"Dövlət idarəçiliyindən söhbət açanda, ilknövbədə, dövlətin bugünkü vəziyyəti, qazandığı uğurlar və qarşısına qoyduğuməqsədlər ön plana gəlir. Qeyd etmək lazımdır ki, biz postsovet məkanında keçiddövrünü uğurla başa vuran və dünya iqtisadiyyatına səmərəli inteqrasiya olunannadir bir ölkəyik”. APA-nın "Azərtac"a istinadən verdiyi məlumatagörə, bunu Prezident yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının (DİA) 15 illikyubileyi münasibətilə akademiyanın elmi şurasının iclasındakı çıxışındaPrezidenti Administrasiyasının (PA) rəhbəri, akademik Ramiz Mehdiyev deyib.
Akademikbildirib ki, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə son illərərzində aparılan islahatlar ölkəmizin dinamik inkişafını təmin edib:"Prezidentin bu ilin doqquz ayının yekunlarına həsr olunmuş müşavirədə qeydetdiyi kimi, respublikada bu müddət ərzində ümumi daxili məhsul 2,5 faiz,qeyri-neft sektorunda isə 6 faiz səviyyəsində artıb. Bu gün dünyada mövcud olangöstəricilərlə müqayisədə bunlar kifayət qədər uğurlu rəqəmlərdir. İlin əvvəlindənölkə iqtisadiyyatına 19 milyard dollar sərmayə qoyulub. Bu müddət ərzindəmaliyyə resurslarımız 3 milyard 600 milyon dollar artıb. Hazırda bizim 53milyard dollardan çox valyuta ehtiyatımız var. Xüsusi qeyd olunmalıdır ki,dünya miqyasında Azərbaycan adambaşına düşən valyuta ehtiyatına görə ən yüksəkmövqelərdən birini tutur.
DavosDünya İqtisadi Forumu Azərbaycanı rəqabət qabiliyyətliliyinə görə 38-ci yerəlayiq görüb. Yəni, biz dünyanın ən rəqabət qabiliyyətli 40 ölkəsi sırasındayıq”.
PArəhbəri deyib ki, 2004-cü ildən bu günə qədər 1 milyon 300 min yeni iş yeriaçılıb: "Bu da imkan verib ki, işsizlik kəskin şəkildə aşağı düşərək 5 faizsəviyyəsinədək ensin. Ümumi daxili məhsulumuzda qeyri-neft sektoru artıq 55faizdən çoxdur, lakin ixrac potensialımızın böyük əksəriyyəti hələ dəneft-qazla bağlıdır”.
R. Mehdiyev deyib ki, son 10 il ərzində 3minə yaxın məktəb binası tikilərək istifadəyə verilib: "Axırıncı iki-üç ildəuşaq bağçaları ilə təminat 17 faizdən 42 faizə yüksəlib. Qeyd olunmalıdır ki,bütün infrastruktur layihələri, regionların sosial-iqtisadi inkişafı DövlətProqramı uğurla icra edilib. Neftdən əldə olunan gəlirlər şəffaf saxlanmaqla vəölkəmizin inkişafına, o cümlədən sosial layihələrin icrasına yönəldilməklədinamik inkişaf təmin edilir”.
PA rəhbəri qeyd edib ki, oktyabrın ilk günlərindəBakıda keçirilən Beynəlxalq Humanitar Forum bir daha ölkəmizin dünyadakınüfuzunu və qazandığı mövqeləri təsdiq edib: "Forumdan sonra bizim hörmətliakademik, İdarəçilik Akademiyasının rektoru Urxan Ələkbərov inkişafımıza dairçap etdirdiyi materiallarda Azərbaycanın düzgün innovativ inkişaf yoluseçdiyini bir daha əsaslandırdı. Bütün bunlar onu göstərir ki, biz artıqinkişafımızın yeni mərhələsinə qədəm qoymaq ərəfəsindəyik. Bu isə dövlətidarəçiliyinin müxtəlif sahələrində ən yeni metodlara yiyələnmiş yüksək hazırlıqlıkadrların yetişdirilməsini zəruri edir. Bu baxımdan İdarəçilik Akademiyasınınqarşısında da mühüm vəzifələr dayanır”.
