Türkdilli Ölkələrin Media Birliyi: tarixi zərurətin doğurduğu reallıq Azərbaycanın Azadlıq savaşında Türkiyə izi...

Bakını daha böyük qan gölünə çevrilməkdən xilas etmək üçün cinayətkar erməni planlarına xəncər kimi saplanaraq Azərbaycan torpaqlarında inamla addımlayan Nuru Paşa və əsgərləri, Şamaxıda uyuyan tək şəhid-məzar, Orta Asiyanın türk xalqlarının azadlığı yolunda canını fəda edən Tələt Paşa - daha kimlər və nələr on illər ötəndən sonra çoxlarına nağıl kimi görünən dünyəvi türk qardaşlığının və birliyinin ilk qaranquşları olduqlarını, kaş ki, biləydilər...
Bir zamanlar türk birliyinin ideoloji əsası olan "pantürkizm"in bir yandan nadancasına qamçılandığı, digər yandan ona alternativ kimi "panamerikanizm", "panavropa" kimi ideologiyaların ortaya atıldığı dönəmlərdə "panamerikanizm"in, "panavropa"çılığın iflasa uğrayacağını çox az adam görürdü, türk birliyinin və onun tərkib hissəsi olan türk media birliyinin gerçəyə çevrilməsi isə bizim gözlərimiz önündə irəliləyən prosesə çevrildi...
Qloballaşan dünyamızın qarşılaşdığı və qəbul etdiyi gerçəkliklərdən biri də ortaq dil, din və mənəvi dəyərlər daşıyıcısı olan xalqların və toplumların birləşməsi, qaynayıb-qarışması oldu. Bu isə bu günə kimi ən müxtəlif səbəblərdən istər soy-kökündən, istər milli-mənəvi dəyərlərindən, istərsə də mənşəcə özünə yaxın və qohum olan toplumlardan aralı düşmüş xalqların müstəqillik əldə etməsi nəticəsində mümkün oldu. Onların bir çoxu sovetlər birliyinin tərkibində yaşamağa məhkum olunmuş ölkələr idi və təbii ki. bu sırada Azərbaycan da vardı. Düz 70 il rusun bayramını bayramı, matəmini matəmi kimi yaşamağa vadar edilmiş, "Türkiyə", "türk" kəlmələrini pıçıltı ilə deməyə məhkum olmuş, dilə gətirdikdə isə dodağı yüz yerdən çat verən azərbaycanlılar hələ sovet işğalına məruz qalmazdan öncə bu böyük dövlətin, onun banisi və mənəvi ATAsı Mustafa Kamal Atatürkün etibarını görmüş, onun timsalında özünün arxa-dayağını, güvənc yerini tapmışdı. Nə yazıq ki. bəzən zamanın üzü daha sərt olur və bizim istəklərimizin qarşısına aşılmaz sədlər çəkilir. Lakin bütün bu illər ərzində Azərbaycan xalqı nə böyük Atatürkün "Azərbaycanın kədəri kədərimiz, sevinci sevincimizdir" sözlərini unutdu, nə də apardığı azadlıq savaşında özünün misilsiz xidmətlərilə hərb tariximizə öz adını qızıl hərflərlə həkk etmiş qəhrəman Nuru Paşa və dəstəsinin Azərbaycanın daşnak tör-töküntülərindən təmizlənməsi, Bakının işğaldan azad olunması yolunda göstərdiyi qəhrəmanlıqları yaddan çıxardı. Sovetlər birliyinin ideoloqları hər nə qədər bu səhifələri Azərbaycan tarixindən silməyə, unutdurmağa çalışsalar da, qədirbilən Azərbaycan xalqı bu tarixi öz qan yaddaşında yaşadıb sələflərinə ötürməyi bacardı. Hətta qəhrəman Türk ordusunun bayrağını, bütün