İranda əxlaq polisinin böyük şəhərlərin küçələrinə qayıtması baş örtüyü qaydalarına məhəl qoymamağı seçən qadınları narahat etməyə başlayıb. Artıq bu hal həm kişilərin, həm də qadınların müqaviməti ilə qarşılaşıb. Millət vəkilləri isə bu mühafizəkar üsulun effektivliyini sorğulamağa başlayıblar.
Təbrizin İran parlamentindəki nümayəndəsi Məsud Pezeşkiyan əxlaq polisinin küçələrə qayıtması xəbərinə reaksiya olaraq öz tənqidlərini bildirib və bəyan edib ki, bu, cəmiyyətdə gərginliklərə səbəb olacaq. Məsud Pezeşkiyan əxlaq polisinin geri qaytarılması ilə bağlı israrları tənqid edib və bunun cəmiyyətdə ixtilafları artıracağını deyib. O həmçinin bildirib ki, bir qrup cəmiyyətdə başqalarının onların zövqünə və fikrinə uyğun davranmasında israrlıdır. Qeyd edək ki, İranda əxlaq polisi “İrşad patrulu” kimi tanınır. Təbriz millət vəkili “Didbaniran” saytı ilə söhbətdə bu polis qüvvələrinin adını da tənqid edərək bildirib: “Əsasən İrşad patrulunun adı uyğun deyil; hidayət anlamına gələn İrşad patrulu insanları tutur, həbs və cərimə edir. Onlara başqa ad versinlər və desinlər ki, bundan sonra bu adamları həbs edəcəyik, amma deməsinlər ki, biz onları irşad edirik. Cəmiyyətdə bəzi insanlar başqalarının öz istədikləri kimi olmasına israr edir, bəziləri isə bu qrupa qarşıdır və onların zövqünə və fikrinə uyğun davranmaq istəmir”. O hesab edir ki, bu vəziyyət ölkə üçün zərərlidir və bu israr və gərginlikdən uzaqlaşmaq daha yaxşıdır. Pezeşkiyan, həmçinin, hökumətin məcburi hicab məsələsinə yanaşmasını tənqid edərək, hicabı bir “davranış” olaraq qiymətləndirib və insan davranışının qanunlarla dəyişdirilə bilməyəcəyini irəli sürüb. Keçmiş səhiyyə naziri Məsud Pezeşkiyan keçmişdə peyklərin qadağan edilməsini misal çəkərək qeyd edib ki, əvvəllər “haram” elan edilən bir çox şey zamanla dəyişib. O, hicab məsələsinində də bənzər dəyişiklik olacağını söyləyib. Xatırladaq ki, iyulun 16-da İran polisinin sözçüsü Səid Müntəzir əl-Mehdi əxlaq polisinin ictimai tələb əsasında küçələrə qaytarıldığını bildirib. O, şəhərlərdə avtomobil və piyada patrulların yerləşdiriləcəyini açıqlayıb. Halbuki, İranda əxlaq polisi ölkədə təxminən 4 ay davam edən kütləvi etirazlardan sonra fəaliyyətini azaltmışdı. Amma onun yenidən qayıtması cəmiyyyətdə gərginliyə rəvac verib. “Radio Fərda”ya danışan iranlılar adətən kişi zabitlər və qara çadra geyinmiş qadınlardan ibarət olan əxlaq polisinin etirazlardan öncəki qədər gözə dəymədiyini deyir. Tehranda yaşayan insan haqları fəalı Leyla Mirğaffari bildirir: “Əvvəllər biz küçəyə çıxanda onların küçədə dayanmış, yaxud hərəkət edən maşını olurdu. Hələlik, əvvəlki qədər müdaxilə etməyə cürət etmirlər. Ancaq onlar var və əsasən, mərkəzi meydanlardadırlar”. Mirğaffari əxlaq polisinin aylarla çəkən kütləvi etirazların əsasən