Uşaqların şüuraltısı, həyata baxışı 8 yaşına qədər formalaşır. Onların bu dövrə qədər almış olduğu məlumatlar, gördükləri, oxuduqları, yaşadıqları, şahid olduqları birbaşa gələcək həyatlarının, xarakterlərinin formalaşmasına təsir edir. Bu prosesdə uşaq ədəbiyyatının, ibtidai sinif dərsliklərinin böyük rolu var.
Belə ki, uşaqların çox zaman vaxt keçirdiyi kitablar onlara düzgün olmayan düşüncələr, məlumatlar və fikirlər öyrədə bilər. Məsələn, bu günlərdə sosial şəbəkələrin Azərbaycan seqmentində “Cəlayi-vətənin nağılı”ndakı intim səhnə geniş müzakirələrə və tənqidlərə səbəb olub. Cəlayi-vətənin qoca anası ilə divin sevişmə epizodunu bir sıra valideynlər qeyri-tərbiyəvi sayıb. Maraqlıdır, uşaq ədəbiyyatında bu tip məsələlərə necə nəzarət olunur?
Mövzu ilə bağlı fikir bildirən təhsil eksperti Nizami Hüseynov qeyd etdi ki, şagirdlərin şüuraltının formalaşması erkən yaşlara təsadüf edir. Bu səbəbdən də erkən yaş pedaqogikası ən önəmli alt sahələrdən hesab edilir: “Uşaqların bu yaşlarda məruz qaldıqları hər bir şey onların şüuraltında qalır və bu onların gələcək həyatlarına təsir edir. Uşaq ədəbiyyatı da uşaqların yaddaşında yer alacaq amillərdəndir. Bu səbəbdən biz uşaqlar üçün ədəbiyyat seçəndə diqqətli olmalıyıq. Nəinki uşaq ədəbiyyatı, hətta uşaqların daim istifadə etdiyi oxu, riyaziyyat və ya təbiətlə bağlı kitablarda hər bir şəkil belə diqqətlə seçilməlidir. Çünki dərsin məqsədi başqa olsa belə, verilən hər şəkil uşaqların psixikasına ayrı cür təsir edə bilər. Uşaq ədəbiyyatı uşaqların dillərinin zənginləşməsinə, şüuralarının inkişafına, təfəkkürlərinin yaradıcı-tənqidi olmasına birbaşa təsir edir. Bu səbəbdən də uşaqların oxuduqları kitabların, baxdıqları cizgi filmlərinin, kinoların seçilməsində valideynlər və müəllimlər diqqətli olmalıdıdr. Əks halda biz onların başqa tərbiyə ilə yetişdiklərinin şahidi ola bilərik”.
Könül İsmayılova: “Hansısa nağılda qoca nənə ilə divin sevişməsini yazmaq psixoloji terrordur və açıq şəkildə əxlaqsızlığın təbliğatıdır”
Psixoloq Könül İsmayılova bildirdi ki, uşaqların cinsi tərbiyəsində də uşaq ədəbiyyatının böyük rolu var: "Uşaqların cinsi tərbiyəsində, məhrəmiyyət təlimində onların oxuduqları, öyrəndikləri, gördükləri hər şeyin birbaşa təsiri var. Bu səbəbdən də uşaq ədəbiyyatı seçərkən çox diqqətli olmaq lazımdır. Ümumiyyətlə, uşaq ədəbiyyatı – hekayə, nağıl, şeirlər yazanlar da diqqətli olmalıdır. Uşaq ədəbiyyatı nümunələri pedaqoqların, erkən yaş psixoloqlarının senzurasından keçəndən sonra ibtidai sinif uşaqlarının və müəllimlərinin istifadəsinə verilməlidir”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, uşaq beyni ağ kağıza bənzəyir və onun üzərində yazılanlar ətraf mühitin təsiri ilə formalaşır. Yəni bir uşaq ailədə dava-mübahisə, sevgisizlik görürsə, böyüyəndən sonra o da ətrafına, insanlara qarşı o formada davranır. Çünki o həyatı elə öyrənir: “Bu baxımdan uşaqlara uşaq ədəbiyyatı, kitablar seçərkən valideynlər çox diqqətli olmalıdır. Kitab alarkən ən azından kitabı adına görə deyil, müəllifə, kitabın içində olanlara görə almaq lazımdır. Azyaşlı uşaqları böyüklərin həyat düşüncələri ilə, həyata baxışları ilə, hətta yaşanmış, müxtəlif formada qələmə aldıqları uşaqların psixologiyasına zərər vura biləcək əsərlərlə böyütmək olmaz. Burada yük birmənalı olaraq, valideynlərin üzərinə düşür. İndiki dövr uşaq ədəbiyyatı nümunələrinin əksəriyyəti uşaqların əxlaqına, cinsi düşüncələrinə, gələcək həyatına zərbə verə biləcək vəziyyətdədir. Hansısa nağılda qoca nənə ilə divin sevişməsini yazmaq psixoloji terrordur və açıq şəkildə əxlaqsızlığın təbliğatıdır”.
Günel CƏLİLOVA
