Ta­rix­də iz bu­ra­xan­lar: Na­po­le­on Bo­na­part

Na­po­le­on Bo­na­part 15 av­qust 1769-cu il­də Kor­si­ka­da ana­dan olub. Ata­sı Kar­lo Bo­na­part, ana­sı Le­ti­zia Ra­mo­li­no­dur. O, bu ai­lə­nin 2-ci oğ­lu ola­raq dün­ya­ya gə­lib. Ai­lə­si Kor­si­ka ada­sı­na köç edən xır­da aris­tok­rat­lar­dan olub.

Na­po­le­on Bo­na­part əv­vəl­cə Ayaç­ço şə­hər mək­tə­bin­də təh­sil alıb. Mək­təb­də zən­gin ki­tab­xa­na­nın ol­ma­sı və ata­sı Kar­lo Bo­na­par­tın səy­lə­ri nə­ti­cə­sin­də o, bö­yük qar­da­şı ilə bir­lik­də ta­rix, ədə­biy­yat və hü­quq­la ma­raq­lan­ma­ğa baş­la­yıb. Kor­si­ka­nın fran­sız qu­ber­na­to­ru Lu­is Çar­les Qraf de Mar­boyf ilə əmək­daş­lıq edən Kar­lo Bo­no­part oğ­lan­la­rı Na­po­le­on və Yo­zef üçün tə­qaü­də na­il olub.

1778-ci il­də hər iki qar­daş fran­sız di­li­ni mü­kəm­məl öy­rən­mək üçün ada­nı tərk edə­rək Au­tun kol­le­ci­nə ge­dib. Növ­bə­ti il­də Na­po­le­on Brin­ne ka­det mək­tə­bi­nə da­xil olub. Mək­təb­də ye­ga­nə kor­si­ka­lı olan Na­po­leo­nun dərs­də­ki uğur­la­rı müx­tə­lif idi. Fran­sız di­lin­də ya­zı­dan ge­ri qal­sa da, çox­lu mü­ta­liə nə­ti­cə­sin­də nit­qi­ni xey­li yax­şı­laş­dır­ma­ğa na­il olub. Ta­ri­xi qəh­rə­man­la­ra - Yu­li Se­zar və Ma­ke­do­ni­ya­lı İs­gən­də­rə bö­yük ma­raq gös­tə­rib.

İm­ta­han­lar­dan son­ra də­niz­çi ki­mi xid­mə­tə la­yiq gö­rül­sə də, ana­sı­nın tə­ki­di­lə bu tək­lif­dən im­ti­na edə­rək öz ri­ya­zi ba­ca­rı­ğı­nı ar­til­le­ri­ya­da sı­na­ma­ğı qə­ra­ra alıb və Pa­ri­sin ən pres­tij­li hər­bi mək­tə­bi­nə da­xil olub. Bu­ra­da o, ar­til­le­ri­ya­nın sir­lə­ri­nə və döv­lət hü­qu­qu və is­teh­kam fən­lə­ri­nə yi­yə­lə­nib.

24 fev­ral 1785-ci il­də ata­sı mə­də xər­çən­gin­dən və­fat edib. Na­po­le­on ai­lə baş­çı­sı və­zi­fə­si­ni öz üzə­ri­nə alıb və ey­ni za­man­da bö­yük qar­da­şı Yo­zef­lə də he­sab­la­şıb. Elə hə­min il­də, 16 ya­şın­da ikən o, təh­si­li­ni vax­tın­dan tez ba­şa vu­ra­raq, sə­riş­tə­si­nə gö­rə za­bit rüt­bə­si­nə la­yiq gö­rü­lüb. Va­len­sa­da­kı La Fe­re bö­lü­mü­nə da­xil ola­raq 1788-ci ilin iyun ayın­dan ley­te­nant rüt­bə­sin­də xid­mət gös­tə­rib. Ana­sı­na kö­mək məq­sə­di­lə 11 yaş­lı ki­çik qar­da­şı Lui­si ya­nı­na gə­ti­rib, onun tər­bi­yə­si­lə özü məş­ğul olub. Asu­də vaxt­la­rı­nı ədə­biy­ya­ta və ya­zı­çı­lı­ğa sərf edib. Mü­ta­liə­yə çox vaxt ayı­ra­raq ro­man­dan, dərs­lik­lər­dən, an­tik ta­ri­xi sal­na­mə­lər­dən, Pla­ton­dan tut­muş müa­sir­lə­ri­nə qə­dər olan çox­lu əsər oxu­yub. Son­ra­lar si­ya­sə­tə ma­raq gös­tə­rə­rək Jan Jak Ros­so­nu özü­nə ide­al se­çib. Bö­yük Bri­ta­ni­ya­nın kons­ti­tu­si­ya-mo­nar­xi­ya qu­ru­lu­şu ilə cid­di-cid­di ma­raq­la­nıb. Da­ha son­ra­lar fran­sız ta­rix­çi­si və so­sio­lo­qu Rey­nal Qi­yom To­mas Fran­sua onun diq­qə­ti­ni çə­kib.

