Qərb ölkələrinin Yaxın Şərqdə ikiüzlü xarakter daşıyan siyasəti həm bu regionda yerləşən ölkələrin, həm də Türkiyənin ABŞ və Avropadan üz döndərməsinə səbəb olub. Bu vəziyyət isə sürətlə Rusiyanın lehinə işləməkdədir. Hətta iş o yerə çatıb ki, Qərbin dəstəklədiyi Suriya müxalifəti belə Türkiyə vasitəsilə Rusiya ilə gizli danışıqlar aparır.
Bunu üzə çıxaran "Financial Times" qəzeti yazır ki, Suriyanın şimalındakı müxalifət qruplarının seçdiyi dörd nümayəndə Türkiyənin paytaxtı Ankarada rusiyalı səlahiyyətlilərlə görüşüb. Məqsəd Hələbin mühasirəsini başa çatdıracaq bir razılaşmanın əldə edilməsidir.
"Financial Times"ə danışan və adının açıqlanmasını istəməyən müxalifət nümayəndəsi ruslar və türklərlə ABŞ-ın iştirakı olmadan görüşdüklərini deyib: "Vaşinqton tamamilə prosesdən kənarda saxlanıb. ABŞ Ankarada nələrin baş verdiyini belə bilmir". "Financial Times" Ankaradakı görüşün Rusiya və Suriya müxalifəti arasındakı ilk görüş olmadığını qeyd edib. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova da "Financial Times"in xəbərini şərh edib. O, Vaşinqtonun öz-özünü təcrid etdiyini, həmçinin Suriya müxalifəti ilə Türkiyədə illərdir görüşdüyünü deyib: "Bu yeni bir məlumat deyil". Bu arada Rusiya prezidenti Vladimir Putin türkiyəli həmkarı Rəcəb Tayyib Ərdoğanla son bir həftə ərzində etdiyi üç telefon danışığında Suriya böhranını müzakirə edib. Bundan başqa, Türkiyə xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu rusiyalı həmkarı Sergey Lavrovla Antalyada görüşüb. Belə görünür ki, Türkiyə və Rusiya Suriyadakı fəaliyyətlərini artıq koordinasiya etməyə başlayıblar.
Rusiya tərəfindən dəstəklənən və Dəməşq tərəfində vuruşan hərbi ittifaqdakı yüksək vəzifəli məmur isə "Reuters" agentliyinə bildirib ki, Suriya ordusu və müttəfiqlər ABŞ-ın yeni seçilən prezidenti Donald Trampın andiçməsinə qədər, yəni 2017-ci il yanvarın 20-nə kimi Hələbin bütün şərq hissəsinin müxalifət qüvvələrindən almaq istəyir: "Ruslar Trampın hakimiyyətə gəlişinə qədər Hələb əməliyyatını başa çatdırmaq istəyir". Onun sözlərinə görə, plan Suriya münaqişəsi ilə bağlı ABŞ siyasətinin dəyişmə mümkünlüyü halında risqlərin azaldılması üçün hazırlanıb.
Adının anonim qalmasını istəyən məmurun sözlərinə görə, Hələbdə hərbi kampaniyanın növbəti mərhələsi daha mürəkkəb ola bilər. Bu onunla izah edilir ki, ordu və müttəfiqlər hazırda şəhərin ən sıx məskunlaşmış rayonlarını tutmağa çalışır. Müxalifət qüvvələri son bir neçə gün ərzində Hələbin şərqinin üçdə birini itirib və daha bir neçə min sığınacaqdan məhrum olub. İran, Livan və İraqdan olan şiə döyüşçüləri tərəfindən dəstəklənən hökumət gücləri ötən həftə müxalifətin nəzarət etdiyi Hələbə şimal-şərqdən daxil olub. Əsədi dəstəkləyən yüksək vəzifəli məmur bildirib ki, üsyançıların müdafiə xətti gözlənildiyindən daha sürətlə yarılıb. Hələbin şərqinin tutulması Əsəd üçün hazırda ən böyük qələbə olardı. Əsədi İran və Rusiya dəstəklədiyi halda, üsyançıların sözlərinə görə, ABŞ başqa olmaqla, xarici müttəfiqləri onları Hələbin şərqində, mühasirəyə alınmış anklavda taleyin ümidinə buraxıblar. Digər tərəfdən yeni prezident seçilən Donald Tramp dəfələrlə bildirib ki, ABŞ, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Qətər tərəfindən müdafiə olunan müxalifəti dəstəkləməkdən imtina edə bilər. O qeyd edib ki, hətta Suriya da İŞİD-ə qarşı mübarizədə Rusiya ilə əməkdaşlığa başlaya bilər. ABŞ-la yanaşı, digər Qərb ölkələri də kənarda qalıb.
Almaniya parlamentinin xarici işlər komissiyasının başçısı Norbert Röttgen də bunu təsdiq edir: "Mənim fikrimcə, Hələb Qərb xarici siyasətinin son illərdəki ən böyük fəlakətinin simvoludur". O, İsveçrənin Lozanna şəhərində Suriya üzrə müzakirələrə Türkiyə və Qətərin də qatıldığını, ancaq Avropa İttifaqının 28 ölkəsindən heç birinin təmsil olunmadığını xatırladıb. Qeyd edək ki, Lozannada aparılan Suriya üzrə müzakirələrdə 9 ölkə - ABŞ, Rusiya, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı, İran, Qətər, İordaniya, İraq və Misir iştirak edib.
Bundan əlavə, Rusiya BMT Təhlükəsizlik Şurasında Dəməşqi cəzalandırmağa çalışan Qərbin bütün cəhdlərini bloklayır. BMT-nin məlumatına görə isə, Hələbin şərq hissəsində minimum 250 min dinc sakin dəhşətli humanitar vəziyyətlə üz-üzədir. Ərzaq ehtiyatı tükənir, insanlar qida axtarışları üçün zibilliklərdə eşələnməli olur. Hələbin şərqində bütün xəstəxanalar vaxtaşırı bombardmanlara məruz qalır. Bu gedişlə Hələbin müxalifətdən geri alınması qaçılmaz sayılır. Bunu başa düşən müxaliflər artıq Rusiya ilə anlaşmağa çalışırlar. Hesab olunur ki, hadisələrin indiki axarı Rusiyanı Yaxın Şərqin hegemon qüvvəsinə çevirəcək. Bu prosesdə Rusiyanın əsas tərəfdaşı isə Türkiyə olacaq.
Nahid SALAYEV
