Cənub qonşumuzun nüvə proqramı ətrafında əvvələr mövcud olan beynəlxalq ziddiyyətin yenidən baş qaldırması gözlənir. Eyni zamanda barəsində tez-tez bəhs edilən İsrail-İran müharibəsinin də bu fonda başlanması istisnalıq təşkil etmir.
Bütün bunlara səbəb ABŞ-ın İrana qarşı tətbiq edilən sanksiyaları yenidən uzatmasıdır. Xatırladaq ki, bu günlərdə ABŞ Senatı da Nümayəndələr Palatasının İrana qarşı sanksiyaların daha 10 il müddətinə uzadılmasına dair qəbul etdiyi qanun layihəsini dəstəkləyib. Konqres bu səlahiyyətləri uzatmasaydı, 1996-cı ildə qəbul olunan sanksiyaların müddəti artıq cari ilin 31 dekabrında başa çatacaqdı. Qeyd edək ki, ABŞ prezidenti Barak Obama Konqresin hər iki palatasının İrana qarşı qəbul etdiyi sanksiyaların 10 il uzadılmasına dair qanunu imzalamaq niyyətində olduğunu bildirib.
İran prezidenti Həsən Ruhani Barak Obama İrana qarşı sanksiyaların müddətinin 10 il uzadılması barədə qanunu imzalayacağı halda cavab tədbirləri həyata keçiriləcəyini bəyan edib. Ruhani hesab edir ki, ABŞ-ın niyyəti "Altılar"la İran arasında Tehranın atom proqramı ilə bağlı 14 iyul 2015-ci ildə qəbul edilən razılaşmaya ziddir. Həmin razılaşma bu il yanvarın 16-da qüvvəyə minib və atom proqramı ilə bağlı üzərinə öhdəliklər götürən İrana qarşı sanksiyaların ləğvini nəzərdə tutur: "Biz razılaşmaya riayət etməyə çalışırıq. Lakin bu razılaşma pozulacağı təqdirdə biz təcili cavab addımları atacağıq".
Qeyd edək ki, İranın xarici işlər naziri Cavad Zərif də bildirib ki, ABŞ sanksiyaların müddətini uzadarsa, Tehran atom proqramı üzrə razılaşmanı həyata keçirməyi dayandıracaq. Zərif İranın dövlət telekanalı olan IRIB-ə bildirib ki, sanksiyaların uzadılması Amerika hökumətinin bütün dünyaya olan etibarsızlığını göstərir. İran rəsmiləri düşünür ki, sanksiyaların uzadılması, İran və ABŞ-da daxil olmaqla, 6 dövlət arasında imzalanmış nüvə razılaşmasını pozur. İranın Xarici İşlər Nazirliyinin nümayəndəsi Bəhram Qasemi də vurğulayır ki, ABŞ Senatının birtərəfli qaydada İrana qarşı tətbiq edilmiş iqtisadi sanksiyaları daha 10 il müddətinə uzadılması haqqında qərarı, "Nüvə anlaşması" ilə yanaşı, beynəlxalq qanunlara da ziddir. Onun sözlərinə görə, İranla Qərb dövlətləri arasında 2015-ci ilin iyulunda razılıq əldə olunaraq sənəd imzalanıb. İmzalanan sənədə əsasən, İrana qarşı tətbiq olunan beynəlxalq iqtisadi sanksiyalar aradan qaldırılmalı, bunun müqabilində isə İran nüvə proqramını məhdudlaşdırmalıdır. O qeyd edir ki, İran razılığa əsasən üzərinə düşən öhdəliyi yerinə yetirsə də, ABŞ bunu etmir.
Artıq İran parlamenti də ABŞ istehsalı olan geniş yayılmış mallarının idxalının qadağan olunması haqqında qanun qəbul edib. Bu addımın ABŞ Konqresində İrana qarşı sanksiyaların müddətinin daha 10 il uzadılması qərarına adekvat cavab olduğu bildirilir.
Deputatlar qanun layihəsini yekdilliklə qəbul edib. İranın ali dini rəhbəri Ayətullah Xamneyi sanksiyalara dair qanun layihəsinin nüvə razılığının pozulması olduğunu deyib və buna cavab verələcəyini bildirib. İndi gözlənir ki, İran nüvə proqramını yenidən bərpa etsin. Bundan ən çox narahat olan ölkə isə İsraildir. Çünki İsrail İranın ona nüvə zərbəsi endirəcəyindən narahatdır. Hesab olunur ki, İran nüvə proqramını bərpa etsə, İsrail İranın nüvə obyektlərinə aviazərbələr endirəcək. Bu isə iki ölkə arasında müharibəni qaçılmaz edir. Digər tərəfdən ABŞ-ın yeni seçilmiş prezidenti Donald Tramp da İranla nüvə razılışmasına qarşıdır. Elə bu səbəbdən İsrail ABŞ-dan hərətərəfli dəstək alacağına ümid edir. Tennessi ştatından Respublikaçı senator Bob Korker də bildirir ki, Tramp İrana qarşı sərt mövqe sərgiləyəcək: "Prezident seçilmiş Tramp və onun administrasiyası rejim tərəfindən düşmən addımlara cavab vermək üçün lazımi vasitələrə malik olacaq. Mən bu qanun layihəsinə həm Nümayəndələr Palatası, həm də Senatda güclü dəstək verilməsindən çox razıyam və Tehranın cavabdeh tutulması istiqamətində işin davam etdirilməsinə səbrsizlik gözləyirəm". Amma amerikalı ekspert Orde Kittri qeyd edir ki, baş verənlər İranla münasibətlərin yaxşılaşmasını istəyən Avropa müttəfiqlərinin qəzəbinə səbəb olmaqla yanaşı, İranı yenidən nüvə proqramının inkişafına təşviq edə bilər. Bu isə region üçün müsbət heç nə vəd etmir.
Tahir TAĞIYEV