qorxulara rəğmən, 70 il öz evində gizlədən fədakar insanlar da tapıldı. Ötən il Türkiyənin xarici işlər naziri olan hazırkı başbakan Əhməd Davudoğlunun ağsaqqal Gəncə sakinini ziyarət edərək əmanət bayrağı ondan qəbul etməsi səhnəsi Türkiyə sevdalısı hər kəsi qəhərə boğdu. Demək ki, Türkiyə sevdası heç zaman bitməyib. Buna ən gözəl nümunə içimizdə bu gün də yaşayan, sabah da yaşayacaq Atatürk sevgisi, Türk dünyasının böyük oğluna qürur mənbəyimiz, Türkiyə dövlətinə güvənc yerimiz kimi baxmağımızdır. Elə 22 aylıq yaşamından sonra Rusiyanın təzyiqləri qarşısında duruş gətirə bilməyən AXC hökumətinin qurucularının , Məhəmməd Əmin Rəsulzadə başda olmaqla, dar gündə özlərinə vətən bildikləri Türkiyəyə üz tutmasının kökündə də məhz bu sevgi, bu güvənc dayanır. O üzdən qaçmağa məcbur edilmiş aydınlarımız bu ölkədə yaşayıb həyata vida etsələr də, özlərini qürbətdə hiss etmədilər, çünki onların çəkdiyi yurd həsrəti idi, vətən həsrəti deyildi...

Bizi birləşdirən dəyərlər
Müstəqilliyini qazandığı ilk günlərdən Azərbaycanın üz tutduğu ölkənin Türkiyə olması da elə bu reallıqlardan qaynaqlanırdı və təbii ki, Türkiyə dövləti də bunun fərqində idi. Elə Azərbaycanın müstəqilliyini tanıyan ilk dövlətin Türkiyə Cumhuriyyəti olması deyilənlərə ən tutarlı sübutdur. Həmin dövrdə Azərbaycanın mərhum prezidenti Heydər Əliyevin işlətdiyi "bir millət, iki dövlət", sonralar İlham Əliyevin "bir millətin iki diasporu olmaz" fikirləri isə bu gün də dillərdən düşmür və iki ölkə arasında körpü rolunu oynamaqda davam edir. Məhz həmin dönəmdən bu iki ölkə arasında istər iqtisadi, istər ticari, istərsə də mədəni əlaqələr durmadan inkişaf etməyə, genişlənməyə başladı. Həmin illərdə gənc dövlət olan Azərbaycana xarici investisiya cəlbi yönündə ilk addım kimi Türkiyə ilə Azərbaycan arasında çəkilən Bakı - Ceyhan neft kəməri ilə həm də qarşılıqlı əlaqələrə körpü salınmış oldu. Bu zamandan ötən illər ərzində iki ölkə arasında istənilən sahədə əməkdaşlıq inkişaf etdirilərək ən yüksək həddə çatıb ki, bu sıraya medianı da aid etmək olar. Bu istiqamətdə isə istər bu ölkənin Azərbaycandakı Səfirliyinin, istərsə də Azərbaycanın Türkiyədəki Səfirliyinin xidmətləri danılmazdır. Bu diplomatik missiyaların xeyir-duası ilə jurnalistlərin və aparıcı media qurumlarının rəhbərlərinin Türkiyənin media holdinqlərinə və əksinə vaxtaşırı gerçəkləşən səfərləri, təcrübə mübadilələri dediklərimizə əyani sübutdur. Buna qədər isə Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Cumhuriyyəti arasında ortaq türk dilinin yaradılması ideyası ətrafında xeyli müzakirələr açılıb və bu mövzu gündəmdəki aktuallığını qoruyur. Bizi birləşdirən dəyərlərin çoxluğu isə düşünməyə əsas verir ki, bu məsələdə də yaxın zamanlarda ciddi irəliləyişə nail olunacaq.