Akademik Azərbaycan RespublikasınınPrezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının 15 illiyindən söhbət açaraqtarixə nəzər salıb: "Əslində varislik prinsipinə sadiq qalsaq, etiraf etməliyikki, siz 1921-ci ildə Bakıda yaranmış Sovet Partiya Məktəbinin, 1928-ci ildəonun əsasında təsis olunmuş Azərbaycan Mərkəzi Sovet Partiya Məktəbinin, 1956-cıildə həmin Məktəbin bazasında yaradılmış Bakı Ali Partiya Məktəbininvarislərisiniz. Arada 1946-cı və 1953-cü illərdə yenə də ad və strukturdəyişikliklərinə məruz qalmış qurumların adını çəkməyə ehtiyac yoxdur. Nəhayət,bizim hamımızın yaxşı yadındadır ki, bu partiya məktəbinin əsasında 1992-ci ildəBakı Dövlət Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutu yarandı. Bu tarixiarayışı gətirməkdə bircə məqsədim var. O da ondan ibarətdir ki, bütün dövrlərdəsizin Akademiyanız siyasi quruluşdan və dövlətin onun qarşısında irəli sürdüyüməqsədlərdən asılı olaraq öz elmi və pedaqoji potensialını dövlət idarəçiliksisteminin təkmilləşdirilməsinə həsr edib.
İstər-istəməzözümüzə belə bir sual verməliyik: kəskin dəyişikliklərə məruz qaldığımızbugünkü zamanda, yəni, qloballaşmanın, informasiya cəmiyyətinin və biliklərəəsaslanan iqtisadiyyatın bərqərar olduğu bir dövrdə idarəetmədə nə kimidəyişikliklər baş verməlidir?
Busuala verdiyimiz cavabdan çox şey asılıdır. Bu, həm Azərbaycan, həm də sizinAkademiyanız üçün, əslində, ən taleyüklü məsələdir. Əgər Akademiyanızınstrukturuna nəzər salsaq görərik ki, sizdə paralel olaraq iki proses gedir. Birtərəfdən, siz orta məktəbdən birbaşa buraya gələn gəncləri idarəetmə sistemindəçalışmaq üçün bakalavr və magistr səviyyələrində hazırlayırsınız. Digərtərəfdən, siz, eyni zamanda, ölkəmizin müxtəlif bölgələrində artıq idarəetməninmüxtəlif pillələrində təmsil olunan kadrların hazırlıq səviyyəsini artırırsınız.Məlumdur ki, onlarla iş formaları müxtəlifdir. Siz onları qısamüddətlitəlim-tədris kurslarına cəlb edirsiniz və yaxud ikinci təhsil sistemivasitəsilə onların hazırlıq səviyyəsini artırırsınız”.
R. Mehdiyev deyib ki, bütün bunlarabaxmayaraq, bu gün həm Prezident Administrasiyası, həm nazirliklər, həm dəyerli hakimiyyət strukturları bu gün ciddi kadr böhranı problemi iləüzləşiblər: "Biz hamımız müasir idarəetmənin incəliklərinə bələd olan hazırlıqlıkadrlara ehtiyac duyuruq və etiraf etməliyik ki, yüksək tələblərə uyğun kadrtapmaqda çətinlik çəkirik. Prezident Administrasiyasının kadr ehtiyatı şəxsənməni Administrasiya rəhbəri kimi heç cür qane etmir”.
