Ta­rix­də iz bu­ra­xan­lar: İsa­ak Nyu­ton

Bö­yük in­gi­lis fi­zi­ki, ri­ya­ziy­yat­çı­sı və as­tro­no­mu İsa­ak Nyu­ton 1643-cü il­də İn­gil­tə­rə­nin Vuls­top kən­din­də ana­dan olub. Ata­sı İsaa­kın do­ğul­ma­sı­na 3 ay qal­mış və­fat edib. Ana­sı An­na Eys­kou­dur.

İsa­ak 3 ya­şı­na ça­tan­da ana­sı ke­şiş Smi­tə ərə ge­dib qon­şu kən­də kö­çən­dən son­ra İsaa­kın tər­bi­yə­si ilə nə­nə­si məş­ğul olub. Am­ma İsa­ak ana­sı­nı çox se­vib və onu at­ma­sı­na bax­ma­ya­raq, ona çox bağ­lı olub. Ata­lı­ğı ölən­dən son­ra Nyu­ton ye­ni­dən ana­sı ilə bir­gə ya­şa­ma­ğa baş­la­yıb və öm­rü­nün so­nu­na ki­mi ana­sı Nyu­to­nun ən çox sev­di­yi və ən ya­xın ada­mı ola­raq qa­lıb.

İsa­ak çox zə­if uşaq olub, qa­pa­lı xa­siy­yə­ti ilə se­çi­lib və həd­dən ar­tıq xə­yal­pə­rəst olub. Onu da­ha çox poe­zi­ya və rəs­sam­lıq ma­raq­lan­dı­rır­dı. Hə­lə ki­çik yaş­la­rın­dan öz fi­kir­lə­ri ilə çox­la­rı­nı hey­rət­lən­di­rir­di. İb­ti­dai mək­təb hə­ya­tı Nyu­ton üçün ol­duq­ca ağır ke­çib. Nyu­to­nun fi­kir­lə­rin­dən hey­rət­lə­nən si­nif yol­daş­la­rı ona mən­fi mü­na­si­bət bəs­lə­yir­di­lər. Tə­bi­ət­cə xud­bin olan İsa­ak üçün bu cür təh­qi­re­di­ci və­ziy­yə­tə düş­mək ol­duq­ca çə­tin idi. Çox gər­gin səy­lə­ri nə­ti­cə­sin­də İsa­ak oxu­du­ğu si­nif­də əla­çı­lar sı­ra­sın­da bi­rin­ci olub.

Tex­ni­ka­ya və ümum­dün­ya ca­zi­bə qa­nu­nu­na ma­raq Nyu­to­nu tə­bi­ət ha­di­sə­lə­ri üzə­rin­də dü­şü­mə­yə va­dar edir­di. Bir də­fə da­yı­sı Vil­yam onun əlin­də ki­tab də­rin fi­kir­lə­rə qərq ol­du­ğu­nu mü­şa­hi­də edib. İsaa­kın əlin­də­ki ki­ta­ba nə­zər sa­lan da­yı­sı onun öz ya­şı­na qə­tiy­yən uy­ğun ol­ma­yan mü­rək­kəb ri­ya­zi mə­sə­lə­lə­rə ma­raq gös­tər­di­yi­ni gö­rüb və ana­sın­dan İsaa­kın təh­si­li­ni da­vam et­dir­mə­si ar­zu­su­nu nə­zə­rə al­ma­sı­nı is­tə­yib. Cid­di ha­zır­lıq­dan son­ra İsa­ak 1661-ci il­də Kem­bric uni­ver­si­te­tin­də təh­sil al­ma­ğa baş­la­yıb və bü­tün də­rə­cə­lə­ri ke­çib. 1665-ci il­də o, in­cə­sə­nət ma­gis­tri olub. Ümum­dün­ya ca­zi­bə qa­nu­nu­nu da məhz hə­min il­lər­də kəşf edib, ağ işı­ğın yed­di rən­gə par­ça­lan­ma­sı ha­di­sə­si­ni öy­rə­nib. Onun apar­dı­ğı təd­qi­qat­la­rın əsa­sın­da işı­ğın fi­zi­ki tə­biə­ti­ni an­la­maq səy­lə­ri du­rur­du.