Na­po­le­on 1789-cu il­də baş ve­rən Fran­sız in­qi­la­bı­nı açıq-aş­kar dəs­tək­lə­yib və öz bö­lü­mü ilə bir­lik­də sə­da­qət an­dı içib. Bu za­man Kor­si­ka­nın azad­lı­ğı üçün ye­ni bir şans ya­ra­nıb. O, sen­tyabr ayın­da or­du­dan mə­zu­niy­yət gö­tü­rə­rək Kor­si­ka­ya qa­yı­dıb və qar­da­şı Yo­zef­lə ak­tiv fəa­liy­yə­tə baş­la­yıb.

1791-ci il­də öz bö­lü­mü­nə dön­dük­dən son­ra ona baş ley­te­nant rüt­bə­si ve­ri­lib. XVI Lü­do­viq qaç­dıq­dan son­ra özü­nü res­pub­li­ka­çı elan edə­rək yer­li Ya­ko­bin klu­bu­na da­xil olub. Li­on aka­de­mi­ya­sın­da res­pub­li­ka­çı şü­ar­lar­la çı­xış edib, öz trup­pa­sı ilə qı­sa bir müd­də­tə Kor­si­ka­da qa­lıb. Kor­si­ka mil­li qvar­di­ya­sı­na da­xil ola­raq Pao­li­yə qar­şı çı­xıb. Qan­lı qar­şı­dur­ma­dan son­ra trup­pa­sı­nı ada­nın içə­ri­lə­ri­nə çə­kə­rək özü Fran­sa­ya dö­nüb.

1793-cü il­də Na­po­le­on Bö­yük Bri­ta­ni­ya do­nan­ma­sı­nın dəs­tə­yi­nə ar­xa­la­nan bə­zi in­qi­lab­çı­la­rın və mo­nar­xist­lə­rin yer­ləş­miş ol­du­ğu Tu­lon şə­hə­ri­nin ar­til­le­ri­ya ko­men­dan­tı tə­yin edi­lir. 25 no­yabr­da o, ha­zır­la­dı­ğı hü­cum pla­nı haq­qın­da ko­man­dan ge­ne­ral Du­qom­mi­rə mə­lu­mat ve­rir və 19 de­kabr­da Tu­lo­na hü­cum edir. Bu­ra­da qa­zan­dı­ğı mü­vəf­fə­qiy­yət Na­po­leo­nun yük­sə­li­şi­nin baş­lan­ğı­cı olur. 22 de­kabr­da ona tə­şək­kür elan edi­lə­rək ge­ne­ral rüt­bə­si ve­ri­lir. Fə­qət Ya­ko­bin ha­ki­miy­yə­ti dev­ril­dik­dən son­ra Ro­bes­pyer par­ti­ya­sı­nın tə­rəf­da­şı ol­du­ğu­na gö­rə Na­po­le­on həb­sə mə­ruz qa­lır. Qı­sa bir za­man­dan son­ra həbs­dən bu­ra­xıl­dıq­da o, ai­lə­si ilə Mar­sel­də ya­şa­ma­lı olur. 5 ok­tyabr 1795-ci il­də qi­yam­lar ar­til­le­ri­ya­nın gü­cü ilə ya­tı­rı­lır və nə­ti­cə­də Na­po­le­on di­vi­zi­ya ge­ne­ra­lı, son­ra isə da­xi­li qo­şun­la­rın baş ko­man­da­nı tə­yin edi­lir.