R. Mehdiyev bildirib ki, sovet dövründəinstitut həm də nadir tədqiqat mərkəzlərindən biri olub: "Burada həm ciddielmi araşdırmalar aparılır, həm də Mərkəzi Komitənin sifarişi ilə vaxtaşırımüvafiq sanballı analitik materiallar hazırlanırdı. Yəni, siz daim respublikarəhbərliyinə həm elmi cəhətdən, həm də idarəetməni daha düzgün təşkil etməküçün kifayət qədər kömək və yardım göstərməyə qadir idiniz. Təəssüf hissi iləqeyd etməliyəm ki, bu gün yuxarıda göstərilən bütün sahələrdə Akademiyanın işiheç də ürəkaçan deyil. Gənclər arasında Akademiya öz reytinqinə görə ənpopulyar ali məktəblərdən biridir. Buraya kifayət qədər yüksək bal toplayan vəhətta Prezident təqaüdünə layiq görülən tələbələr daxil olurlar. Bu, ilknövbədə onu göstərir ki, burada tədris prosesi düzgün qurulub və sağlam ab-havamövcuddur. Bu, sevindirici haldır. Lakin sonrakı mərhələlərdə məzunların dövlətqulluğuna cəlb olunması prosesi heç də nəzarət altında deyil. Onlar ya dövlətqulluğuna qəbul olunmaq üçün komissiyaya müraciət etmirlər, ya da ki, uğurlaimtahan verib dövlət qulluğuna qəbul edilənlər sırasında geniş təmsilolunmurlar”.
PA rəhbəri qeyd edib ki, qloballaşmadövründə milli dövlət anlayışı özü-özlüyündə ciddi transformasiyalara məruz qalır:"Axı, dövlət dedikdə biz, ilk növbədə, dövlət təsisatlarını və məmurları nəzərdətuturuq. İndiki dövrdə insan kapitalının, mədəni kapitalın və ümumən insaninkişafına qoyulan sərmayənin əhəmiyyəti kəskin surətdə artır. Bu, cəmiyyətinbütün üzvlərinə aid olsa da, mən xüsusi olaraq diqqəti məhz məmur şəxsiyyətinəyönəltmək istərdim. Məlumdur ki, hər bir məmur müəyyən təhsil alır və bununlayanaşı o, ömür boyu təhsilini artırmalıdır. Fəaliyyəti üçün zəruri olan məlumatvə bilikləri o, ya müstəqil şəkildə, ya da sizin Akademiyanın imkanlarındanfaydalanaraq əldə edə bilir. Yenə meydana çıxan çoxsaylı sualların mahiyyətiondan ibarətdir ki, müasir məmurun məlumatlanması və ixtisaslaşması hansımeyarlar əsasında müəyyənləşməlidir?
Biztez-tez sovet dövrümüzü xatırlayırıq. Sözsüz ki, sovet dövründə bizim kifayətqədər nailiyyətlərimiz və uğurlarımız olub. Dövlətin totalitar olmasınabaxmayaraq, burada ideoloji buxovlarla yanaşı, insanların sosial müdafiəsi vəmaarifləndirilməsi, mədəniyyət proseslərinə cəlb olunması və digər məsələlərözünün kifayət qədər düzgün həllini tapmışdı. O dövlət artıq tarixə qovuşubdur.Lakin insanlarla söhbət zamanı görürük ki, onların çoxu hələ də cəmiyyət,sosial ədalət, iqtisadi problemlər və digər məsələlərlə bağlı düşünərkən sırfmarksist-leninçi nəzəriyyəyə xas platformadan çıxış edir. Bizim məmurlar da bubaxımdan heç də istisna təşkil etmirlər”.
R. Mehdiyev bildirib ki, qloballaşma ilə bağlıçox vaxt deyirlər ki, dünyanın müxtəlif guşələri arasında o qədər sıxinformasiya mübadiləsi var ki, elə bil biz hamımız qlobal bir kəndinsakinləriyik: "Digər tərəfdən, bizim milli dövlətimiz, milli iqtisadiyyatımızvə milli mədəniyyətimiz mövcuddur və qloballaşma ilə bağlı gedən proseslər bizinarahat etməyə bilməz. Çox yaxşı yadımdadır ki, vaxtilə Mərkəzi Komitədə təbliğatvə təşviqat şöbəsi respublikada çıxan bütün qəzet və jurnalları oxuyub təhliledirdi. Bir anlığa təsəvvür edin ki, kimsə bu gün mövcud informasiya axınını təhliletmək istəyir. Yeni texnologiyalar və innovasiyalar tamamilə yeni bir məkan vəünsiyyət vasitələri yaradıb. Əfsuslar olsun ki, nə bu şəbəkələrin, nəinternetin özünün insan psixologiyasına və həyatına təsiri araşdırılmır. Bu güngənclər həyatlarının, demək olar, çox hissəsini məhz virtual məkandakeçirirlər. Aydındır ki, kimsə nə bu prosesin qarşısını ala, nə də ona müdaxiləedə bilir. Amma bu proseslər ən azı təhlil olunmalıdır.
