Azərbaycan və Ermənistan arasında sərhədin delimitasiya və demarkasiya istiqaməti dəyişməz olaraq qalır. Proses şimaldan - Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstan sərhədlərinin kəsişmə nöqtəsindən başlayaraq, cənub istiqamətinə doğru davam edəcək.
Bu barədə keçən həftəsonu Qəbələdə iki ölkənin sərhəd komissiyalarının görüşünün detalları barədə danışan Ermənistan parlamentinin Xarici Əlaqələr Komitəsinin sədri Sərkis Xandanyan məlumat verib.
Onun sözlərinə görə, prinsip eyni olaraq qalır: “Bu ilin yanvar ayında qərarlaşdırıldığı kimi, dəyişməz qalıb, amma əlbəttə, kommuniksiyaların açılması ilə bağlı praktik zərurət yarana bilər. Əgər xatırlayırsınızsa, sentyabrda da Ermənistan və Azərbaycanın sərhəd komissiyalarının rəhbərləri qarşılıqlı olaraq görüşdülər və həmin sahələri araşdırdılar, yəni mümkün infrastrukturun keçəcəyi sahələrdə çox qısa hissələri delimitasiya etmək zərurəti yarana bilər ki, layihələndirmə və tikinti zamanı problemlər yaranmasın”. Artıq müəyyən edilmiş sahələrdə praktiki olaraq delimitasiya işlərinin nə vaxt başlayacağı ilə bağlı Xandanyan dəqiq tarix söyləməkdə çətinlik çəkib, amma əmin edib ki, artıq konkret işlər aparılır: “Əhalinin sayı və sənədlər, xəritələrlə işləməkdən əlavə, sahədə tədqiqatlar aparmaq, dəqiqləşdirmələr etmək zərurəti olacaq və əlbəttə, hava şəraiti və digər amillər nəzərə alınaraq, mümkün qədər yaxın aylarda işlər davam edəcək. Dəqiq tarixi bu baxımdan deyə bilmərəm”. Qeyd edək ki, Ermənistan-Azərbaycan demarkasiya komissiyaları bu ilin əvvəlində hansı hissələrin demarkasiya olunacağına qərar versələr də, Vaşinqton razılaşmalarından sonra baş nazir Nikol Paşinyan və digər səlahiyyətli rəsmilər fövqəladə demarkasiyadan danışıblar. Ermənistan rəsmilərinin fikrincə, bu, Sünikdə “Tramp yolu”nun həyata keçirilməsi üçün lazımdır. Təxminən iki həftə əvvəl Ermənistan baş nazirinin müavini Mher Qriqoryan hətta parlamentdə bu razılaşmaların prosesin davam etdirilməsi üçün əlavə stimul olduğunu bəyan edib: “Bundan əlavə, təbii ki, infrastrukturların yerləşməsi ilə bağlı danışıqlar da daha konkretləşib və yerdən asılı olaraq müəyyən sektorları demarkasiya etməliyik ki, işə başlamaq üçün işçi bazası olsun, hətta layihələndirmə işləri üçüb bu, çox vacibdir. Ola bilsin ki, TRİPP-in infrastrukturunun inkişafına töhfə vermək üçün bəzi sektorlar daha tez demarkasiya olunsun”. Sentyabrda demarkasiya komissiyalarının sədrləri Mher Qriqoryan və Şahin Mustafayev Sünik və Zəngilana qarşılıqlı səfərlər ediblər . Onlar ötən həftə Qəbələ şəhərində görüşüblər . Bu görüşdən sonra yayılan rəsmi bəyanatda hər hansı fövqəladə demarkasiyadan bəhs edilmir, tərəflər yalnız sərhədin şimaldan cənuba demarkasiyası ilə bağlı əvvəlki razılaşmanı təsdiqləyib, həmçinin demarkasiya üçün zəruri olan təlimatlar layihəsini müzakirə ediblər. Bu o deməkdirmi ki, Sünikdə TRİPP-in həyata keçirilməsi üçün fövqəladə