tamaşasını izləyəcək. Qeyd edək ki, Putin və Ərdoğan 2019-cu ildə artıq 2 dəfə görüşüblər. Bundan əvvəl Türkiyə prezidenti yanvarın 23-də Putinlə görüşmüşdü. Onun ikinci səfəri fevralın 14-də Soçidə baş tutmuşdu. Liderlərin NATO və ABŞ-ın dərin narahatlığına səbəb olan S-400 zenit raket kompleksinin alış-verişi ilə bağlı yekun açıqlama verəcəyi bildirilir. Onu da qeyd edək ki, S-400 zenit raket komplekslərinin bəzi detal və avadanlıqları Türkiyəyə təhvil verilib. “Yeni Şəfəq” öz mənbələrinə istinadla sözügedən detalların silahın inteqrasiyası üçün zəruri, kiçik, ancaq əhəmiyyətli parçalar olduğunu yazıb.
Tahir TAĞIYEV
