Donald Tramp prezident seçiləndən sonra Azərbaycan-ABŞ münasibətləri yeni mərhələyə keçib. Bunu Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev ABŞ-ın İsa Məsihin Sonuncu Gün Müqəddəsləri Kilsəsinin nümayəndə heyətini qəbul edərkən deyib.
Dövlət başçısı Vaşinqtonda Azərbaycan və Ermənistan arasında əldə olunmuş razılaşmaların tarixi əhəmiyyət daşıdığını deyərək, onların regionun inkişafı üçün mühüm rol oynadığını vurğulayıb.
Həqiqətən də son vaxtlarda Azərbaycan-ABŞ münasibətlərində dinamik yüksəliş qeydə alınır. Görünən odur ki, Tramp administrasiyası əvvəlki dövrlərdən fərqli olaraq Azərbaycanla daha praqmatik və uzaqgörən bir siyasət aparmaq niyyətindədir. Hazırkı qlobal və regional proseslər onu göstərir ki, güclü dövlətlər arasında münasibətlər hər zaman sıx və davamlı olmalıdır. Azərbaycan Cənubi Qafqaz regionunda mühüm bir oyunçudur və ABŞ-ın praqmatik siyasəti də məhz belə güclü tərəfdaşlarla əlaqələri gücləndirməyə yönəlib. Hazırda strateji tərəfdaşlıq meyarları ayrı-ayrı ölkələrin siyasi ehtiyacları və daxili siyasi konyukturaları əsasında formalaşır. Bu gün yeni strateji tərəfdaşlıq sisteminin qurulduğu əsasları Azərbaycan və ABŞ-ın siyasi maraqları və ehtiyacları müəyyən edir. Bu sistem şübhəsiz ki, iki dövlət arasında münasibətləri yeni, daha yüksək əməkdaşlıq səviyyəsinə çıxarır. Elə bu fonda prezident İlham Əliyevin ABŞ-a son səfəri, burada əldə olunan razılaşmalar regionda yeni sülh, rifah və inkişaf dövrünün başlanğıcı kimi tarixə düşdü. ABŞ Prezidenti Donald Trampın dəvəti əsasında baş tutan səfər Bakı-Vaşinqton münasibətlərinin yeni mərhələsini müəyyənləşdirdi. Səfər zamanı imzalanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Amerika Birləşmiş Ştatları arasında Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının hazırlanması məqsədilə Strateji İşçi Qrupunun yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikası Hökuməti və Amerika Birləşmiş Ştatları Hökuməti arasında Anlaşma Memorandumu” buna əyani sübutdur. Yaradılacaq Strateji İşçi Qrupu regional bağlantılar infrastrukturunun və enerji sahəsində sərmayələrin genişləndirilməsi, eləcə də regional iqtisadi-ticari əməkdaşlığın irəlilədilməsi, həmçinin süni intellektin inkişafı kimi vacib məsələlərlə məşğul olacaq. ABŞ-Azərbaycan strateji tərəfdaşlığı ABŞ texnologiyasının və sərmayəsinin ölkəmizə gəlməsi, ABŞ-ın iqtisadi fəallığı deməkdir. Xatırladaq ki, həmin bu səfər çərçivəsində Azadlığa Dəstək Aktına 907-ci düzəlişin tətbiqinin dayandırılması barədə Tramp sərəncam imzaladı. Ölkəmiz əməkdaşlığın genişlənməsini hədəfləyən təşəbbüslər irəli sürür və ayrı-ayrı layihələrin həyata keçirilməsində yüksək fəallıq göstərir ki, bu da bütün dünyada təqdirlə qarşılanır. Bunu elə bu günlərdə Vaşinqtonda Donald Trampla Mərkəzi Asiya dövlətlərinin liderlərinin C5+1 formatı çərçivəsində baş tutan görüşü bir daha təsdiqlədi. Həmin görüşdə Azərbaycanın regional əməkdaşlıqda, o cümlədən də ABŞ-Mərkəzi Asiya dialoqunda rolu yüksək dəyərləndirlib. C5+1 formatında keçirilən yüksəksəviyyəli görüşün müzakirə mövzularından biri də Zəngəzur dəhlizi olub. Bəhs olunan marşrutun yaradılması ideyası Azərbaycana məxsusdur. Bu marşrut Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında Ermənistan üzərindən maneəsiz nəqliyyat bağlantısını təmin etməklə yanaşı, Avrasiyada tranzit daşımalarının optimallaşdırılması baxımından da müstəsna önəm daşıyır. Cari il avqustun 8-də Azərbaycan, Ermənistan və ABŞ liderlərinin iştirakı ilə Vaşinqtonda baş tutan görüşdə yeni marşrutun yaradılması ilə bağlı prinsipial razılıq əldə olunub və hazırda zəruri infrastrukturun yaradılması ilə bağlı məsələlər müzakirə olunur.
Ümumiyyətlə, Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin əsasında qarşılıqlı fayda və strateji maraqlar dayanır. Xüsusilə 2020-ci il Vətən müharibəsindən sonra regionda yaranan yeni geosiyasi reallıqlar fonunda Vaşinqtonun Cənubi Qafqaz siyasətində Bakı ilə əməkdaşlığa verdiyi önəm artmaqdadır. ABŞ regionda sülh və sabitliyin bərqərar olmasında Azərbaycanın rolunu qəbul edir və bu istiqamətdə vasitəçi təşəbbüslər göstərir. Enerji sahəsi uzun illərdir iki ölkə münasibətlərinin əsas dayağı olub. ABŞ, Azərbaycanın enerji layihələrinin beynəlxalq səviyyəyə çıxmasında mühüm dəstək göstərib. Xüsusilə “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanmas, Bakı–Tiflis–Ceyhan (BTC) neft kəmərinin reallaşması və Cənub Qaz Dəhlizinin formalaşması ABŞ–Azərbaycan əməkdaşlığının strateji xarakterini təsdiqlədi. Bu layihələr həm Azərbaycanın iqtisadi inkişafına, həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyinə ciddi töhfə verdi. Bu gün enerji əməkdaşlığı təkcə neft və qazla məhdudlaşmır. ABŞ Azərbaycanın bərpaolunan enerji layihələrinə – külək və günəş enerjisi sahələrinə maraq göstərir. Xəzər dənizində inşa ediləcək külək stansiyaları və “yaşıl enerji” ixracı ideyası bu münasibətlərin yeni istiqamətlərini müəyyən edir. ABŞ şirkətləri artıq Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında həyata keçirilən “yaşıl zona” layihələrinə də maraq göstərirlər. Yeni mərhələnin əsas xüsusiyyətlərindən biri də təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində əməkdaşlığın dərinləşməsidir. ABŞ Azərbaycanı regionda sülhməramlı qüvvə kimi qiymətləndirir və Əfqanıstan, İraq kimi beynəlxalq əməliyyatlarda ölkəmizin iştirakını yüksək dəyərləndirir. Bundan əlavə, dəniz təhlükəsizliyi, sərhəd nəzarəti və kibertəhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlıq proqramları həyata keçirilir. Gələcək perspektiv baxımından Azərbaycan–ABŞ münasibətləri daha çox iqtisadi, texnoloji və ekoloji yönümlü ola bilər. ABŞ şirkətlərinin “yaşıl enerji”, rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt və logistika kimi yeni sahələrə marağı bu əlaqələri keyfiyyətcə fərqli mərhələyə daşıya bilər. Azərbaycanın Qlobal Cənub ölkələri ilə əlaqələrini genişləndirməsi də ABŞ üçün regional əməkdaşlıq baxımından əlavə imkanlar yaradır.
Nahid SALAYEV
