ABŞ-ın Yaxın Şərqdə həyata keçirdiyi siyasət bu gün həmin bölgədə qeydə alınan Rusiya-Türkiyə-İran ittifaqının daha da güclənməsi ilə müşahidə olunmaqdadır. Hazırda ABŞ adları çəkilən bu ölkələrə qarşı gedərək daha sərt mövqe nümayiş etdirir. Məsələn, ABŞ prezidenti Donald Tramp Tehran nüvə silahı üzrə razılığı yerinə yetirmədiyi halda İrana "böyük-böyük problemlər" vədi verib: "Bu saziş gözləntilərə cavab verməsə, İranın böyük-böyük problemləri olacaq, mən bunu əminliklə deyirəm".
Belə bir vaxtda ABŞ Hərbi-Dəniz Qüvvələri Fars körfəzində növü açıqlanmayan İran gəmisini atəşə tutub. İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu Fars körfəzində ABŞ Hərbi-Dəniz Qüvvələri gəmisinin İran gəmisinə xəbərdarlıq atəşi açmasını "təxribat" adlandırıb. Tehran bildirir ki, hadisə körfəzin şimalında baş verib. ABŞ gəmisi beynəlxalq sularda patrul həyata keçirən İran hərbi gəmisinə yaxınlaşıb və iki dəfə atəş açıb. Tehran bildirir ki, ABŞ-ın həm nüvə sazişi məsələsində mövqeyi, həm də İran gəmisini atəşə tutması cavabsız qalmayacaq.
Rusiya ilə münasibətlərdə də ABŞ sərt mövqe tutur. Bu arada ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatası Rusiya, İran və Şimali Koreyaya qarşı sanksiyalar üzrə qanun layihəsini qəbul edib. Qanunda prezidentin üzərinə sanksiyanın istənilən şəkildə yumşaldılması və ya ləğvi halını qanunvericilərlə əvvəlcədən razılaşdırmaq öhdəliyinin qoyulması bəndi yer alır. Kremldən, gözlənildiyi kimi, qanun layihəsinin son dərəcə mənfi dəyərləndirildiyi bildirilib. Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Sergey Ryabkov bununla bağlı bildirib: "ABŞ Konqresinin antirusiya sanksiyaları haqqında qanun layihəsi böyük həyəcana səbəb olur, Moskva-Vaşinqton münasibətlərinin təməli altına təhlükəli mina qoyur. Biz məşhur ABŞ qanun layihəsi ətrafında baş verənləri diqqətlə izləyirik. Bu qanun layihəsi ilə Rusiya və bir sıra digər ölkələrə qarşı yeni sanksiyaların tətbiqi və mövcud olanları kodifikasiya etmək planlaşdırılır. Bütün bunlar çox həyəcanvericidir. Bütün ABŞ Konqresini əhatə edən rusofob isterikada eniş yaşandığına dair heç bir əlamət görmürük. Bu qanunla ölkələrimiz arasındakı münasibətlərin altına çox təhlükəli minanın qoyulmasından narahatıq".
ABŞ-ın bu aralarda Türkiyə ilə də münasibətləri rəvan getmir. Xüsusən də Türkiyənin Rusiyadan S-400 zenit-raket kompleksləri almaq niyyəti Vaşinqtonda ciddi narahatlıqla qarşılanır. Pentaqon nümayəndəsi Ceff Devis qeyd edir ki, Türkiyə S-400 zenit-raket komplekslərinin əldə olunması niyyətini izah etməlidir: "Türkiyə NATO üzrə müttəfiqdir. İstənilən müttəfiqlə münasibətlərimizdə təməl məqamlardan biri silahlarımızın uyğunlaşması imkanından ibarətdir. Türkiyə tərəfindən S-400-lərin alışı barədə məlumatlara gəlincə, Türkiyə bunu izah etməli olacaq". Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan isə öz növbəsində S-400-ün çatdırılması ətrafında danışıqlarla əlaqədar ABŞ tərəfindən narahatlıq üçün səbəb görmədiyini bildirib: "Nə üçün bu narahatlıq yaratmalıdır? Hər bir ölkə öz təhlükəsizliyinin təmini üçün müəyyən tədbirlər görməlidir. Bu tədbirləri hansı tərəflərdən təmin etmək mümkündürsə, addımlar da məhz həmin istiqamətdə atılır. Dəfələrlə ABŞ-la danışıqlar aparmışıq, lakin alınmadı, bu səbəblə, istəyib-istəməməyimizdən asılı olmayaraq, S-400-ə dair planlar qurmağa başladıq. Biz Rusiya Federasiyası ilə lazımı addımları atdıq, imzalar atılıb, ümid edirəm ki, biz S-400-ləri ölkəmizdə görəcəyik və birlikdə onların istehsalını həyata keçirəcəyik". Ərdoğan əlavə edib ki, hər bir ölkə öz təhlükəsizliyini təmin etmək üçün müəyyən tədbirlər görmək hüququna malikdir: "Birgə istehsal imkanı varsa, bu bizim üçün prioritetdir. Lakin biz bunu ABŞ-la birgə illərdir edə bilmiriksə, o zaman özümüz həll yolu tapacağıq. Yunanıstan S-300-lər istifadə edir və bu ABŞ-ı narahat etmir. Niyə onları bizim Rusiya ilə əməkdaşlığımız narahat edir?".
Beləliklə, baş verənlər ABŞ-ın Rusiya, Türkiyə və İranla münasibətlərində yeni gərginliklərin yarandığını göstərir. Aydındır ki, bu hal Yaxın Şərqdə də özünü göstərəcək. Burada tərəflər arasında münasibətlərin özünün daha gərgin mərhələsinə qədəm qoyduğu şübhə doğurmur və bu fonda Rusiya-Türkiyə-İran ittifaqının daha da möhkəmlənməsi gözlənir. Digər coğrafi məkanlarda, məsələn, elə Qafqazda da sözügedən tərəflər arasında artıq daha gərgin münasibətlərin bərqərar olacağı şübhə doğurmur. Hələlik isə ABŞ-ın gedişləri, Rusiya-Türkiyə-İran ittifaqının güclənməsi ilə yanaşı, sıralırna yeni dövlətlərin qəbul edilməsini də istisna etmir. Belə vəziyyət, öz növbəsində, Qafqaz da daxil olmaqla, digər bölgələrdə mövcud münaqişələrin də taleyinə ciddi şəkildə təsir göstərəcək.
Tahir TAĞIYEV