demarkasiya olmayacaq? Hökumətyönlü şəxs olan Sərkis Xandanyan israr edirdi ki, birinin digəri ilə heç bir əlaqəsi yoxdur: “Bu, əlavə və ya paralel işdir”. Artıq müəyyən edilmiş hissələrdə demarkasiya işlərinin əslində nə vaxt başlayacağına gəlincə, Xandanyan dəqiq müddət söyləməkdə çətinlik çəkib, lakin əmin edib ki, hazırda konkret iş aparılır: “Sənədlər və xəritələrlə işləməkdən əlavə, yerində araşdırmalar aparmağa və düzəlişlər etməyə də ehtiyac olacaq və güman edirəm ki, hava şəraiti və digər şərtləri nəzərə alaraq, iş yaxın aylarda mümkün qədər tez davam etdiriləcək. Bununla bağlı konkret tarixlər deyə bilmərəm”. Bütün bunlr artıq Ermənistanda da Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı işlərin sürətləndiyini göstərir. Bu arada Azərbaycan prezidentinin köməkçisi – Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev bildirib ki, Zəngəzur dəhlizi Avrasiyanın kökündən dəyişməsinə təsir göstərəcək: “Zəngəzur dəhlizi Avrasiyanın nəqliyyat mənzərəsinin kökündən dəyişməsinə təsir göstərəcək”. H.Hacıyev həmçinin qeyd edib ki, Azərbaycan bu nəqliyyat mənzərəsinin dəyişdirilməsi prosesində mühüm rol oynayır. Onun sözlərinə görə, Bakı Avropa İttifaqını bu yeni nəqliyyat sisteminin bir hissəsi kimi görmək istərdi. “EU Today” nəşri məsələ ilə bağlı yazır: “H.Hacıyev dəhlizi Azərbaycanın sülhə nail olmaq strategiyasının praktik komponenti kimi təqdim edib”. Zəngəzur dəhlizinin perspektivi barədə danışan keçmiş xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarov bildirib ki, bu layihənin reallaşması üçün azı bir il yarım, bəlkə də, iki ilə qədər vaxt tələb olunacaq: “Çünki ərazidə ciddi tikinti işləri aparılmalı, dəmir yolu çəkilməlidir. Kim bu layihəni icra edəcək, proses necə təşkil olunacaq hələ dəqiq bilinmir. Lakin əsas məsələ təhlükəsizlik aspektidir. Bilirsiniz ki, həmin ərazidə Rusiya sərhədçiləri yerləşir. Onların ABŞ şirkəti ilə necə təmas quracağı, bu əməkdaşlığın hansı qaydada tənzimlənəcəyi hələ sual altındadır. İstər-istəməz müəyyən koordinasiya olmalıdır və bu prosesin mexanizmi hələlik aydın deyil. Buna görə də suallar çoxdur’’. E. Məmmədyarov qeyd edib ki, bəzi mənbələr optimist proqnoz verərək layihənin iki il ərzində tamamlana biləcəyini desələr də, bir çox məqam yenə də qeyri-müəyyən olaraq qalır: “Bununla yanaşı, başa düşmək lazımdır ki, Rusiya üçün bu yolun açılması iqtisadi baxımdan olduqca faydalıdır. Sanksiyalar nəticəsində onların, demək olar, bütün quru sərhədləri bağlıdır. Bu dəhliz isə Rusiya üçün Türkiyə vasitəsilə dünyaya çıxış imkanı yarada bilər və bu, Moskvanın davranışlarını formalaşdıran əsas motivasiyalardan biridir. Digər tərəfdən, dəhlizin tez açılması Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün önəmlidir. Çünki bu xətt vasitəsilə Çin və Orta Asiya ölkələri ilə yeni idxal-ixrac rejimi formalaşacaq və Azərbaycanın ticarət imkanları genişlənəcək’’.
Nahid SALAYEV