1668-ci il­də Nyu­ton Kem­bri­cə qa­yı­dıb və tez­lik­lə Lu­kask ri­ya­ziy­yat ka­fed­ra­sı­na rəh­bər­lik ona hə­va­lə edi­lib. Ona qə­dər bu ka­fed­ra­ya mü­əl­li­mi İsa­ak Bar­rou rəh­bər­lik edib. Bar­rou se­vim­li tə­lə­bə­si­ni mad­di cə­hət­dən tə­min et­mək üçün ka­fed­ra­nı ona gü­zəş­tə ge­dib. Nyu­ton ar­tıq di­fe­ren­si­al və in­teq­ral he­sab­la­ma­nın mü­əl­li­fi idi. Bu dövr ali­min hə­ya­tın­da ən məh­sul­dar il­lər­dən bi­ri­dir. 1660-1667-ci il­lər­də onun əsas ide­ya­la­rı, elə­cə də ümum­dün­ya ca­zi­bə qa­nu­nu öz təs­di­qi­ni ta­pıb. Yal­nız nə­zə­ri təd­qi­qat­lar­la ki­fa­yət­lən­mə­yən Nyu­ton bu il­lər­də te­les­kop-ref­lek­tor icad edib. O te­les­ko­pu tək­mil­ləş­di­rə­rək ikin­ci be­lə bir ci­haz ha­zır­la­yıb. Bu ci­haz onun Lon­don Kral Cə­miy­yə­ti­nin üz­vü se­çil­mə­si­nə əsas ve­rib. Fə­qət Nyu­ton çox­la­rı­nın yal­nız ar­zu edə bi­lə­cə­yi bu im­kan­dan im­ti­na edib və bu­nu üzv­lük haq­qı­nı ödə­yə bil­mə­si üçün mad­di im­kan­la­rı­nın ol­ma­ma­sı ilə izah edib. La­kin Nyu­to­nun el­mi xid­mət­lə­ri­ni nə­zə­rə alan cə­miy­yət onu üzv­lük haq­qın­dan azad edə­rək is­tis­na bir hal ki­mi bu da­hi ali­mi öz sı­ra­la­rı­na qə­bul edib.

Onun ilk el­mi iş­lə­ri işıq şüa­la­rı­nın təd­qi­qi ilə bağ­lı idi. Ço­xil­lik iş­lər nə­ti­cə­sin­də Nyu­ton mü­əy­yən et­miş­di ki, ağ Gü­nəş şüa­sı çox­say­lı rəng­lə­rin qa­tı­şı­ğın­dan iba­rət­dir. Yə­ni alim sü­but et­di ki, priz­ma­nın kö­mə­yi ilə ağ rən­gi onun tər­kib his­sə­lə­ri­nə ayır­maq olar. Na­zik löv­hə­lər­də işı­ğın sın­ma ha­di­sə­si­ni öy­rə­nər­kən alim elm­də "Nyu­ton hal­qa­sı" ad­lan­dı­rı­lan dif­rak­si­ya­nı mü­şa­hi­də edib. Bu kəş­fin əhə­miy­yə­ti tam dol­ğun­lu­ğu ilə yal­nız XIX əs­rin ikin­ci ya­rı­sın­da dərk olu­nub.

1666-cı il­də Kem­bric­də trans­mis­siv in­fek­si­on xəs­tə­li­yin epi­de­mi­ya­sı baş­la­dıq­da Nyu­ton do­ğul­du­ğu Vils­torp kən­di­nə kö­çüb. Bu­ra­da sa­kit kənd hə­ya­tı­na baş­la­yan 24 yaş­lı alim əli al­tın­da heç bir ki­tab, heç bir ci­haz ol­ma­dan, az qa­la tər­ki­dün­ya­lıq hə­ya­tı ya­şa­ya­raq də­rin fəl­sə­fi fi­kir­lə­rə qərq olub. Bu fi­kir­lə­rin bəh­rə­si isə onun ümum­dün­ya ca­zi­bə qa­nu­nu­nu kəşf et­mə­si olub. Aka­de­mik V.Ver­nads­ki Nyu­to­na həsr et­di­yi ki­ta­bın­da ya­zır: "Yay gün­lə­rin­də Nyu­ton bağ­da açıq ha­va­da otu­ra­raq dü­şün­mə­yi çox se­vir­di. Bir gün o, bağ­da otur­du­ğu za­man ye­tiş­miş al­ma­nın ye­rə düş­mə­si onun dü­şün­cə­lə­ri­nə son qo­yub. Nyu­ton çox­dan idi ki, ci­sim­lə­rin ye­rə düş­mə­si ba­rə­də dü­şü­nür­dü və müm­kün­dür ki, al­ma­nın ye­rə düş­mə­si onu bir da­ha dü­şün­cə­lə­ri­nə sövq edib. Son­ra­lar Nyu­ton ya­zır­dı ki, ümum­dün­ya ca­zi­bə qa­nu­nu for­mu­lu­nu Kep­le­rin məş­hur qa­nun­la­rı­nın öy­rə­nil­mə­si nə­ti­cə­sin­də əl­də edib". Məş­hur rus pe­da­qo­qu K.Uşins­ki bu ha­di­sə­də də­rin mə­na ol­du­ğu­nu ya­zır­dı: "Nyu­ton ki­mi da­hi la­zım idi ki, al­ma­nın bir­dən ye­rə düş­mə­si­nə tə­əc­cüb­lən­sin".