Bu za­man­lar o, Bar­ras Pou­lun va­si­tə­si­lə əri Alek­sandr Bo­har­ne­nin qət­lin­dən son­ra dul qal­mış Jo­ze­fi­na Bar­har­ne ilə ta­nış olur. Na­po­le­on Jo­ze­fi­na­ya vu­ru­lur və 9 mart 1796-cı il­də onun­la ev­lə­nir. Bu ev­li­lik­lə Na­po­le­on­dan yaş­ca bö­yük olan Jo­ze­fi­na öz ba­ha­lı hə­yat tər­zi­ni Na­po­leo­nun he­sa­bı­na ma­liy­yə­ləş­dir­mək, Na­po­le­on isə onun va­si­tə­si­lə Bar­ras Po­ul­la möh­kəm əla­qə ya­rat­maq və həm də Pa­ris cə­miy­yə­ti­nə yol tap­maq für­sə­ti əl­də et­miş olur. Ev­lən­dik­dən iki gün son­ra Na­po­le­on Nit­sa­ya gə­lə­rək İta­li­ya or­du­su­nun ko­man­dan­lı­ğı­nı təh­vil alır. Ona ta­be olan ge­ne­ral­lar Pyer Fran­soys Çarlz Au­qe­ray və An­dre Mas­se­na bu tə­yi­na­ta mü­əm­ma­lı ba­xır. Fə­qət son­ra­dan Na­po­le­on çı­xış­la­rı və işi ilə özü­nə hör­mət qa­zan­dı­rır.

Ye­ni kons­ti­tu­si­ya­ya əsa­sən, Na­po­le­on Bo­na­part 25 de­kabr 1799-cu il­də on il müd­də­ti­nə müt­ləq ha­ki­miy­yə­tə ma­lik ilk kon­sul se­çi­lir. O za­man kon­sul, qa­nun­ve­ri­ci­lik­lə ya­na­şı, na­zir və di­gər yük­sək döv­lət və­zi­fə­lə­ri­nə tə­yi­nat­lar et­mək hü­qu­qu­na da ma­lik olur­du. Be­lə­lik­lə, Bo­na­part kons­ti­tu­si­ya ilə dik­ta­tu­ra­nı qa­nu­ni­ləş­di­rir.

1800-cü il­də qı­zıl eh­ti­yat­la­rı­nı, qiy­mət­li ka­ğız­la­rı və əma­nət­lə­ri sax­la­maq üçün Fran­sa Döv­lət Ban­kı­nı tə­sis edir. 28 mart 1803-cü il­də ka­ğız pul­lar ləğv edi­lə­rək pul va­hi­di 5 qram­lıq gü­müş frank təs­diq edi­lir. Xa­ri­ci si­ya­sət­də məq­səd ikin­ci koa­li­si­on mü­ha­ri­bə­ni zə­fər­lə ba­şa vur­maq idi. Na­po­le­on or­du­su ilə Alp is­ti­qa­mə­tin­də hə­rə­kət edə­rək 14 iyun 1804-cü il­də Ma­ren­qo dö­yü­şün­də qə­lə­bə ça­lır. Da­xi­li və xa­ri­ci si­ya­sət­də əl­də olu­nan uğur­lar Bo­na­par­ta xalq səs­ver­mə­si yo­lu ilə ömür­lük kon­sul ol­maq im­ka­nı ya­ra­dır. Səs­ver­mə­də iş­ti­rak edən fran­sız­la­rın 3 mil­yo­nu onun le­hi­nə, 1,6 mil­yo­nu isə əley­hi­nə səs ve­rir. Xal­qın səs­ver­mə­sin­dən son­ra im­pe­ra­tor­lu­ğa la­yiq gö­rü­lə­rək 2 de­kabr 1804-cü il­də Pa­ris Notr-Dam Kil­sə­sin­də pa­pa VII Pi­yin xe­yir-dua­sı ilə im­pe­ra­tor elan edi­lə­rək tax­ta çı­xır.

Dik­ta­to­ra çev­ri­lən Bo­na­part döv­lət ida­rə­çi­li­yi­ni kö­kün­dən də­yi­şir. İn­qi­la­bın töh­fə­lə­ri olan və­tən­daş hü­qu­qu, kənd­li­nin şəx­si tor­paq hü­qu­qu, emiq­rant­la­rın və kil­sə­nin mü­sa­di­rə olun­muş mülk­lə­ri­ni sa­tın alan­la­rın hü­qu­qu­nun tə­mi­nat­çı­sı ki­mi çı­xış edən Bo­na­part 1804-cü il­də Na­po­le­on mə­cəl­lə­si­ni tə­sis et­mək­lə ha­ki­miy­yə­ti­ni da­ha da möh­kəm­lən­di­rir. İn­zi­ba­ti

ida­rə­çi­lik­də is­la­hat ke­çi­rə­rək şə­hər və kənd­lə­rə mer­lər tə­yin edir.

