Azərbaycanla dərinləşən enerji əməkdaşlığı fonunda Qərb şirkətləri Xəzərin ölkəmizə məxsus sektorunda bu istiqamətdə yeni tərəfdaşlıq əlaqələrinin qurulmasına da xüsusi maraq göstərməkdədir. Proseslərin gedişi göstərir ki, birgə fəaliyyət nəticəsində Azərbaycan Qərbdən Xəzərin ölkəmizə məxsus sektoruna daha çox sərmayə cəlb edə biləcək. Ümumiyyətlə, bu sahədə əməkdaşlıq əlaqələrinin daha da genişlənməsi gözlənir.
Bu arada qeyd edilən səpkidə daha bir maraqlı məqam BP şirkəti ilə bağlıdır. Belə ki, BP şirkəti Xəzərin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Azəri-Çıraq-Günəşli” yataqlar blokunun işlənməsi layihəsində Amerikanın “ExxonMobil” və “Chevron” şirkətlərinin paylarının alınması məsələsinə baxmağa hazır olduğunu açıqlayıb. Qeyd edək ki, ötən ilin dekabr ayında “ExxonMobil” “Azəri-Çıraq-Günəşli”dəki 6,79%-lik payını, "Chevron” isə layihədəki 9,57%-lik və Bakı-Tiflis-Ceyhan boru kəmərindəki 8,9%-lik payını satmaq niyyətində olduqlarını bildirmişdi.
BP qrupunun baş icraçı direktoru Robert Dadli həmin payları ala biləcəklərini qeyd edib: “Azəri-Çıraq-Günəşli”dəki iştirakımızı bəyənirik. Hesab edirəm ki, payımızın artırılması imkanı yaranarsa, bu bizim üçün təbii seçim olar, lakin hər şey qiymətdən asılı olacaq”. Bununla belə, R.Dadli qeyd edib ki, “Exxon” və “Chevron” hələlik paylarını qiymətləndirir və satışla bağlı tender başlamayıb. Xatırladaq ki, “Azəri-Çıraq-Günəşli” yataqlar blokunun birgə işlənməsi və hasil olunan neftin pay şəklində bölüşdürülməsi haqqında saziş 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanıb. 2017-ci il sentyabrın 14-də blokun 2050-ci ilədək işlənməsinə dair yenidən işlənmiş saziş imzalanıb. Bununla yanaşı, Qərb şirkətləri Xəzərdə hasil olunan Azərbaycan qazı ilə də bağlı yeni əməkdaşlıqda maraqlı tərəf qismində çıxış edirlər. Bu xüsusda alman şirkəti olan “Vista Holding Group AG”nin Direktorlar Şurasının sədri Karl-Henrix Qasser bildirib ki, onun şirkəti təbii qazın Avropaya idxalına böyük investisiyalar qoymağı planlaşdırır və bu barədə Azərbaycanla danışıqlar aparır. Onun sözlərinə görə, Almaniyanın enerji təchizatının diversifikasiyası problemdir və almanların bir çox nəslinə toxunur. Qasser vurğulayıb ki, Almaniya üçün təbii qaz rəqabətə davamlı qiymətlər üzrə tapılmalıdır və onun şirkəti indi bu sferada əlverişli layihələrin axtarışı ilə məşğul olur.
Alman şirkətinin investisiyaları haqda nəşrin sualına cavab verərkən Karl-Henrix Qasser deyib: "Biz bütün Avropa üzrə təbii qaz infrastrukturunun formalaşmasında çox maraqlıyıq. Biz Xəzər dənizində böyük həcmdə qaz ehtiyatlarının olması ehtimal edilən yataqlar üzrə Azərbaycanla danışıqlar aparırıq. Biz Azərbaycanda Xəzər dənizində, Bakıdan cənub-şərqdə reallaşdırılan layihədə təmsil olunuruq və həmin layihəyə sərmayə qoyuruq. Bundan sonra bu layihə haqda mən sizə yalnız ilin sonunda danışa biləcəyəm". Qoyulan yeni sərmayələr isə Azərbaycana daha çox enerji, o cümlədən qaz hasil etməyə imkan verir. Elə bu fonda Asiya İnkişaf Bankının "Asian Development Outlook 2019" hesabatında qeyd olunur ki, Xəzərin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Şahdəniz” qaz-kondensat yatağının ikinci fazasından hasilatın artması 2020-ci ildə Azərbaycanın ixracını 1% artıracaq: “Şahdəniz- 2” yatağında qaz hasilatının daha da artması 2020-ci ildə ixracın 1% artmasına səbəb olacaq”.
Qeyd edək ki, “Şahdəniz- 2” ilk dəfə olaraq Xəzər qazını Avropa bazarına çıxaracaq “Cənub Qaz Dəhlizi“nin başlanğıc nöqtəsidir. Sabit pik hasilat zamanı bu layihənin mövcud hasilat həcmlərinə ildə16 milyard kubmetr qaz əlavə edəcəyi gözlənir. Ötən il iyulun 30-da “Şahdəniz” “Bravo” platformasından ilk qaz əldə olunub. Hazırda "Şahdəniz- 2" qazı genişləndirilmiş Cənubi Qafqaz Boru Kəməri və TANAP vasitəsilə Türkiyə bazarına çatdırılır. Baş verənləri şərh edən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban bildirir ki, ümumiyyətlə, Qərbin təbii qazla təmini baxımından Azərbaycanın rolu daha da artacaq. Özü də bu, neft hasilatını azalması fonunda olduqca mühümdür: “Azərbaycanda neft hasilatının pik nöqtəsi 2010-cu ildə qeydə alınıb və ölkədə 50,8 milyon ton neft hasil olunub. Ötən il ilk dəfə olaraq neft hasilatının azalma tempi dayanıb və 2017-ci illə eyni səviyyədə - 38,7 milyon ton olub. Ümumilikdə isə 2010-cu illə müqayisədə 2018-ci ildə neft hasilatı 12,1 milyon ton azalıb. Bu azalma 2019-cu ildə də davam edəcək. Bu mənada, BP-nin Azərbaycanda neft hasilatının azalması ilə bağlı proqnozu hökumətin proqnozu ilə üst-üstə düşür. Energetika Nazirliyi hesab edir ki, hasilat 37,9 milyon tona qədər azalacaq. Bu proses kommersiya baxımından neft hasilatı rentabelli olana qədər davam edəcək. Hazırda ARDNŞ üçün neftin 1 barreli 10 dollardan aşağıya, BP üçün isə bundan iki dəfə ucuz qiymətə başa gəlir. Ümumiyyətlə, BP bu il Azərbaycan neftinin və kondensatının 82, ümumi qazın 79, kommersiya qazının isə 69 faizini çıxarmağa hazırlaşır”.
İ.Şaban hesab edir ki, 2025-ci ilədək Azərbaycanda kondensat hasilatı özünün ən pik həddinə çatacaq: “Azərbaycanda 2018-ci ildə 19,2 milyard kubmetr əmtəəlik qaz hasil edilib. Söhbət satış üçün nəzərdə tutulan kommersiya qazından gedir. Təqribən 4 il sonra ölkəmiz bu həcmləri 90 faizə, yəni 35 milyard kubmetrə qədər artırmaq imkanı əldə edəcək. Növbəti 10 ildə Azərbaycan özünün ən böyük qaz dövrünə qədəm qoyacaq. Beləliklə, ölkədə kommersiya qazının hasilatı 2 dəfəyədək artacaq”. Bu isə ölkəmizdən Avropaya daha çox qaz ötürülməsinə imkan verəcək.
Nahid SALAYEV