BeynəlxalqHumanitar Forumun iştirakçısı olan Nobel mükafatı laureatlarından biriinternetlə bağlı belə bir ciddi narahatlığını bildirdi. Onun fikrincə, bu güninternetdə mövcud informasiyaların böyük qismi sadəcə olaraq yanlış məlumatlardır.Araşdırma bacarığından və sanballı təhsildən uzaq olan bir gənc isə doğru iləyanlış informasiyanı, əlbəttə, bir-birindən ayıra bilməyəcək. İnternet məkanıilə bağlı kifayət qədər dərin, fəlsəfi, etik və metodoloji problemlər var.Təəssüf ki, onlar ənənəvi tədqiqatlarla məşğul olan alimlərimizin diqqətindənkənarda qalıb. Akademiya da bu problemlərdən kənarda qalıb”.
Akademik deyib ki, bu gün Azərbaycandaəhalinin artımının müşahidə olunması sevindirici haldır: "Lakin indi ortastatistik Azərbaycan ailəsinin strukturu, onun tələbatı necə ödənilir,iqtisadiyyatda rolu, ailədə vəzifələrin bölünməsi necə aparılır? Bütün bunlarbarədə bizim çox səthi məlumatımız var. Sosioloji sorğular, demək olar ki, keçirilmir.Cəmiyyətdə cərəyan edən müxtəlif proseslər alimlərin diqqətindən yayınır.Halbuki gözəl məlumdur ki, idarəetmə obyekti barədə kifayət qədər məlumatolmadan idarəetmənin özünün təşkili çox mürəkkəb məsələyə çevrilir”.
PA rəhbəri vurğulayıb ki, XX əsrin ortalarındanetibarən Azərbaycanda savadsızlığın ləğv olunması daim böyük qürur hissi iləqeyd olunub: "Həqiqətən, qısa müddət ərzində respublikamızda orta məktəblər,universitetlər, texnikumlar, texniki-peşə məktəbləri şəbəkəsi qurulub fəaliyyətgöstərirdi. Bu gün bu fəaliyyətin daha səmərəli təşkil olunmasına həm dövlət,həm də qeyri-hökumət təşkilatları diqqət yetirir. Hamımıza bu rəqəmlərməlumdur. Heydər Əliyev Fondunun "Yeniləşən Azərbaycana yeni məktəb!” layihəsiböyük uğurla reallaşdırılır. Bütün bunlarla yanaşı, diqqətinizi ona yönəltməkistərdim ki, biz məktəbin maddi-texniki bazasını nə qədər yaxşılaşdırsaq da,onun yekun məhsulu savadlı və bacarıqlı şagirddir. Əvvəlki dövrlərdə təhsilprosesi yalnız ailəni və məktəbi əhatə edirdi, mənimsənilən biliklərin də həcmikifayət qədər məhdud idi. Bu gün isə biz müstəqil şəkildə ömür boyu yenibiliklər əldə etməyə qadir olan insan və vətəndaş yetişdirməliyik. Bu, çoxmürəkkəb prosesdir. Burada mövcud problemlərə dair bir neçə konkret rəqəmigətirmək istərdim. Son illər ərzində Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyası tərəfindənorta məktəblərdə keçirilən buraxılış imtahanları göstərir ki, ölkəmizdə eləgənclər var ki, imtahan verə bilmir. Yüzlərlə hallarda imtahanın nəticəsinədair xüsusi protokol tutulur. Protokolda göstərilir ki, məsələn, MəmmədovMəmməd "hərfləri və rəqəmləri tanımır”. Beləliklə, 70 il bundan qabaq qalibgəldiyimiz savadsızlıq elə bil təzədən həyatımıza qayıdır. Mən bunu şərh etməkistəmirəm. Çünki hər birinizə aydındır ki, bunun arxasında nə dayanır - əlbəttəki, ilk növbədə, ailənin, tədrisdə çalışanların və yerli icra hakimiyyətlərininbiganəliyi”.