sakitləşməsindən sonra yenidən ortaya çıxarılması qərarını əhali arasında qorxu və terror yaratmaq istəyi ilə əlaqələndirir: “Bu bizə mental və emosional problemlər yaradır. Bu streslidir, bizim və ailələrimizin düşüncələrini məşğul edir. Evdən çıxmaq istəyəndə, küçəyə çıxanda istənilən an əxlaq polisinin insanları həbs etmək üçün durduğu yerdən keçə bilərik”. Bununla yanaşı, Mirğaffari və digərləri bu patrulların əsasən effektiv olmadığını və hətta hökumətin mühafizəkar tədbirlərinə qarşı müqavimətə yeni nəfəs verdiyini deyir. Tehran sakinlərinin sözlərinə görə, bəzi qadınlar sadəcə əxlaq polisini görəndə başını örtür, polis gözdən itən kimi isə dərhal açır. Bəzi hallarda isə əxlaq polisi qadınlara hücum edəndə ətrafdakı digər vətəndaşlar – həm kişilər, həm də qadınlar müdaxilə edərək polisi geri çəkilməyə məcbur ediblər. Əxlaq polisinin bərpa olunacağı bəyan ediləndən dərhal sonra ölkənin şimalındakı Rəşt şəhərinin sakinləri üç qadının hicab qaydalarını pozma bəhanəsi ilə həbsinə etiraz üçün küçələrə çıxıblar. Nümayişçilərlə polis arasında toqquşmanın meydana gəldiyi bildirilir. Polis gözyaşardıcı qaz işlədərək İranın dini hakimiyyətinə qarşı şüarların da səsləndirildiyi aksiyanı dağıdıb. Adının çəkilməsini istəməyən bir kişi “Radio Fərda”ya deyib: “Bilmirəm, onlar bu üsulla hara qədər getməyə çalışırlar, ancaq fikrimcə, bu üsulu davam etdirmək istəyirlərsə, qarşıdurmalar yenidən başlayacaq. Şəxsən mən onların hansısa qızı maşına apardıqlarını görsəm, qışqırıb onlara mane olaram … Və məncə, əksəriyyət də mənim kimidir. Adamlar Məhsa hadisəsinin təkrarlanmasını istəmirlər”. Xatırladaq ki, Məhsa Əmini ötən sentyabrda guya hicabı düzgün bağlamadığına görə saxlanıb və polis nəzarətində vəfat edib. O vaxtdan bəri aylarla davam edən etirazlar zamanı hökumətin əxlaq polisini buraxması haqda xəbərlər yayılmışdı. Ancaq əxlaq polisinin bəzi şəhərlərdə heç vaxt heç yerə getmədiyi haqda da xəbərlər var idi. Amma baş verənlər ölkənin baş örtüyünü islamın əsas şərtlərindən biri kimi görən dini hakimiyyəti də düşünməyə vadar edib. İndi hökumət “İsmət və Hicab Qanunu”na dəyişikliklər edərək, tabe olmayanlara daha sərt cəzalar tətbiq etmək istəyir. Yeni dəyişikliyə görə, qanunu təkrar pozanlara üç il həbs cəzası da verilə bilər. Hazırda parlamentdə təsdiqini gözləyən bu düzəliş cəmiyyətdə qızğın mübahisələrə səbəb olub. Bəzi millət vəkilləri bu addımı qadınları hicab tələblərinə tabe olmağa məcbur edəcək qədər sərt saymır. Digərləri isə qadınları tabe olmağa məcbur etməyin effektivliyini sorğulayır. Parlamentin sosial komissiyasına rəhbərlik edən millət vəkili Vəli Esmaili deyib ki, əxlaq patrulunu bərpa etməzdən əvvəl cəmiyyətin vəziyyətinə və bu addımların son 43 ildə nə dərəcədə effektiv olduğuna baxmalıyıq.
Samirə SƏFƏROVA