Çar I Alek­sandr 1805-ci ilin ap­rel ayın­da Bö­yük Bri­ta­ni­ya ilə it­ti­faq bağ­la­yır. Məq­səd Fran­sa­nı 1792-ci il sər­həd­lə­ri­nə qay­tar­maq idi. Son­ra­dan bu it­ti­fa­qa Avs­tri­ya, İs­veç və Nea­pol da qo­şu­lur. Prus­si­ya III Koa­li­si­ya­ya qo­şul­mur. Ək­si­nə, Ba­va­ri­ya, Vüt­ten­berq və Ba­den Bo­na­par­tın müt­tə­fi­qi­nə çev­ri­lir. Na­po­le­on ilk ola­raq Avs­tri­ya üzə­ri­nə yü­rüş edə­rək Ulm ya­xın­lı­ğın­da ge­ne­ral Kral Ma­kı 70000 min­lik or­du­su ilə təs­lim edir və be­lə­lik­lə Vya­na­ya yol aç­mış olur. 13 no­yabr­da Vya­na dö­yüş­süz alın­mış olur.

Na­po­le­on ev­lən­mək si­ya­sə­tin­dən is­ti­fa­də edə­rək, ası­lı döv­lət­lə­rin ida­rə­çi­li­yi­ni əq­ra­ba­sı­nın hə­min döv­lət­lə­rin ha­ki­miy­yət ida­rə­si­nə trans­fer et­mək­lə öz əli­nə ke­çir­miş­di. Be­lə ki, Yo­zef 1806-cı il­də Ne­apl, 1808-ci il­də isə İs­pa­ni­ya kra­lı, Lu­is Hol­lan­di­ya kra­lı, ba­cı­sı Eli­za 1809-cu il­də Tos­ka­na Bö­yük her­so­qu, Pau­lin Par­ma və Qu­as­tal­la her­so­qu, Je­rom Vest­fal kra­lı elan edi­lib. Al­ma­ni­ya əra­zi­sin­də Na­po­leo­nun pro­tek­to­rat­lı­ğı al­tın­da 16 iyul 1806-cı il­də Fran­sa im­pe­ri­ya­sı­na hər­bi yar­dım gös­tər­mək öh­də­li­yi­nə ma­lik 16 əya­lət­dən iba­rət Reyn it­ti­fa­qı ya­ra­dı­lır.

Bu­nun­la da Fran­sa-Prus­si­ya mü­na­si­bət­lə­ri pis­ləş­miş olur. Giz­li­cə Ru­si­ya ilə it­ti­fa­qa gi­rən Prus­si­ya 26 av­qust 1806-cı il­də Fran­sa­ya Reyn əra­zi­sin­dən çıx­ma­sı ul­ti­ma­tu­mu­nu ver­mək­lə mü­ha­ri­bə elan et­miş olur. Na­po­le­on öz qo­şun­la­rı­na Mayn­dan baş­la­ya­raq Tü­rin­ge­ni keç­mək­lə Ber­li­nə qə­dər irə­li­lə­mə­yi əmr edir. 1806-cı ilin ok­tyabr ayın­da Ye­na və Au­ers­tet­də prus­si­ya­lı­lar ağır məğ­lu­biy­yə­tə uğ­ra­yır. Nə­ti­cə­də Er­furt her­soq­lu­ğu bir­ba­şa Na­po­leo­nun im­pe­ri­ya­sı­na qa­tı­lır və fran­sız­lar Ber­li­nə da­xil olur. Yə­ni Av­ro­pa qi­tə­si, de­mək olar ki, ta­ma­mi­lə Na­po­leo­nun ha­ki­miy­yə­ti al­tı­na keç­miş olur. Bu da Bö­yük Bri­ta­ni­ya­nın izo­lə ol­ma­sı de­mək idi. Na­po­le­on Bö­yük Bri­ta­ni­ya­ya qar­şı Av­ro­pa qi­tə­si bo­yu ti­ca­rət boy­ko­tu - "qa­pa­lı qi­tə si­ya­sə­ti" yü­rü­dür.

