Rusiya bazar günü Kerç boğazında Ukrayna donanmasına məxsus üç gəmini ələ keçirdikdən sonra iki ölkə arasındakı gərginlik artıb. Bu hadisə ilə son illərdə Rusiya və Ukrayna orduları arasında ilk dəfə açıq şəkildə qarşı-qarşıya gəldilər. Ukrayna prezidenti Poroşenko ölkədə hərbi vəziyyət elan edərək, bunun ölkənin müdafiə gücünü artıracağını deyib. Bununla yanaşı, Poroşenko, hərbi vəziyyətin müharibə elanı anlamına gəlmədiyini də deyir. Baxmayaraq ki, Ukrayna ordusu tam döyüş hazırlığı vəziyyətinə gətirilib.
Rusiya 2014-cü ildə Krımın ilhaqından sonra, Ukraynanın etirazlarına baxmayaraq, Kerç körpüsünü inşa edib. Ukrayna gəmilərini Mariupola yönləndirdiyini, Rusiyanı əvvəlcədən xəbərdar etdiyini və gəmilərin saxlanmasının "silahlı hücum" olduğunu iddia edir. Ukrayna deyir ki, Azov dənizindəki limanlarına girişə Rusiyanın məhdudiyyətlər qoyması iqtisadiyyata da ciddi ziyan vurur.
Rusiya isə Ukraynanı əvvəlcədən planlaşdırılmış təxribatda ittiham edir. Kreml iddia edir ki, bu insident və ardınca hərbi vəziyyət birbaşa mart ayında Ukraynada keçiriləcək prezident seçkilərinə hesablanmış addımlardır.
Bundan başqa, Rusiya Ukraynaya məxsus "Berdyansk", "Nikopol" və "Yanı Kapu" gəmilərinin Kerç boğazına xüsusi missiya ilə girdiyini iddia edir. Qeyd edilir ki, "Nikopol" gəmisində axtarış aparılarkən gəminin səfərə hazır olması barədə sənəd aşkarlanıb. Həmin sənədə görə, gəmilər qrupuna rəhbərlik edən səlahiyyətli şəxsə Kerç-Yenikalsk kanalına gizli şəkildə yaxınlaşmaq və oradan keçmək barədə təlimat verilib.
Rusiya prezidenti Vladimir Putin isə Ukraynanın Qara dənizdə hərbi gəmilərin Rusiya tərəfindən ələ keçirilməsinin ardınca hərbi vəziyyət elan etməsindən sonra Kiyevə düşünülməmiş hərəkətlərə yol verməməklə bağlı xəbərdarlıq edib.
Putin Almaniya kansleri Angel Merkellə telefon söhbəti zamanı hadisələrlə bağlı ciddi narahatlığını bildirib və Almaniyadan Ukrayna rəsmilərindən bundan sonra düşünülməmiş hərəkətlərə yol verməmələrini istəməsini xahiş edib. Putin Merkelə deyib ki, Moskva hadisələrlə bağlı öz mövqeyini gücləndirmək üçün əlavə detalları təqdim etməyə hazırdır. Moskva Kiyevin böhranı qızışdırmaq üçün qəsdən provokasiyaya yol verdiyini bildirib.
Merkel Ukrayna prezidenti Petro Poroşenko ilə də telefon söhbəti zamanı gərginliyin azaldılması və dialoqa çağırıb.
Poroşenko isə hadisədən dərhal sonra Putinlə danışmağa cəhd etdiyini, ancaq Kremlin onun telefonlarına cavab vermədiyini deyib. Poroşenko məhz bundan sonra Merkellə danışdığını və ondan Ukrayna gəmi və əsgərlərinin buraxılması üçün Putinlə danışmasını istədiyini deyib.
Bu arada, Avropanın bir sıra yüksək səviyyəli rəsmisi Rusiyaya qarşı Ukrayna ilə gərginliyin artmasına gətirib çıxaran son insidentdən sonra yeni sanksiyaların mümkünlüyü məsələsini qaldırıb.
Rusiya rəsmiləri daha ciddi sanksiyaların problemi həll etməyəcəyini və insidentin Minsk prosesinə mane olması məqsədilə istifadə edilməməli olduğunu bildirib.
Mümkün yeni sanksiyaların Rusiya iqtisadiyyatını daha da güclü təzyiq altında qoya biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar mövcuddur. Ancaq Qərbin yeni sanksiyalarının əvvəlkilərdən heç nə ilə fərqlənməyəcəyi, Rusiyanı bu cür insidentlərdən çəkindirməyəcəyini düşünənlər də az deyil. BBC yazır ki, Qara dənizdəki hadisələr Rusiya ilə Ukrayna arasındakı gərginliyin dondurulmuş münaqişənin tərkib hissəsi olmadığını xatırladan güclü xəbərdir: “NATO-nun və Ukraynanın Qərbdəki müttəfiqləri prezident Poroşenkonu qətiyyətlə dəstəkləyib. Amma onlar Rusiyanın davranışına təsir etmək üçün nə edə bilər?
Daha çox iqtisadi sanksiyaların müzakirəsi olacaq. Ancaq Rusiya artıq ağır şəkildə sanksiyalara məruz qalıb və bu onu Krımın ilhaqı barədə yenidən düşünməyə təşviq etməyib.
