Türkiyənin Rusiyadan S-400 raket sistemlərini almaq niyyəti bu gün dünyanın ən böyük hərbi təşkilatı sayılan NATO-da ciddi müzakirə mövzusuna çevrilib. Buna əsas səbəb prosesin NATO ilə Rusiya arasında münasibətlərin gərginləşdiyi bir dövrə təsadüf etməsi, ikinci bir tərəfdən, Şimal Alyansına daxil olan ölkənin Moskvadan ilk olaraq belə bir silah almasıdır. NATO üzv dövlətlərin Rusiya hərbi texnikası almasına qısqanclıqla yanaşır. Amma əslində, proseslərin bu müstəvidə inkişaf etməsində NATO-nun, əsasən də ABŞ-ın özü günahkardır.
İndilikdə Kreml bəyan edir ki, Rusiya Türkiyəyə S-400 Zenit Raket Kompleksi tədarük etməyə hazırdır. Məsələ ilə bağlı "The Financial Times" yazır ki, Türkiyə Rusiyadan S-400 raket sistemlərini almaq məqsədinə bir az da yaxınlaşıb. Bu sövdələşmə ilə yaxından tanış olan iki rəsmi şəxs qəzetə deyib ki, Türkiyə və Rusiya artıq qiymət məsələsində də razılığa gəlib. Bu razılaşmaya əsasən, Türkiyə Rusiyadan 4 dəst raket sistemini və müəyyən sayda raketləri 2,5 milyard dollara alacaq. Eyni məlumatı "Bloomberg" agentliyi də təsdiq edir. "Bloomberg" onu da yazır ki, "texnoloji transfer" razılaşması çərçivəsində bu sistemlərdən iki dəsti Türkiyədə istehsal olunub yığılacaq. "Financial Times" isə yazır ki, saziş reallaşarsa, bu, son 65 ildə Türkiyə ilə NATO arasında ilk əhəmiyyətli ixtilaf olacaq. Türkiyə ordusunun keçmiş mayoru, hazırda Tepav analitik mərkəzində ekspert olan Ali Özcan qəzetə deyib ki, silah alınması sadəcə alış-veriş deyil: "Bu həm də siyasi və iqtisadi məsələdir". Məqalədə deyilir ki, Türkiyənin NATO-ya bağlı hazırkı havadan müdafiə sistemləri Egey sahili boyunca və ya Ermənistana tərəf tuşlana bilmir. Amma S-400 raket sistemləri vəziyyəti dəyişir. "Bloomberg" yazır ki, Türkiyənin bu raket sistemini Rusiyadan almasının digər səbəbi NATO-nun Ankaraya verəcəyi raket sistemləri ilə bağlı qoyduğu qadağalardır: "NATO Türkiyəyə raket sistemləri verərkən onların Yunanıstan və Ermənistan sərhədlərinə yerləşdirilməsinə qadağa qoyur. Rusiya ilə razılaşmada isə Türkiyənin bu sistemlərdən istədiyi yerdə istifadə etmək hüququ qeyd olunur". Bu isə o deməkdir ki, Türkiyə Rusiyadan alacağı raket sistemlərindən birini Ermənistanla sərhədə yerləşdirə bilər.
Onu da qeyd edək ki, son dövrlər Ankara ilə ittifaq arasında soyuqluq müşahidə olunur. Buna səbəb Ankaranın Suriya və İraqda hərbi əməliyyatlar keçirməsi və müstəqil xarici siyasət yürütməsi, həmçinin, NATO-nun 15 iyul dövlət çevrilişi cəhdində rol oynaması kimi faktların gündəmə gəlməsi kimi hadisələrdir. Bu gərginlik fonunda Türkiyənin çox güclü raket sistemi hesab olunan S-400-ləri Rusiyadan alması geosiyasi duruma ciddi təsir göstərmək iqtidarındadır. Türkiyənin Rusiyaya üz tutmasının əsas səbəblərindən biri isə NATO müttəfiqlərinin heç birinin ona belə bir raket sistemi satmaq istəməməsidir. Amma ümumi mənzərədə Türkiyə-Rusiya yaxınlaşması da hiss olunur. Strateji təhqiqat mərkəzinin direktor müavini Konstantin Makienko qeyd edir ki, Rusiya ilə raket sazişi ABŞ və Avropanın Türkiyəni məyus etdiyinin açıq əlamətidir: "Lakin hələ konkret nəsə demək çətindir".
Digər tərəfdən, Suriya ərazisindən İŞİD və kürdlərin atdığı artilleriya mərmiləri Türkiyə ərazisində dinc vətəndaşları öldürdükdən sonra Ankara narazılıq edirdi ki, NATO ABŞ-ın "Himar" sisteminin Türkiyə-Suriya sərhədi boyunca quraşdırılmasını ləngidir. İndi Ankara bu məsələni S-400-lərlə çözür. Amma ABŞ-da hərbi hava qüvvələri qərargahının rəisi general David Goldfein də daxil olmaqla, ABŞ rəsmiləri Ankaranın Rusiyadan S-400 sistemləri almasına qarşı lobbiçilik edir. Ankara isə həmin raketləri almaqda israrlıdır. ABŞ-ın müdafiə naziri Ceyms Mettis də hesab edir ki, rəsmi Ankaranın Rusiyadan S-400 Zenit Raket Kompleksi almaq niyyəti bu ölkənin suveren haqqıdır. Bununla yanaşı, o, S-400 komplekslərinin Türkiyənin üzv olduğu NATO-nun hərbi texnikası ilə uyuşmazlığı barədə eyhamı cavabsız qoymayıb: "Problem ondadır ki, NATO sistemlərini Rusiya texnikası ilə necə uyğunlaşdıracaqlar. Onlar heç bir zaman operativ nöqteyi-nəzərdən uyuşa bilməz". Lakin Rusiya və Türkiyə hərbçiləri bu məsələnin də asanlıqla həll ediləcəyini bəyan edir. Digər tərəfdən, silah alış-verişi geosiyasi müstəvidə də mühüm yeniliklərə yol açacaq. Məsələn, Rusiya və Türkiyənin Yaxın Şərqdə işbirliyinin daha da möhkəmlənməsi gözlənir. Bu isə Qərbin mövqelərinin regionda zəifləməsi anlamına gəlir.
Tahir TAĞIYEV