1667-ci il­də Nyu­ton Uni­ver­si­tet tək­rar açıl­dı­ğı­na gö­rə Kem­bri­cə ge­ri dö­nür və iki il son­ra ri­ya­ziy­yat üz­rə pro­fes­sor və­zi­fə­si­nə sa­hib olur. O, təx­mi­nən 30 il Kem­bric­də qa­lır və mək­tub­lar va­si­tə­si­lə di­gər el­mi iş­çi­lər­lə ça­lı­şa­raq tək­ba­şı­na iş­lə­ri­nə da­vam edir. Bu dövr ər­zin­də ça­lı­şa­raq ən bö­yük əsə­ri olan Na­tu­ral fəl­sə­fə­nin ri­ya­zi baş­lan­ğı­cı möv­zu­sun­da­kı əsə­ri­ni ha­zır­la­yır və 1682-ci il­də onu ba­şa çat­dı­rır. 1687-ci il­də nəşr olu­nan bu əsər­də me­xa­ni­ka­nın əsas məf­hum­la­rı və prin­sip­lə­ri üç məş­hur qa­nun - əda­lət qa­nu­nu, hə­rə­kə­tin kə­miy­yə­ti­nin sərf edi­lən qüv­və­yə pro­por­sio­nal­lı­ğı qa­nu­nu, tə­sir və əks tə­sir qa­nu­nu şək­lin­də for­ma­laş­dı­rı­lıb. Nyu­ton "Na­tu­ral fəl­sə­fə­nin ri­ya­zi baş­lan­ğı­cı" ad­lı əsə­ri­nin düs­tur­la­rın­dan is­ti­fa­də edə­rək par­laq bir ko­me­ta­nın or­bi­ti­ni he­sab­la­yıb və onun 1759-cu il­də qa­yı­da­ca­ğı­nı qa­baq­ca­dan xə­bər ve­rib. Ko­me­ta de­yi­lən vaxt­da qa­yı­dıb və bu ko­me­ta Hal­le­yin şə­rə­fi­nə ad­lan­dı­rı­lıb.

İsa­ak Nyu­ton 1701-ci il­də par­la­men­tin üz­vü, 1703-cü il­də isə İn­gil­tə­rə Kral Cə­miy­yə­ti­nin pre­zi­den­ti se­çi­lib. Nyu­ton utan­caq­lı­ğı və tə­va­zö­kar­lı­ğı ilə hə­lə sağ­lı­ğın­da şöh­rət və nü­fuz qa­za­nıb. O, tə­va­zö­kar­lıq­la de­yir­di: "Ha­mı­nın mə­ni nə he­sab et­di­yi­ni bi­li­rəm, fə­qət özüm-özü­mü də­niz qı­ra­ğın­da olan ha­mar bir daş, ya­xud adi gör­kəm­də ol­ma­yan gö­zəl ba­lıq­qu­la­ğı ta­pan­da se­vi­nən uşaq ki­mi gö­rü­rəm, çün­ki qar­şım­da təd­qiq edil­mə­yən bö­yük oke­an du­rur".