Xa­ri­ci si­ya­sət Bö­yük Bri­ta­ni­ya­nı iq­ti­sa­di cə­hət­dən diz çök­dür­mək üçün "qa­pa­lı qi­tə si­ya­sə­ti"nə söy­kə­nir­di. İs­pa­ni­ya­dan keç­mək­lə Por­tu­qa­li­ya­nı iş­ğal et­dik­dən son­ra Bo­na­part IV Karl və oğ­lu VII Fer­di­nand ara­sın­da­kı taxt-tac mü­ba­hi­sə­sin­dən is­ti­fa­də edə­rək qar­da­şı Yo­ze­fi İs­pa­ni­ya kra­lı tə­yin edir. Bu­na qar­şı Ar­tur Vil­les­le­yin ta­be­li­yin­də olan Bri­ta­ni­ya eks­pe­di­si­ya kor­pu­su­nun dəs­tə­yi­lə İs­pa­ni­ya­da ümum­xalq hə­rə­ka­tı baş qal­dı­rır. Yo­zef Mad­ri­di tərk et­mə­li olur. Mar­şal Ju­no­nun təs­li­min­dən son­ra Na­po­le­on 1808-ci ilin ok­tyabr ayın­da Er­hurt her­soq kon­fran­sı­nın ar­dın­dan İs­pa­ni­ya­ya hü­cum edir.

1809-cu il­də Fran­sa­ya dön­dük­dən bir qə­dər son­ra Avs­tri­ya or­du­su Avs­tri­ya-Te­şen her­so­qu Kar­lın baş­çı­lı­ğı ilə Ba­va­ri­ya üzə­ri­nə hü­cu­ma ke­çir. 21 may 1809-cu il­də Na­po­le­on qüv­və­lə­ri Vya­na­nın cə­nub-şər­qi­nə top­la­yır. As­pe­rin - Ess­linq dö­yü­şün­də avs­tri­ya­lı­lar fran­sız­la­rın qar­şı­sı­nı kə­sir. Bu dö­yüş Na­po­leo­nun ilk məğ­lu­biy­yə­ti ki­mi ta­ri­xə dü­şür. Vaq­ram dö­yü­şün­də isə fran­sız­lar məğ­lu­biy­yə­tin əvə­zi­ni çıx­mış olur. Şön­brunn sül­hü­nə gö­rə Avs­tri­ya Dal­ma­si­ya, Mər­kə­zi Xor­va­ti­ya və Küs­ten­lan­dı itir­miş, or­du­su­nun sa­yı­nı 150000-ə en­dir­mə­yə və "qa­pa­lı qi­tə si­ya­sə­ti"nə qo­şul­ma­ğa məc­bur edil­miş, həm də Fran­sa­nın müt­tə­fi­qi­nə çev­ril­miş olur.

Na­po­le­on sü­la­lə­si­nin da­vam­lı­lı­ğı­nı tə­min et­mək üçün Jo­ze­fi­na­nı uşa­ğı ol­ma­ma­sı sə­bə­bi­lə bo­şa­ya­raq, Avs­tri­ya ilə bağ­lan­mış it­ti­fa­qı möh­kəm­lət­mək məq­sə­di­lə 1 ap­rel 1810-cu il­də Avs­tri­ya im­pe­ra­to­ru I Fran­sın bö­yük qı­zı Ma­ri­ya Lui­za ilə ev­lə­nir. On­dan ar­zu olu­nan im­pe­ri­ya xə­lə­fi oğ­lu II Na­po­le­on Bo­na­part dün­ya­ya gə­lir.

I Alek­sandr 1810-cu ilin so­nun­da iq­ti­sa­di və­ziy­yə­tin pis­ləş­mə­si ilə əla­qə­dar Bö­yük Bri­ta­ni­ya­ya qar­şı apa­rı­lan "qa­pa­lı qi­tə si­ya­sə­ti"nə qar­şı çı­xır. İki im­pe­ri­ya ara­sın­da mü­na­si­bət­lər da­ha da so­yuq­la­şır. Nə­ti­cə­də, 1812-ci il­də Ru­si­ya­ya mü­ha­ri­bə elan edir. Av­ro­pa­da mis­li gö­rün­mə­yən 675 min­lik or­du ilə Ru­si­ya üzə­ri­nə hə­rə­kət edir. Əv­vəl­cə Pe­ter­burq və Mosk­va xalq mü­qa­vi­mət dəs­tə­lə­ri­nə rəh­bər­lik edən Ku­tu­zov I Alek­sandr tə­rə­fin­dən or­du­ya baş ko­man­dan tə­yin edi­lir. Fran­sız­la­ra qar­şı həl­le­di­ci dö­yüş­dən qa­çı­nan Ku­tu­zov Na­po­leo­na qar­şı tak­ti­ka­sı­nı be­lə ifa­də edir­di: "Biz Na­po­leo­na qa­lib gəl­mə­yə­cə­yik, biz onu al­da­da­ca­ğıq." Rus­lar öl­kə­nin içə­ri­si­nə çə­ki­lib, Mosk­va­nı od vu­rub yan­dı­ra­raq Na­po­leo­na dö­yüş­süz təs­lim edir­lər. Şə­hə­rə da­xil olan Na­po­le­on or­du­su ac­lı­ğa, so­yu­ğa, xəs­tə­li­yə dü­çar olur. Rus ça­rı Na­po­le­on­la da­nı­şıq­dan qa­çır. 18 ok­tyabr­da Na­po­le­on ge­ri dön­mək əm­ri­ni ve­rir. Ge­ri dö­nər­kən ka­zak dəs­tə­lə­ri­nin hü­cu­mu­na mə­ruz qal­ma­la­rı or­du­nun və­ziy­yə­ti­ni da­ha da pis­ləş­di­rir. Prus­si­ya kö­mək­çi kor­pu­su Na­po­leo­nun or­du­sun­dan im­ti­na edə­rək rus­lar­la da­nı­şı­ğa ge­dir. Na­po­le­on ki­çik bir dəs­tə ilə Pa­ri­sə qa­yıt­ma­lı olur.