PA rəhbəri deyib ki, Azərbaycanda həmişəqadınların çox yüksək mövqe tutması, siyasi, iqtisadi və sosial həyatımızınbütün sahələrində layiqincə təmsil olunmaları ilə fəxr edilib: "Lakin cəmiiki rəqəmi səsləndirmək istərdim. Bu il ali məktəblərə qəbul imtahanları zamanıYardımlı və Lerik rayonlarından sənəd verənlər arasında qızlar müvafiq olaraq16 və 21 faiz təşkil edib. Bir sıra rayonlarda, misal üçün, Masallı, Cəlilabad,Qobustan, Ağsu və Sabirabadda sənəd verən qızların sayı 40 faizdən azdır.Bununla yanaşı, məsələn, Zaqatala rayonunda oğlanların sayı 40 faizdən azdır.Bu, onu göstərir ki, adı çəkilən bölgələrdə kifayət qədər mürəkkəb, gizli vəlatent proseslər gedir. Mən bilərəkdən məsələni belə kəskin qoyuram ki, qadınlarıvə ümumən cəmiyyətimizi təzədən cəhalətə, mövhumata, aqressiv dindarlığa sürükləməproseslərinin nə dərəcədə təhlükəli olduğuna diqqətinizi cəlb edim. 1990-cı illərdəAzərbaycana gələn xarici turistlər təəccüblə qeyd edirdilər ki, bura müsəlmanölkəsidir, lakin biz, demək olar, bir nəfər də hicablı qadına rast gəlmədik. Bugün onlar da, siz də, elə mən də görürük ki, belə xanımların sayı kəskinsurətdə artmaqdadır. Hicabla təhsil müəssisələrinə, o cümlədən ali məktəblərəgetmək istəyənlərin sayı da gündən-günə artır. Mən əmin deyiləm ki, bu, gəncxanımların özlərinin daxili mənəvi tələbatıdır. Təhlil göstərir ki, bu, əksərənailədaxili mühitin tələbidir və gənc qızlar da buna tabe olurlar”.
R. Mehdiyev deyib ki, bir çox regionlarda,xüsusilə də cənub bölgəsində azyaşlı qızların təhsildən yayınaraq qeyri-rəsmiailə qurması artıq adi hala çevrilir: "Onlar nə fiziki, nə də mənəvicəhətdən hazır olmadıqları halda erkən yaşda ana olurlar. Bu məsələ həmsəhiyyə, həm təhsil, həm də hüquq mühafizə orqanlarının diqqətindən necə yayınır?Bəzən böyük ağrı və mənəvi iztirabla özüm-özümə sual verirəm: yəni, bu xalqınSabiri, Mirzə Cəlili, Cəfər Cabbarlısı olmayıb? Yəni, "Molla Nəsrəddin” jurnalıbu məmləkətdə çap olunmayıb? Doğrudanmı Üzeyir bəyin vaxtilə gülüş hədəfinəçevirdiyi hallar cəmiyyətimizə yenidən qayıdır? Heç bir sosioloji sorğuaparmadan qətiyyətlə demək olar ki, orta statistik Azərbaycan gənci bu günarzusundadır ki, onun gözəl evi, bərbəzəkli maşını və kifayət qədər pulu olsun.O, həyatın mənasını ancaq əylənməkdə görür. Bütün bunlara nail olmaq üçün o,min bir vasitəyə əl atmağa, o cümlədən qanunu və əxlaq normalarını da aşmağahazırdır. Zəhmət çəkməyi, çalışmağı, əziyyətə qatlaşmağı o, ümumiyyətlə,istəmir.