Nyu­ton uzun müd­dət öz el­mi kəşf­lə­ri­ni dərc et­dir­mə­yə be­lə qə­rar ve­rə bil­mə­yib. Bir də­fə Nyu­ton­dan xa­hiş edib­lər ki, bə­zi el­mi iş­lə­ri­nin Kral El­mi Cə­miy­yə­ti tə­rə­fin­dən dərc olun­ma­sı­na ica­zə ver­sin. Alim bir şərt­lə ra­zı­lıq ve­rib ki, bu el­mi iş­lə­rin mü­əl­li­fi­nin adı gös­tə­ril­mə­sin. Bu mə­sə­lə ilə bağ­lı ya­ra­nan an­laş­maz­lı­ğı isə o be­lə izah edib: "Məş­hur­luq yal­nız mə­nim ta­nış­la­rı­mın dai­rə­si­ni ge­niş­lən­di­rə bi­lər, mən isə on­la­rın sa­yı­nı hər va­si­tə ilə məh­dud­laş­dır­ma­ğa ça­lı­şı­ram. Baş­qa­la­rın­dan fərq­li ola­raq da­ha uza­ğı gör­mü­şəm­sə, bu ona gö­rə­dir ki, nə­həng­lə­rin çi­yin­lə­rin­də dur­mu­şam". Bu ta­ri­xi şəx­siy­yət tə­lə­bə­lə­ri­nə de­yir­di: "Elm­lə­ri öy­rə­nər­kən nü­mu­nə da­ha fay­da­lı qay­da­dır. Bil­dik­lə­ri­miz bir dam­la, bil­mə­dik­lə­ri­miz oke­an­dır. Bi­lik re­al və ye­nil­məz qüv­və­dir. Məhz bi­lik sər­vət və ka­pi­tal­dır, Bö­yük Ya­ra­dan bi­li­yi seç­mə adam­la­ra ve­rir".

Bö­yük alim­lə onun yaş­lı ça­ğın­da ta­nış olan dok­tor Pem­ber­ton bu da­hi­nin tə­va­zö­kar­lı­ğın­dan hey­rət­lən­di­yi­ni ya­zır­dı. Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, Nyu­ton həd­dən ar­tıq gü­lə­rüz­lü idi, di­gər da­hi­lə­rə məx­sus olan bir sı­ra mə­ziy­yət­lər ona yad idi. O, hər bir cə­miy­yə­tə çox uğur­la uy­ğun­la­şa bi­lir­di və on­da heç bir tə­kəb­bür əla­mə­ti yox idi.

Hə­ya­tı­nın son gün­lə­rin­də Nyu­ton həd­dən ar­tıq var­la­nıb və o, pul pay­la­yar­dı. Əv­vəl­lər də, özü­nün da­ha çox pu­la eh­ti­ya­cı ol­du­ğu­na bax­ma­ya­raq, ya­xın­la­rı­na və uzaq qo­hum­la­rı­na əl tut­ma­sı ilə se­çi­lib. Nyu­ton iba­dət et­di­yi kil­sə­yə bö­yük miq­dar­da pul ba­ğış­la­yıb, gənc tə­lə­bə­lə­rə də çox vaxt pul yar­dı­mı gös­tə­rib.

1689-cu il­də ya­taq xəs­tə­si olan ana­sı­nın son gün­lə­rin­də ge­cə-gün­düz onun ya­nın­da olan dün­ya şöh­rət­li alim özü ona dər­man ve­rib, müx­tə­lif dər­man­lar ha­zır­la­yıb, çox sev­di­yi ana­sı­na hər han­sı xəs­tə ba­xı­cı­sın­dan da­ha yax­şı qul­luq edib. Fə­qət ana­sı­nın hə­ya­tı­nı xi­las et­mək müm­kün ol­ma­yıb və bu it­ki ali­mi də­rin­dən sar­sı­dıb, onun əsəb xəs­tə­li­yi ke­çir­mə­si­nə sə­bəb olub.

Dai­mi əsə­bi­lik və zeh­ni gər­gin­lik onun­la nə­ti­cə­lə­nib ki, 1692-ci il­də Nyu­ton ya­ta­ğa dü­şüb. Onun bu və­ziy­yə­tə düş­mə­si­nə da­ha bir sə­bəb­sə baş ve­rən yan­ğın olub. Çün­ki yan­ğın nə­ti­cə­sin­də bü­tün əl­yaz­ma­la­rı da məhv ola bi­lər­di. Hər za­man mad­di çə­tin­lik his­si də, şüb­hə­siz ki, onun xəs­tə­li­yi­nin di­gər sə­bəb­lə­rin­dən idi. Bu­na gö­rə də İsa­ak Nyu­ton Kem­bric­də pro­fes­sor və­zi­fə­sin­də iş­lə­mək­lə ya­na­şı, həm də zərb­xa­na­da nə­za­rət­çi ki­mi iş­lə­mə­li olub. İşə xü­su­si mə­su­liy­yət­lə ya­na­şan İsa­ak tez­lik­lə nə­zə­rə­çar­pan uğur­la­rı sa­yə­sin­də di­rek­tor tə­yin edi­lib. Fə­qət zərb­xa­na­nın di­rek­to­ru və­zi­fə­si­ni mü­əl­lim­lik fəa­liy­yə­ti ilə ya­na­şı da­vam et­dir­mək ta­ma­mi­lə müm­kün­süz idi. Nə­ti­cə­də, 1701-ci il­də Nyu­ton Lon­do­na kö­çüb. O vax­ta qə­dər isə o, el­min zir­və­si­ni fəth et­miş­di.