Ukraynalılar üçün əlavə dəstək çağırışı olacaq. NATO ölkələri Kiyevin hərbçiləri üçün təlim keçirirlər - ehtimal ki, daha çox şey edə bilərlər. Hətta bu epizoddan əvvəl Tramp administrasiyası da artıq təchiz edilmiş “Javelin” - tank əleyhinə raketləri ilə yanaşı, Ukraynaya əlavə silah satmaq üçün çağırışlar edirdi.
Ancaq Ukraynanın ərazi bütövlüyünün dəstəklənməsi ilə münaqişəni tammiqyaslı bir müharibə halına gətirə biləcək bir şeydən qaçınmaq arasında qəliz bir tarazlıq var”.
“Times” qəzeti isə Ukrayna və Rusiya arasındakı hazırkı gərginliyin həm Rusiya lideri Vladimir Putin, həm də Ukrayna prezidenti Petro Poroşenkonun siyasi maraqlarına xidmət etdiyini yazır. Müəllif Mark Bennets dörd il əvvəl Krım ilhaq edildikdən sonra Putinə daxildə dəstəyin artdığını, ancaq indi bunun tam əksinin yaşandığını yazır: "İndi Putinə verilən dəstək pensiya yaşının beş il artırılması ilə son beş ilin ən aşağı səviyyəsinə enib. Son günlərdə açıqlanan bir anketə görə, rekord sayda Rusiya vətəndaşı ölkənin çoxsaylı sosial və iqtisadi problemlərinə görə Putini günahlandırır”.
Müəllif tənqidçilərin Putinin xalqın diqqətini iqtisadi problemlərdən yayındırmaq üçün hərbi macəra axtardığını və son hadisələrin də birbaşa bununla əlaqəli olduğunu düşündüyünü yazır.
Bennets Ukrayna lideri Poroşenkonun da son insidentdən siyasi qazanc əldə edə biləcəyini düşünür. O bildirir ki, Ukraynanın Moskva tərəfdarı liderinin devrilməsindən sonra 2014-cü ildə hakimiyyətə gələn Poroşenkoya dəstək azalıb. Poroşenkonun mart ayında prezident seçkilərində uduzacağı ehtimalı da çox yüksəkdir.
Qeyd edilir ki, son hadisələrdən sonra Poroşenko Ukraynada gələn il planlaşdırılan seçkiləri təxirə sala bilər.
Ekspertlərini fikrincə, tərəflər arasında qarşıdurma risqi çox böyükdür. Bununla yanaşı, Ukraynanın müttəfiqləri hələlik qarşıdurmanın vaxtının çatmadığını nəzərə alaraq, Ukraynanı səbrli və təmkinli olmağa dəvət edəcəklər. Çünki Ukrayna ordusunun döyüş hazırlığı və qabiliyyətinin artırılmasına, silah sistemlərinin müasirləşdirilməsinə başlanıb ki, bu proses də 2020-ci ildə başa çatmalıdır. Eyni zamanda, Qərb yaranan fürsətdən istifadə edərək, Ukraynaya yeni silahların verilməsi istiqamətində də addımlar ata bilər.
Rusiyalı politoloq Sergey Markov deyir ki, Rusiya-Ukrayna savaşı 2022-2023-cü illərdə başlaya bilər. “Rusiya və Ukrayna arasında müharibə olacaqmı? İndi bu sualı dünyanın bütün KİV-ləri verir. Mənim cavabım budur: xeyr, olmayacaq. Məsələ ondadır ki, belə səviyyəli qərarları Poroşenko yox, onun amerikalı kuratorları qəbul edir. Onlar Ukraynanın Rusiya ilə indi baş tutacaq miqyaslı hərbi konfliktindən qorxurlar. Buna səbəb isə Ukrayna ordusunun əksər hissəsinin, 2014-cü ildəki Krım böhranında olduğu kimi, Rusiyanın tərəfinə keçmək ehtimalıdır. Ya da bu ordu 2008-ci ildə Gürcüstanda olduğu kimi, heç bir şey edə bilməyəcək.
Ona görə də indi ABŞ-ın “dərin dövləti” Kiyevdəki rusofob rejimi zərbə altında qoymayacaq. Rusiya ilə müharibə onlar tərəfindən 2022 və ya 2023-cü il üçün planlaşdırılır. Bu vaxta qədər Ukrayna ordusunu konvensial silahlar sahəsində və mənəvi ruh, yəni Rusiyaya nifrətin tərbiyəsi məsələsində daha güclü etmək planlaşdırılır. Bu, gələcək müharibənin hədəfidir: elə bir qardaş sallaqxanası yaratmaqdır ki, Putin və ya onun komandası öz hakimiyyətini 2024-cü ildən sonraya uzada bilməsinlər. Rusiya bu planı ləğv etməlidir”, – deyə o bildirib.
Xatırladaq ki, Rusiya bazar günü Ukrayna gəmilərinə atəş açıb və onları ələ keçirib. İnsident Rusiyanın 2014-cü ildə işğal etdiyi Krım yaxınlığında baş verib.
Ukrayna öz gəmilərinin heç bir yanlışlığa yol vermədiyini və Qərbin Moskvaya qarşı yeni sanksiyalar tətbiq etmək istədiyini bildirib.
Rusiyanın su hövzəsinə daxil olduqlarına görə Moskva tərəfindən saxlanılan 24 Ukrayna dənizçisi Rusiyanın dövlət televiziyasının efirində əvvəlcədən planlaşdırılmış provokasiyada iştirak etdiklərini etiraf edib. Kiyev bunu təzyiq altında etiraf adlandıraraq qınayıb.
Tahir TAĞIYEV