Na­po­leo­nun bu məğ­lu­biy­yə­ti Al­ma­ni­ya­da xalq hə­rə­ka­tı­nın can­lan­ma­sı­na gə­ti­rib çı­xa­rır. Kral Fri­de­rix II Vil­helm rus­lar­la it­ti­faq bağ­la­ya­raq azad­lıq mü­ha­ri­bə­si­nə baş­la­yır. Pis tə­lim­li or­du­nun ba­şın­da du­ran Na­po­le­on öz hər­bi təc­rü­bə­si­nə ar­xa­la­nır və Al­ma­ni­ya üzə­ri­nə hü­cu­ma ke­çir. Qros­qör­şen və Ba­ut­çen dö­yüş­lə­rin­dən bö­yük it­ki­lər ba­ha­sı­na qa­lib çıx­sa da, atəş­kəs elan edir.

Bu və­ziy­yət get-ge­də üzv döv­lət­lə­rin koa­li­si­ya­nı tərk et­mə­lə­ri ilə nə­ti­cə­lə­nir. 1813-cü il­də Leyp­siq xalq dö­yü­şü fran­sız­la­rın qə­ti məğ­lu­biy­yə­tin­dən xə­bər ve­rir­di. Müt­tə­fiq­lə­rin Pa­ri­sə da­xil ol­ma­sı ilə im­pe­ra­tor tax­tın­dan im­ti­na edir. 1814-cü il­də məğ­lu­biy­yə­tin acı­la­rı­na döz­mə­yə­rək özü­nü zə­hər­lə­mək cəh­di bo­şa çı­xır. Na­po­le­on 20 ap­rel 1814-cü il­dən Ara­lıq də­ni­zin­də­ki El­ba ada­sı­na im­pe­ra­tor ti­tu­lu sax­la­nıl­maq­la sür­gün edi­lir. 26 fev­ral 1815-ci il­də sür­gün­dən qa­ça­raq 20 mart­da ma­neə­siz Pa­ri­sə dö­nən Na­po­le­on əl­dən ve­ril­miş möv­qe­lə­ri qay­tar­maq is­tə­yir. Fə­qət yüz gün­lük­dən, Va­ter­loo dö­yü­şün­də­ki məğ­lu­biy­yət­dən son­ra onu ikin­ci də­fə im­pe­ra­tor­luq­dan im­ti­na et­mə­yə va­dar edir­lər və o, bu də­fə Mü­qəd­dəs Ye­le­na ada­sı­na sür­gün edi­lir.

Mü­qəd­dəs Ye­le­na ada­sın­da ikən Na­po­le­on öz me­mu­ar­la­rı­nı ya­zır. Səh­hə­ti­nin get-ge­də pis­ləş­mə­si­lə 5 may 1821-ci il­də və­fat edir. Me­yi­ti ya­rıl­dıq­dan son­ra 9 may­da dəfn edi­lir. Me­yi­tin müa­yi­nə­si­nin nə­ti­cə­si­nə gö­rə Na­po­le­on qa­nax­ma ilə fə­sad­laş­mış mə­də xər­çən­gin­dən və­fat edib.

Ru­hu şad ol­sun!

Fa­zil QA­RA­OĞ­LU
pro­fes­sor