Media birliyi ideyasının yaranma məkanı - Bakı
Müstəqilliyin ilk illərində təməli qoyulan, illər ötdükcə davamlı xarakter alan bu qarşılıqlı səfərlərin nəticəsi olaraq 2009-cu ildə Bakıda keçirilən media konfransında ilk dəfə türkdilli ölkələrin media birliyinin yaranması ideyası səsləndirildi. Azərbaycan Mətbuat Şurasının sədri Əflatun Amaşov həmin tarixi belə xatırlayır: "Media birliyi ideyası Bakıda - "Azərbaycan və Türkiyə mediası: bənzərliklər və fərqliliklər" mövzusunda keçirilmiş konfranslarda gündəmə gəlib. Bu toplantıların birincisi 2007-ci ildə, digəri isə iki il sonra baş tutmuşdu. Həmin tədbirlərdə Azərbaycan və Türkiyənin nüfuzlu media qurumlarının rəhbərləri arasında gedən diskussiyalarda məsələ ətrafında müxtəlif fikirlər səslənmişdi - ortaq qəzet, jurnal, daha sonra internet portal və nəhayət, təşkilat yaratmaq. Əlbəttə, sonuncu özündən əvvəlkiləri də komplektləşdirmək və dəyərləndirmək baxımından daha məqsəyönlüdür. Çünki mövcud istiqamətdə təşkilatlanmaq media müstəvisindəki başqa istək və arzuların da gerçəkləşməsinə kömək göstərə bilər. 2010-cu il dekabrın 21-22-də Ankarada Türkdilli Ölkələrin və Toplumların I Media Forumu keçirildi və bununla da Azərbaycanda irəli sürülən ideyanın həyata vəsiqə alması istiqamətində ilk addım atılmış oldu. Forum, eyni zamanda, gələcək birliyin ali orqanı kimi özünü təsdiqlədi. Toplantıda qərara alındı ki, Türkdilli Ölkələrin və Toplumların Media Birliyi yaradılsın. Bununla əlaqədar işçi qrup formalaşdırıldı. Qrup ötən müddət ərzində gərgin fəaliyyət göstərdi. Əlavə yazışmalar, prosedur məsləhətləşmələr aparıldı. Nəhayət, Birliyin Nizamnaməsi hazırlandı və qəbul edildi."
Beləliklə, Türkdilli Ölkələrin Media Birliyi ideya çərçivəsindən çıxaraq reallığa çevrildi. Əslində bu Birliyin varlığı, Türkiyədən daha çox, Azərbaycan da daxil olmaqla, digər türkdilli ölkələrin maraq dairəsindədir. Bəllidir ki, Türkiyə mediası dünya media şəbəkəsinə çoxdan inteqrasiya etmiş, püxtələşmiş bir durumdadır. O üzdən Azərbaycan və digər türkdilli dövlətlərin media qurumlarının Türkiyənin media qurumları ətrafında birləşərək zaman-zaman toplantılarını keçirməsi, təcrübə mübadiləsi aparması yalnız bir məqsədi - ölkə media sistemini inkişaf etdirərək dünya mediası səviyyəsinə çatdırmağı hədəfləyir. Elə sözügedən Birliyin toplantılarının hər il ayrı-ayrı türk dövlətlərində gerçəkləşdirilməsinin də məhz bu zərurətdən doğduğu bəlli həqiqətdir.

İdeyadan reallığa...
