Erməni mediasında Böyük Britaniyanın Azərbaycan vətəndaşı olan Çingiz Əliyevə qarşı tətbiq etdiyi sanksiyalar ilk baxışdan milli mənsubiyyət prizmasından şərh edilməyə çalışılsa da, mövcud faktlar bu yanaşmanın yanlış olduğunu göstərir.
Britaniya sanksiya mexanizmi digər dövlətləri deyil, Rusiya Federasiyasının enerji gəlirlərinin formalaşmasında rol oynayan konkret şəxsləri və kommersiya strukturlarını hədəfə alır. Bu yanaşma 2022-ci ildən etibarən Böyük Britaniya, Avropa İttifaqı və ABŞ tərəfindən ardıcıl şəkildə tətbiq olunur və milli mənsubiyyət anlayışı bu mexanizmdə əsas meyar deyil.
Çingiz Əliyevin Azərbaycan vətəndaşı olması onun fəaliyyətinin Azərbaycan dövləti ilə əlaqələndirilməsi üçün hüquqi və siyasi əsas yaratmır. Britaniyanın rəsmi sanksiya siyahısında onun yaşayış yeri İsveçrənin Cenevrə şəhəri kimi göstərilir. Bu fakt təkcə texniki detal deyil, eyni zamanda sanksiyanın coğrafi və siyasi kontekstdən kənar, fərdi fəaliyyətə yönəldiyini nümayiş etdirir. İsveçrə uzun illərdir beynəlxalq enerji ticarəti, xammal brokerliyi və neft treydinqi üzrə qlobal mərkəzlərdən biri hesab olunur və bu sektorda çalışan şəxslərin müxtəlif ölkələrin vətəndaşları olması adi haldır.
Litasco Middle East DMCC və Litasco SA kimi şirkətlər Rusiyanın daxili iqtisadi subyektləri deyil, beynəlxalq neft ticarəti şəbəkəsinin bir hissəsi olan transmilli strukturlardır. Bu şirkətlər Rusiya mənşəli neft və neft məhsullarının dünya bazarına çıxarılmasında vasitəçi rol oynayıb və məhz bu funksiyaya görə sanksiya mexanizmlərinin diqqət mərkəzinə düşüb. Böyük Britaniya və Avropa İttifaqı açıq şəkildə bəyan edir ki, sanksiyaların məqsədi neftin hansı ölkədən çıxması deyil, bu ticarətin Rusiyanın müharibə iqtisadiyyatını maliyyələşdirməsinə mane olmaqdır.
Bu kontekstdə Avropa və Qərb ölkələrindən olan onlarla şirkət və fiziki şəxs artıq oxşar sanksiyalara məruz qalıb. İsveçrə, Almaniya, Fransa, Yunanıstan, Kipr və Malta vətəndaşları Rusiya neftinin daşınması, sığortalanması, broker xidməti və tanker donanmalarının idarə olunması ilə əlaqəli fəaliyyətlərinə görə sanksiya siyahılarına daxil edilib. Xüsusilə “kölgə donanması” adlandırılan, bayrağı tez-tez dəyişən, qeyri-şəffaf mülkiyyət strukturlarına malik tanker şəbəkələrində iştirak edən Avropa şirkətləri də eyni hüquqi mexanizmlə hədəfə alınıb. Bu presedentlər göstərir ki, sanksiyalar nə Azərbaycana, nə də başqa bir ölkəyə qarşı yönəlib.
Böyük Britaniyanın sanksiya siyasətində əsas hədəf Rusiyanın enerji gəlirlərinin azaldılmasıdır. Neft və qaz ixracı Kremlin əsas maliyyə mənbələrindən biri hesab olunur və bu gəlirlərin məhdudlaşdırılması Ukraynadakı müharibəyə iqtisadi təzyiq vasitəsi kimi dəyərləndirilir. Bu səbəbdən, Rusiya neftinin daşınmasında və satışında rol oynayan bütün beynəlxalq zəncir – treyderlər, menecerlər, logistika şirkətləri və sığorta mexanizmləri diqqətlə izlənir. Şəxslərin hansı ölkənin vətəndaşı olması bu məsələdə heç bir əhəmiyyət kəsb etmir.
Azərbaycanın dövlət siyasəti və enerji strategiyası bu prosesdən tamamilə kənardadır. Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir, şəffaf ixrac marşrutlarına malikdir və Rusiya neftinin sanksiyalardan yayınmasına xidmət edən mexanizmlərdə iştirak etmir. Böyük Britaniya ilə Azərbaycan arasında siyasi və iqtisadi münasibətlər stabil olaraq qalır və rəsmi London tərəfindən Azərbaycana qarşı hər hansı sanksiya və ya xəbərdarlıq mövcud deyil.
Nəticə etibarilə, Çingiz Əliyevə qarşı tətbiq edilən sanksiyalar milli və ya regional xarakter daşımır. Bu qərar Rusiyanın enerji sektoruna bağlı beynəlxalq ticarət şəbəkələrinin zəiflədilməsinə yönəlmiş ümumi Qərb strategiyasının bir hissəsidir. Avropa və Qərb ölkələrindən olan çoxsaylı şəxslərə qarşı analoji addımların atılması bu sanksiyanın Azərbaycana qarşı olmadığını faktlarla təsdiqləyir. Burada söhbət bir dövlətə münasibətdən deyil, konkret iqtisadi fəaliyyətin yaratdığı risqlərin aradan qaldırılmasından gedir.
Akif NƏSİRLİ