1705-ci il­də ona əsil­za­də ti­tu­lu ve­ri­lir. Ge­niş mən­zi­lə, 6 qul­luq­çu­ya, fay­ton ara­ba­ya sa­hib ol­ma­sı­na bax­ma­ya­raq, İsa­ak ye­nə də tən­ha idi. Elm sa­hə­sin­də fə­al ax­ta­rış­lar döv­rü ar­tıq ar­xa­da qal­mış­dı. Nyu­ton yal­nız "Op­ti­ka" və "Baş­lan­ğıc" ki­tab­la­rı­nın ye­ni­dən nəş­ri ilə ki­fa­yət­lən­mə­li ol­du.

Ta­ri­xi şəx­siy­yət Nyu­ton də­rin ina­mı olan bir xris­ti­an idi. O, tək­cə dün­yə­vi elm­lə de­yil, həm də teo­lo­gi­ya el­mi ilə məş­ğul olub. Ona gö­rə, elm ila­hiy­yat­dan ay­rıl­maz idi. O, in­san qəl­bi­ni, elə­cə də şey­tan­la­rı və mə­lək­lə­ri də mad­di var­lıq sa­yır­dı. Ona gö­rə də Nyu­ton xris­ti­an­lı­ğı an­la­maq ba­xı­mın­dan az­lıq­la­rın için­də idi. O, Uca Al­la­hı va­hid var­lıq ki­mi qə­bul edir, in­sa­nı isə sa­də­cə in­san sa­yır­dı. O, İn­ci­li hə­qi­qi fakt ki­mi qə­bul edir, hə­ya­tı­nı ona uy­ğun qu­rur­du. Kəşf et­di­yi qa­nun­la­rın ha­mı­sı onun üçün yal­nız so­na ya­xın­la­şan döv­riy­yə­nin qa­nun­la­rı ki­mi qal­maq­da idi. Apo­ka­lip­si­sə, yə­ni axır­za­ma­na - dün­ya­nın so­nu­na ina­nır və onun tez­lik­lə ola­ca­ğı­nı dü­şü­nür­dü. O, el­mə ila­hiy­yat fi­kir­lə­ri­ni qa­ta­raq Uca Al­la­hın son­suz­lu­ğu­nun bir ni­şa­nə­si ki­mi "mö­cü­zə" ter­mi­ni­ni da­xil et­miş­di. Onun əsər­lə­ri­ni, xü­su­si­lə də apo­ka­lip­sis haq­qın­da yaz­dıq­la­rı­nı oxu­yan­dan son­ra müa­sir­lə­ri­nin onu Al­lah­sız ad­lan­dır­ma­sı­nı qə­bul et­mək müm­kün de­yil.

İsa­ak Nyu­ton ina­nır­dı ki, onun ifa­də et­di­yi ki­mi, nə­həng sa­at­lar­la fa­si­lə­siz iş­lə­yən me­xa­ni­ki kai­nat yal­nız həd­siz bi­lik və qüd­rət sa­hi­bi Uca Ya­ra­da­nın əsə­ri ola bi­lər. Nyu­to­nun dün­ya pro­ses­lə­ri­nin axı­nı­nı də­yiş­di­rən kəşf­lə­ri­nin əsa­sın­da onun Uca Al­la­ha ya­xın­laş­maq cəh­di da­ya­nır­dı. Nyu­ton üçün Uca Al­la­hı dərk et­mə­nin və Ona ya­xın­laş­ma­nın yo­lu Uca