Bu birliyin reallaşmasının isə həm də dünya informasiya məkanına əlçatanlığın təmin olunması baxımından əhəmiyyəti böyükdür. Belə ki, özəlliklə keçmiş sovet respublikaları olan türkdilli dövlətlər üçün dünya informasiya şəbəkəsinə birbaşa nüfuz etmək məsələsi o qədər də əlçatan deyildi. Yalnız Türkiyə media sisteminə inteqrasiya sözügedən dövlətlərin qarşısında bu istiqamətdə geniş imkanlar açırdı. O üzdən əminliklə demək olar ki, türkdilli ölkələrin media birliyinin yaradılması ideyası zamanında ortaya çıxan bir ideya idi və onun dəyərləndirilərək reallaşdırılması zamanın tələbi idi. Hazırda mərkəzi aparatı Ankarada yerləşən təşkilatın hər bir ölkədə, muxtar vilayətdə komitələri var ki, bu komitələr ölkələr arasında media qurumlarının əlaqələndirilməsi, ortaq qərarların çıxarılması işinə öz töhfəsini verməklə, həm də ölkələr arasında informasiya mübadiləsinin daha səmərəli aparılmasını təmin etməkdədir. Görülən birgə işlərin nəticəsidir ki, hazırda türkdilli ölkələrin ortaq musiqi kanalı olan TMB bizi türkdilli ölkələrin musiqi nümunələri ilə yaxından tanış edir, Azərbaycanın İctimai Televiziyası ilə Türkiyənin TRT-1 dövlət kanalı arasında uğurlu yayım əməkdaşlığı var, TRT AVAZ kanalı türkdilli ölkələrin mədəniyyətlərarası dialoqunun reallaşdırılmasına öz töhfəsini verməkdədir. Bundan başqa, Birlik özünün portalını da yaratmağı düşünür ki, bu da informasiya mübadiləsi və informasiyanın əlçatanlığı baxımından önəmli addımlardan sayılır. Türkdilli ölkələrin media birliyinin yaradılmasının daha bir önəmli cəhəti isə o oldu ki, bu zamana qədər bir-biri haqqında ya heç bir təsəvvürü olmayan, ya da yanlış təsəvvürə malik türkdilli xalqlar və toplumlar artıq əməkdaşlıq zəminində bir-birini daha yaxından tanıdı. Bu isə ölkələr arasında istənilən sferada əməkdaşlıq əlaqələrinin qurulmasına öz töhfəsini vermiş oldu.

Bu dəfə Yavru Vətəndə...
Türkdilli Ölkələrin Media Birliyinin "Qloballaşan dünyada türkdilli media faktoru: fərqliliklər və ortaq maraqlar" adlı II Forumu Bakıda gerçəkləşdirildi. İstər qoyulan mövzu, istərsə də hədəflənən məqsəd baxımından önəmli hadisə sayılan Bakı Forumunda da ortaq türk mediasının inkişafı və inteqrasiya yönümündə bir sıra önəmli qərarlar qəbul olundu və növbəti Forumun Qırğızıstanın paytaxtı Bişkekdə keçirilməsi qərarlaşdırıldı. Bu forumların hər dəfə fərqli ölkədə keçirilməsinin əsas maraqlı cəhəti odur ki, tədbirin təşkil olunmasında təkcə Birlik deyil, Forumun keçiriləcəyi dövlət də iştirak edir və təkliflərini verir.
Bu isə birgə fəaliyyətin daha səmərəli təşkilinə öz pozitiv təsirini göstərməkdədir. Bişkek Forumunun ardından növbəti, IV Forum isə gələn ay Kuzey Kıbrıs Türkiyə Cumhuriyyətində - Yavru Vətəndə öz işinə başlayacaq. Hər dəfə olduğu kimi, bu Forumdan da mediamızın ciddi gözləntiləri var və ümid edirik ki, Kıbrıs Forumu da həm Azərbaycanın, həm də ümumən Türk dünyasının ortaq mənəvi dəyərlərinin yaşadılması, inkişaf etdirilməsi və media məkanının sərhədlərinin genişləndirilməsi işinə öz töhfəsini verəcək.
Uğurlar və başarılar diləyi ilə

Samirə SƏFƏROVA
Yazı Türkiyənin Azərbaycandakı Səfirliyinin Mətbuat Müşavirliyinin, Azərbaycan Mətbuat Şurasının və TİKA-nın Bakı Nümayəndəliyinin "Türkdilli ölkələrin media birliyi: tarixi zərurətin doğurduğu reallıq" mövzusunda keçirdiyi müsabiqəyə təqdim olunur.