Postsovet məkanında mövcud separatçı bölgələrdən biri ətrafında baş verənlər yenidən ciddi qarşıdurmaya səbəb ola bilər. Söhbət Dnestryanı bölgədən gedir və Rusiyanın hər an bura müdaxilə etməsi tamamilə gözləniləndir.
Xatırladaq ki, bu günlərdə Moldova hökuməti Dnestryanı regionunda sülhməramlı missiyanın 25 illiyi ilə əlaqədar bəyanatla çıxış edib. Bəyanatda separatçıların nəzarətindəki ərazidə olan Rusiya sülhməramlı kontingentinin beynəlxalq təşkilatların mülki müşahidəçiləri ilə əvəzlənməsi tələbi əksini tapıb: "Bu günlərdə Moskvada Moldovanın və Rusiyanın o zamankı prezidentləri tərəfindən "Moldova Respublikasının Dnestryanı regionundakı silahlı münaqişənin sülh yolu ilə həlli prinsipləri haqqında Saziş"in imzalanmasının 25-ci ildönümü tamam olur. Zaman keçdikcə Rusiya sülhməramlı missiyası münaqişənin konservləşdirilməsi vasitəsinə çevrilib. Bunu rusiyalı sülhməramlıların dəfələrlə separatçıların hərbi qüvvələri ilə keçirdiyi birgə hərbi təlimlər də göstərir". Moldova hökuməti Rusiyaya ATƏT-in 1999-cu ilk İstanbul sammitinin qərarını xatırladıb. Həmin qərarda Rusiya öz qoşunlarını Moldovadan çıxarmaq barədə öhdəlik götürüb. Moldova parlamenti isə sülh kontingentinə daxil olan Rusiya hərbçilərinin ölkə ərazisindən çıxarılması haqqında bəyannaməni təsdiq edib.
Bəyannamə səsverməyə çıxarılan zaman Sosialistlər Partiyasının fraksiyasından olan deputatlar etiraz əlaməti olaraq iclas zalını tərk edib. Sosialist deputat Vlad Batrınça qeyd edib: "Bu layihə prezident İqor Dodonun vəziyyəti düzəltmək cəhdlərinə qarşı təxribatdır". Qeyd edək ki, daha əvvəl Moldova prezidenti İqor Dodon Dnestryanı məsələsinin həllində güc tətbiqinin qəti olaraq əleyhinə çıxış edib. O, ölkənin birliyi üçün rəsmi Kişinyovun kompromisə getməyə hazır olduğunu bildirib: "Əlbəttə, bizdə də münaqişə törətməyə çalışanlar var, ancaq onların sayı çox azdır. Onları burada yeni bir qaynar nöqtə yaratmaq üçün Qərbdən sövq edirlər. Mən həmişə bu tip ssenarilərin əleyhinə olmuşam və olacağam da".
İqor Dodon, hökumətdən fərqli olaraq, Dnestryanı münaqişəsinin hərbi yolla həllini istisna edir. Rusiya isə Moldova hökumətinin bura hərbi müdaxiləsinə yol verməyəcəyini bəyan edir. Rusiya baş nazirinin müavini Dmitri Roqozin bildirir ki, Dnestryanı bölgədə Rusiya vətəndaşının başından bir tük əksik olsa, cavab olduqca sərt olacaq. Roqozin Moldovanın qərbyönümlü hökumətinə xəbərdarlıq edərək bildirib ki, Dnestryanı bölgədə 200 mindən çox Rusiya vətəndaşı yaşayır və Kişinyov bunu yaddan çıxarmalı deyil. Onun sözlərinə görə, Rusiya Dnestryanı bölgə ilə Kişinyov arasında dialoq qurmağa çalışır, ancaq hələlik buna nail olmayıb. Roqozin Moldovanın qərbyönümlü hökumətini "cinayətkar" adlandırıb, bu hökumətin Qərblə eyni düşərgədə yer almaq üçün Rusiya ilə münasibətləri korlamağa çalışdığını bildirib.
Roqozin onu da vurğulayır ki, ABŞ tanınmamış "Dnestryanı Moldova Respublikası" ilə yeni münaqişə üçün Moldovada diversantlar və xüsusi təyinatlı dəstələrin hazırlığına başlayır. O iddia edir ki, hərbi hazırlıq Bulboak hərbi bazasının ərazisində keçiriləcək. Moldova tərəfi ilə imzalanan müqavilənin məbləği 250 min dollara çatır. Hərbi baza "Dnestryanı Moldova Respublikası"nın "paytaxt"ı Tiraspolun bir neçə on kilometrliyində yerləşir.
Qeyd edək ki, tanınmamış quruma faktiki olaraq hazırda Rusiya nəzarət edir. NATO Parlament Assambleyasında Ukrayna nümayəndə heyətinin başçısı İrina Friz bildirib ki, Rusiya Dnestryanı ərazidəki hərbi bölmələrini ən yeni silah nümunələri ilə təchiz etməyə başlayıb. Onun sözlərinə görə, Rusiya tanınmamış respublikanın ərazisinə hücum yeri kimi baxır.
Xatırladaq ki, əhalisinin 60 faizdən çoxunu rus və ukraynalıların təşkil etdiyi Dnestryanı ərazisi hələ SSRİ-nin süqutuna qədər Moldovanın tərkibindən çıxmışdı. Bildirilir ki, Dnestryanı ərazinin bu qərarı Moldovanın Rumıniyaya birləşməsi ehtimalı ilə bağlı olub. Kişinyov 1992-ci ildə problemi güc yolu ilə həll etməyə çalışsa da, bu cəhd uğursuzluqla nəticələnib. Bundan sonra Rusiyanın müdaxiləsi ilə Dnestryanı ərazi tamamilə Kişinyovun nəzarətindən çıxıb. Elə indinin özündə də Dnestryanı bölgə keçmiş sovet resublikaları ərazisində Moskvanın nəzarətdə saxladığı separatçı münaqişə ocaqlarından biridir. Rusiya bu bölgədə yaşayan etnik rusları kütləvi şəkildə pasportla təchiz edib. Vaxtilə Cənubi Osetiya və Abxaziya bölgəsinin sakinlərinə də kütləvi şəkildə Rusiya pasportlarının paylandığı məlum olmuşdu. Həmin vaxt Tiflis bu əraziləri geri qaytarmaq istəyəndə Rusiya burada vətəndaşlarının olmasını əsas gətirərək prosesə müdaxilə etdi. "Rusiya vətəndaşlarının hüquqlarının pozulması" Moskvanın Ukrayna və Gürcüstana müdaxilə zamanı istifadə etdiyi arqumentdir. Görünür, bu ssenari indi də Moldovaya qarşı işə salınacaq.
Tahir TAĞIYEV