Al­la­hın ya­rat­dıq­la­rı­nı öy­rən­mək­dən ke­çir­di. Qar­şı­sı­na be­lə məq­səd qo­yan alim bö­yük şövq­lə təd­qi­qat iş­lə­ri­nə qa­pıl­mış­dı. "Ri­ya­ziy­ya­tın qa­nun­la­rı" ad­lı əsə­rin­də Nyu­ton onu el­mi ax­ta­rış­la­ra va­dar edən sə­bəb haq­da be­lə de­yib: "Al­lah-Təa­la nə­ha­yət­siz və müt­ləq­dir. O hər şe­yi ba­ca­ran və ida­rə edən­dir. Onun möv­cud­lu­ğu əbə­diy­yə­tə bağ­lı­dır. O əbə­di möv­cud­dur. O bü­tün ol­muş­lar və ola­caq­lar haq­da bi­lir. O son­suz və həd­siz­dir. O əbə­di var­lıq­dır. O hər za­man hər yer­də ola­raq za­ma­nı və onun müd­də­ti­ni ya­ra­dır".

Me­xa­ni­ka, op­ti­ka, as­tro­no­mi­ya, ri­ya­ziy­yat sa­hə­lə­rin­də el­mi iş­lə­rin mü­əl­li­fi olan Nyu­to­nun fi­zi­ka­nın in­ki­şa­fın­da ro­lu xü­su­si­dir. Onun döv­rün­dən bə­ri 10-12 nə­sil ar­tıq bir-bi­ri­ni əvəz­lə­yib. Am­ma Nyu­ton qa­nun­la­rı­nın əsas his­sə­si də­yi­şik­li­yə uğ­ra­ma­yıb. XVII əs­rin so­nun­da o, el­mi kəşf­lə­rin­də Ko­per­nik, Kep­ler və ta­nın­mış fi­zik, ri­ya­ziy­yat­çı, as­tro­nom və fi­lo­sof Qa­li­leo Qa­li­le­yin, yə­ni on­dan əv­vəl­ki iki əs­rin iş­lə­ri­ni ta­mam­la­ya­raq uni­ver­sal sis­tem ya­ra­da bi­lib.

Nyu­ton ümüm­dün­ya ca­zi­bə qa­nu­nu­nu kəşf edib, güz­gü­lü te­les­kop ya­ra­dıb və op­ti­ka sa­hə­sin­də çox va­cib təc­rü­bə­lə­rin mü­əl­li­fi olub. Təc­rü­bə­lər əsa­sın­da o, ağ işı­ğın müx­tə­lif rəng­lə­rə par­ça­lan­ma­sı­nı sü­bu­ta ye­ti­rib və ilk də­fə ola­raq işıq dal­ğa­la­rı­nın uzun­lu­ğu­nu öl­çüb.

El­mi nai­liy­yət­lə­ri­nə gö­rə Nyu­ton za­də­gən ti­tu­lu­na da la­yiq gö­rü­lə­rək "lord" və­zi­fə­si­ni da­şı­yır. İn­gi­lis ta­ri­xin­də ilk də­fəy­di ki, el­mi nai­liy­yət­lə­rə gö­rə be­lə ti­tul ve­ri­lir­di.

Da­hi fi­zik 31 mart 1727-ci il­də Lon­don­da və­fat edib. O, İn­gil­tə­rə­nin gör­kəm­li şəx­siy­yət­lə­ri­nin dəfn olun­du­ğu Vest­mins­ter ab­bat­lı­ğın­da tor­pa­ğa tap­şı­rı­lıb. Onun dəfn gü­nü öl­kə­də mil­li ma­təm elan olu­nub.

Nyu­to­nun el­mi ya­ra­dı­cı­lı­ğı fi­zi­ka­nın in­ki­şaf ta­ri­xin­də müs­təs­na rol oy­na­yıb. Eyn­şteyn onun haq­qın­da be­lə de­yib: "Nyu­ton ilk də­fə tə­bi­ət­də ge­dən pro­ses­lə­ri yük­sək də­rə­cə­də də­qiq­lik və bü­tün tə­fər­rü­at­la­rı ilə mü­əy­yən edən ele­men­tar qa­nun­la­rı kəşf et­mə­yə cəhd edən alim­dir".

Bey­nəl­xalq va­hid­lər Sis­te­min­də qüv­və va­hi­di onun şə­rə­fi­nə Nyu­ton ad­lan­dı­rı­lıb. Onun baş­da­şın­da ya­zı­lan söz­lər­də bu in­sa­nın bö­yük­lü­yü be­lə vur­ğu­la­nıb: "Bə­şər öv­la­dı se­vin­sin ki, dün­ya­da be­lə gö­zəl in­san­lar ya­şa­yıb."

Ru­hu şad ol­sun!

Fa­zil QA­RA­OĞ­LU
pro­fes­sor