Mənəvidəyərlərimizin məruz qaldığı belə bir aşınmanın qarşısını biz nə ilə alabilərik? Kimsə deyə bilər ki, postmodern dövründə, ümumən, əməyə, əməksevərliyəmünasibət dəyişir. Biliklərə əsaslanan iqtisadiyyatda kreativlik əməksevərliyiəvəz edir. Lakin kreativ insan olmaq üçün, ilk növbədə, yüksək təhsilsəviyyəsinə malik olmaq lazımdır. Əgər tədris müəssisələrində təhsil mühitiget-gedə belə sürətlə zəifləyirsə, biz buna necə nail olacağıq?
Aydındırki, bu məsələlər təkcə məni yox, bütün Azərbaycan ziyalılarını narahat edir. Bunarahatlıqdan qurtarmaq üçün lazımi fəaliyyət proqramı işlənib hazırlanmalı vəhəyata keçirilməlidir.
XXəsrdə Azərbaycan əhalisinin əsas hissəsi kənd yerlərində və ya xırda şəhərlərdəyaşayırdı. İndi bizdə şəhər əhalisi kəskin şəkildə artmaqdadır. Xüsusilə də Bakışəhəri sürətlə inkişaf edir. Burada cərəyan edən iqtisadi və sosial proseslərgec ya tez təhsil, səhiyyə və mədəni sahələrdə problemlərə çevriləcək. Bunlarahazır olmaq üçün ciddi araşdırmalar aparılmalıdır. Əgər biliklərə əsaslananiqtisadiyyatın bərqərar olmasının zəruriliyini dərk ediriksə, biz ümumən ölkədəinsan potensialının strukturunu kifayət qədər dərindən təhlil etməliyik”.
R. Mehdiyev bildirib ki, Azərbaycancəmiyyətində dinlə bağlı kifayət qədər mürəkkəb proseslər gedir: "Birtərəfdən, bu proseslər dünyada cərəyan edən iki tendensiyanı özündəcəmləşdirir. Məlumdur ki, müasir dövrdə biz fundamentalizm fenomeni ilərastlaşırıq. Bu tendensiyanın tərəfdarları müsəlman, xristian və ya başqa birdinin təmsilçiləri olmasından asılı olmayaraq iddia edirlər ki, öz dinlərininilkin, yəni, fundamental anlayışına qayıtmaq lazımdır. Digər tərəfdən, dünyadabu gün özlərini bu və ya digər dinin tərəfdarı elan edən insanlar Allaha inanır,lakin məbədlərə, məscidlərə, dini qurumlara müntəzəm şəkildə getməkdən imtinaedirlər. Digər tərəfdən, dinin cəmiyyətdə rolu ilə bağlı vaxtilə Marks,Dürkheym, Veber və digər alimlər tərəfindən yaradılmış nəzəriyyələr bugünküdünyada cərəyan edən prosesləri kifayət qədər dürüst izah edə bilmir.
Birmisal gətirmək istəyirəm. Azərbaycandan bəzi cavanların "islam dövləti” uğrundamübarizəyə cəlb edilməsi və Suriyaya getməsi bizi çox narahat edir. Aydındırki, külli miqdarda verilən məvaciblə kimisə şirnikləndirib vətənindən,ailəsindən ayıraraq uzaq Suriyaya göndərmək mümkündür. Lakin bu prosesi təkcəiqtisadi amil ilə əlaqələndirmək də ən azı sadəlövhlük olardı. "Nə baş verir”sualına isə biz, ilk növbədə, ona görə cavab tapa bilmirik ki, cəmiyyətdə cərəyanedən proseslər haqqında əlimizdə dolğun elmi məlumat yoxdur.
Beləmisalların və sualların sayını istənilən qədər artırmaq olar”.
